metall qurilish materiallari va buyumlari

DOCX 11 стр. 81,4 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 81,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

samdaqi “qurilish” fakulteti 2022-20023 o'quv yili 4-semestr 69730700-“qmb va kich” ta'lim yo'nalishi ii kurs balabalari uchun “qurilish materiallari va buyumlari” fanidan 29-ma'ruza mavzu: metall qurilish materiallari va buyumlari. cho'yan va po'lat tarkibi, strukturasi, asosiy xossalari. po'latning turlari va ishlatilishi. po'lat buyumlar va konstruktsiyalar, armaturalar. energiya va resurs tejamkor, ekologik toza texnologiyalar. reja: 1. metall haqida umumiy tushunchalar. 2. metallarning turlari. 3. po'lat va cho'yan ishlab chiqarish. po'lat ishlab chiqarishda yoqilg'i sifatida asosan tabiiy gaz, elektr, argon gazi ishlatiladi. shuningdek, elektr toshqol bilan qayta eritib maxsus po'lat olish, elektr nuri bilan eritish, plazmali yoy bilan eritish usullari po'lat olishda keng tarqalgan. sanoatdagi inshootlar juda murakkab texnologiyalarga asoslangan. barcha ishlab chiqarish jarayonlari avtomatlashgan mexanizmlardan tashkil topgan. sifatli po'lat ishlab chiqarishda kislorod-konvertor hamda po'latni uzluksiz quyish texnologiyasi eng samarali deb hisoblanmoqda. bunday usul bilan quyilgan po'lat quymasi kirishmaydigan va nuqsonsiz bo'ladi. qurilish materiallari ichida rangli temirlar va ular aralashmasidan olinayotgan eritmalar alohida o'rin …

2 / 11

deb ataladi. po'latda uglerod 1 % bo'lsa, uning erish harorati 1539°s ga teng. kristallanish jarayoni 1490°s da boshlanib, 1320°s da tugaydi. harorat 910°s va 758°s ga tushganda eritma qattiq holatga o'tadi. sovish jarayonida temir uglerodli po'lat eritmasining tuzilishi har xil holatda bo'ladi: tsementit. eritmada uglerod mikdori 6,7%gacha bo'lganda hosil bo'ladi. eritma sovishi jarayonida undagi tsementit parchalanib ferrit va grafitga aylanadi. tsemenit juda qattiq va mo'rt. ferrit-alfatemirdagi uglerodning qattiq eritmasi. uning mustahkamligi va qattiqligi kichik, qayishqoqligi yuqori. perlit-tarkibida 0,8 % uglerod bo'lgan evtektoid. u ferrit va tsementitning mayda kristallari aralashmasidan iborat. austenit-gamma-temirdagi uglerodning qattiq eritmasidir. u qayishqoq, kimyoviy chidashi va magnitsiz. ledeburit-tarkibida 4,3% uglerod bo'lgan evtektid. u austenit bilan tsementitning eritma holatida boshlang'ich kristallarning aralashmasidan hosil bo'ladi. harorat 723°s ga pasayganda, ledeburit tarkibi asosan tsementit va perlitdan tashkil topadi. temirning xossalari qurilishda ishlatiladigan temirlarning xossalari maxsus tajribaxonada mexanik va texnologik usullar vositasida aniqlanadi. temirning mexanik xossalariga uning cho'zilishdagi mustahkamlik chegarasi, oquvchanlik …

3 / 11

sidagi farq proportsional chegara deb ataladi. namunani sinaganda ilk bor plastik deformatsiya alomatlari aniqlangandan keyin yuk olinadi va qolgan kuchlanishga qayishqoqlik chegarasi deyiladi. temir namunalar maxsus cho'zuvchan mashinada sinaladi. bunda, yukning ortishi bilan namunaning cho'zilishi egri chiziq bilan yozib boriladi va uni cho'zilish diagrammasi deb ataladi. ayrim temir namunalarni cho'zganda cho'zilish diagrammasida oqish chegarasi deb ataladigan yassi chiziq hosil bo'ladi. boshqalarida esa yukning ortishi bilan namuna bir tekisda cho'zilaveradi. tarkibida har xil miqdorda uglerod bo'lgan po'latning cho'zilish diagrammasini quyidagi 29.1-rasmdan qo'rish mumkin. temirning mustahkamligi qattiqliga orqali ham ifodalanadi. temirning qattiqligini uning yuzasiga qo'yilgan po'lat zoldirni katta kuch bilan bosganda qoldirgan izining diametri va chuqurligi orqali aniqlanadi (bryunel usuli) yoki bo'lmasa olmos konusining botish chuqurligi orqali (rokvell usuli) topish mumkin. temir ishlab chiqarish texnologiyasi cho'yan ishlab chiqarish. cho'yan - temir rudasi hamda temir chiqindilari va flyuslarni eritib olinadi. tog' jinsi tarkibidagi temir har xil moddalar kislorod, oltingugurt va hokazolar bilan kimyoviy …

