matn turlari va tarkibi

DOCX 8 pages 38.9 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.9 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

15-ma’ruza matn turlari va tarkibi reja: 1. matn turlari 2. dialogik matn 3. tavsifiy matn 4. matnni qisqartirish yo‘llari 5. matnni kengaytirish yo‘llari 6. matnga xos so‘zni tanlash asosiy tushunchalar: matn – ma’lum voqelik haqida tasavvur beradigan bir yoki bir nechta sintaktik birliklardan tashkil topgan nutqiy butunlik. dialogik matn – ikki kishi o‘rtasidagi nutq. tasviriy matn – so‘zlovchi yoki yozuvchi tomonidan bayon etilgan voqea-hodisa, xabar, ma’lumot bayonidir. ma’lum voqelik haqida tasavvur (ma’lumot) beradigan bir yoki bir necha sintaktik birliklardan tashkil topgan nutqiy butunlik matn hisoblanadi. matn og‘zaki yoki yozma nutqqa xos bo‘lishidan qat’i nazar, ikki xil ko‘rinishda bo‘ladi: dialogik va monologik. dialogik matn ikki va undan ortiq suhbatdoshning turlicha mazmundagi fikr-axborot almashinuvidan iborat. ikki kishi o‘rtasidagi dialogik nutq savol-javob, buyruq-javob, xabar-e’tiroz kabi mazmunlarda bo‘lib, fikr xususidagi tasdiq yoki inkorni, ziddiyat yoki munozarani ifodalaydi. ko‘p kishilik dialoglarda suhbat mavzusi savol-javobdan iborat bo‘lmay, o‘rtaga tashlangan savol, taklif, da’vat biror xabar, dalillar bilan …

2 / 8

atamalar, modal so‘zlar, fe’lning funksional shakllari, ravishlar faol qo‘llanadi. tavsifiy matn yaratishda uyushiq bo‘laklar, ajratilgan gap bo‘laklari, atov gaplar, qo‘shma gap ko‘- rinishlaridan ham keng foydalaniladi. tavsifiy matn ilmiy, publitsistik, rasmiy-idoraviy, shuningdek, badiiy uslubga xosdir matnni qisqartirish quyidagi yo‘llar bilan amalga oshiriladi: — matnning asosiy fikrini ifodalovchi gaplarni ajrata olish; — gaplardagi uyushiq va ajratilgan bo‘laklarni, kiritma va ilova qurilmalarni qisqartirish; — birikmalarni ma’nodosh so‘zlarga, sodda yoyiq gaplarni yig‘iq gaplarga, qo‘shma gaplarni sodda gaplarga, ko‘chirma gaplarni o‘zlashtirma gaplarga aylantirish; — matnning qo‘shimcha fikr ifodalovchi gaplarini, sintaktik parallellar va takrorlarni qisqartirish; — matnni qisqa mazmunli tarkibiy qismlarga ajratish; — birikmali sifatdosh, o‘xshatish va boshqa tasviriy ifodalarni sodda va ixcham shaklga keltirish. matnni kengaytirish quyidagi yo‘l va vositalar bilan amalga oshiriladi: – matnning bosh fikri, g‘oyasini shakllantiruvchi tayanch so‘z yoki gap, ifodani aniqlash va shunga bog‘liq holda o‘z mustaqil, ijodiy fikrini ifodalovchi gap, ifoda qo‘shish; — matn mazmunini maqol, matal, hikmatlar bilan …

3 / 8

di. masalan, daska (kulollar xom idishlar ichini dasmollashda suv quyib ishlatadigan sopol idish), jo‘sha (tog‘dan olinadigan qizil kesak), volash (loyni ochib-yorib tozalash) kabi so‘zlar kulollargagina tushunarlidir. kasb-hunarga xos so‘zlarning asosiy qismini shu sohaga oid atama (termin)lar tashkil etadi. atamalar fan, texnika, madaniyat kabi sohalardagi aniq chegaralangan tushunchalarni ifodalaydigan bir ma’noli so‘z va so‘z birikmalaridir. atamalar qo‘shimcha ma’no jilolariga ega emas. atamalarning ko‘pchiligi boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlardan iborat. masalan: advokat, argon, dialog, debitor, grant, modul, metr, test, tormoz, marketing kabilar ixtisoslikka oid so‘zlarni nutqda to‘g‘ri tanlash va qo‘llash ham nutq madaniyatining, ham kasbiy bilimdonlikning muhim sharti hisoblanadi. so‘z tanlashda quyidagilarga e’tibor beriladi: — so‘zning lug‘aviy ma’nosini bilgan holda tanlash; — tanlangan so‘zni aniq talaffuz eta olishni nazarda tutish; — so‘zning suhbatdoshlarga tushunarli bo‘lishini hisobga olish; — so‘zning ma’no xususiyatlariga asoslanib, uni nutq maqsadiga muvofiq tarzda tanlash; — so‘zni matn mazmuniga mos tarzda tanlash; — baynalmilal atamani adabiy tilning leksik me’yoriga muvofiq …

4 / 8

va sintaktik sinonimiya imkoniyatlaridan o‘rinli foydalanish va boshqalar. hisobot. ma’lum bir vaqt uchun rejalashtirilgan ish yoki vazifa, topshiriqlarning bajarilishi, amaliy dolzarb ishlar, xizmat va ilmiy safarlar yakuni haqida ma’lumot beruvchi hujjat hisobot deyiladi. hisobotda keltirilgan ma’lumotlar aniq, ishonarli bo‘lishi kerak. zarur hollarda rasmiy hujjatlar va ilovalar bilan asoslanishi shart. hisobot tayyorlashda hisobot yuzuvchiga kim tomonidan, qachon va nimaga asosan, qanday topshiriq yoki vazifa berilgan edi. uni qay muddat oralig’ida, qanday bajarilgani, bajarish jarayonida nimalarga e’tibor berildi. topshiriqni bajarishdagi yutuq va kamchiliklar nimadan iborat. kamchiliklarni bartaraf etish uchun qanday choralar ko‘rildi va boshqa shu kabi masalalarga diqqat qilinadi. masalan, siz shifoxonada hamshira bo‘lib ishlaysiz. sizni 2010-yil 12-dekabrdagi 125-buyruqqa asosan toshkent shahriga ish o‘rganish uchun 10 kunlik xizmat safariga yuborishgan. siz qaytib kelib shifoxonaning bosh hakimiga hisobot berishingiz kerak. u taxminan quyidagicha bo‘ladi: farg’ona bolalar shifoxonasi bosh hakimi s. m.g’ofurovga hamshira d.y.salimovaning xizmat safari haqida hisobot men, d.y. salimova 2010-yil 12-dekabrdagi 125-buyruqqa …

5 / 8

tish sifati yaxshilangan. ko‘plab dori-darmon, ishchi kuchi va albatta mablag’ tejalgan. xizmat ko‘rsatish saviyasi yuqori bo‘lgani uchun aholi o‘rtasida hamshiralarning va shifoxonalarnig nufuzi ancha baland. bizning shifoxonamizda ham shunday ish tartibi va yangi jihozlar o‘rnatilsa, bemorlarga xizmat ko‘rsatish sifati yaxshilanar edi. bu bo‘yicha kurs rahbrlari bilan fikr almashdim. hamshira: (imzo) d.y.salimova. 2010-yil 25-dekabr. biz yuqorida keltirgan xizmat safari va rahbarning muayyan topshirig’ini bajarish bo‘yicha hisobotlar ma’lum davrda bajariladigan ishlar bo‘yicha hisobotdan qisman farq qiladi. masalan, chorak, yarim yillik, to‘qqiz oylik yoki yillik hisobotlar sal boshqacharoq tayyorlanadi. bundan tashqari moliyaviy hisobotlat faqat jadvallar va raqamlarning o‘zidan iborat bo‘lishi ham mumkin. hozir yillik ish rejasining bajarilishiga oid hisobotni olib ko‘raylik, undagi ifoda usuli ishning umumiy hajmiga qarab o‘zgaradi. ya’ni unda sonlardan, moliyaviy ko‘rsatkichlardan ham foydalaniladi. d a l o l a t n o m a dalolatnoma o‘zining moddiy-moliyaviy va yuridik javobgarligi bilan katta ahamiyatga ega bo‘lgan rasmiy hujjatlar turkumiga kiradi. tashkilot …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matn turlari va tarkibi"

15-ma’ruza matn turlari va tarkibi reja: 1. matn turlari 2. dialogik matn 3. tavsifiy matn 4. matnni qisqartirish yo‘llari 5. matnni kengaytirish yo‘llari 6. matnga xos so‘zni tanlash asosiy tushunchalar: matn – ma’lum voqelik haqida tasavvur beradigan bir yoki bir nechta sintaktik birliklardan tashkil topgan nutqiy butunlik. dialogik matn – ikki kishi o‘rtasidagi nutq. tasviriy matn – so‘zlovchi yoki yozuvchi tomonidan bayon etilgan voqea-hodisa, xabar, ma’lumot bayonidir. ma’lum voqelik haqida tasavvur (ma’lumot) beradigan bir yoki bir necha sintaktik birliklardan tashkil topgan nutqiy butunlik matn hisoblanadi. matn og‘zaki yoki yozma nutqqa xos bo‘lishidan qat’i nazar, ikki xil ko‘rinishda bo‘ladi: dialogik va monologik. dialogik matn ikki va undan ortiq suhbatdoshning turlicha mazmund...

This file contains 8 pages in DOCX format (38.9 KB). To download "matn turlari va tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: matn turlari va tarkibi DOCX 8 pages Free download Telegram