4 / 11

an moddalar qatlam-qatlam qilib domna o'chog'ining eng yuqori qismidan to'kiladi. domna o'chog'i tik o'rnatilgan, ichki qismi o'tga chidamli glinozem toshlari bilan qoplangan po'lat shaxtadir (29.2-rasm). domna o'chog'ini quyi qismidagi cho'yan eritmasi bilan suyuq toshqolning tarnovlar orqali tushishi hisobiga maydalangan xom ashyo bilan to'lg'azib turiladi. o'choqning quyi qismidagi yuqori harorat yuqoridagi xom ashyo qatlamlarini quritadi va nihoyat u eriydi. ( 29. 2-rasm. domna o'chog'i: 1 - suyuq cho'yan ; 2 - cho'yan eritmasi tushadigan tarnov ; 3 - suyuq toshqol; 4 - suyuq toshqol uchun ta r nov ; 5 - furma; 6 - yoqilg'i; 7 - ruda; 8 - flyus; 9 - cho'yan tomchilari . )erigan cho'yanning og'irligi toshqolga qaraganda katta bo'lgani sababli, u domna o'chog'ining quyi qismiga yig'iladi (cho'yanning zichligi 7803kg/m3, toshqolniki 2310kg/m3 dan 3030kg/m3 gacha) va tarnov orqali qoliplovchi qozonga quyiladi. cho'yan eritmasi yuzasidagi suyuq toshqol uni oksidlanishdan va tez sovishdan saqlaydi. suyuq cho'yan (14200s) o'choqning quyi qismidagi …

5 / 11

di. marten usulida po'lat olish uchun o'choq olov bilan qizdirilib, qayta ishlangan cho'yan, po'lat parchalari va flyus eritiladi. yoqilg'i sifatida gaz yoki suyuq ashyo ishlatiladi. eng yuqori sifatli po'lat olishda kislorod-konvertor usuli keng ishlatiladi. bu usulga ko'ra, kislorod suyuq cho'yanning ustki qismidan haydaladi va po'latning sifatli bo'lishligini ta'minlaydi. po'latni elektr toki bilan eritib olish usuli cho'yan aralashmasining oksidlanishini tezlatishda hamda chala oksidlanishining oldini olishda qo'llaniladi. cho'yan xossalari. tuzilishiga ko'ra cho'yanlar oq va kulrang bo'ladi. bunday ranglar, cho'yanni ikkiga bo'lganda unda tsementit yoki grafit borligini bildiradi. oq cho'yan mo'rt va juda qattiq. u asosan po'lat va bolkalashbop cho'yan olishda ishlatiladi. kulrang cho'yanning mexanik xossalari asosan undagi grafit singari moddalarning miqdoriga bog'liq. mo'rtligi bo'yicha oq cho'yandan keyin turadi. ishlatilayotgan vaqtdagi siqilishga bo'lgan mustahkamligi cho'zilishga qaraganda 3-4 marta katta bo'ladi. u asosan siqilishga ishlaydigan buyum va konstruktsiyalar (ustun, tayanch taglik, oqova suv quvurlari va h.k.) tayyorlashda ishlatiladi. kulrang cho'yanning mexanik xossalarini yanada yaxshilash …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "metall qurilish materiallari va buyumlari"

samdaqi “qurilish” fakulteti 2022-20023 o'quv yili 4-semestr 69730700-“qmb va kich” ta'lim yo'nalishi ii kurs balabalari uchun “qurilish materiallari va buyumlari” fanidan 29-ma'ruza mavzu: metall qurilish materiallari va buyumlari. cho'yan va po'lat tarkibi, strukturasi, asosiy xossalari. po'latning turlari va ishlatilishi. po'lat buyumlar va konstruktsiyalar, armaturalar. energiya va resurs tejamkor, ekologik toza texnologiyalar. reja: 1. metall haqida umumiy tushunchalar. 2. metallarning turlari. 3. po'lat va cho'yan ishlab chiqarish. po'lat ishlab chiqarishda yoqilg'i sifatida asosan tabiiy gaz, elektr, argon gazi ishlatiladi. shuningdek, elektr toshqol bilan qayta eritib maxsus po'lat olish, elektr nuri bilan eritish, plazmali yoy bilan eritish usullari po'lat olishda keng tarqalgan. ...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (81,4 КБ). Чтобы скачать "metall qurilish materiallari va buyumlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: metall qurilish materiallari va… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram