mavzu: abu nasr forobiy va g'azzoliyning falsafa ilmiga oid qarashlarini taqqoslab muhokama qilish (

DOCX 6 pages 14.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 14.9 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu: abu nasr forobiy va g'azzoliyning falsafa ilmiga oid qarashlarini taqqoslab muhokama qilish (forobiyning "siyosat falsafasi" va g'azzoliyning "kimyoi saodat" asarlari asosida). abu nasr forobiy (873–950) va abu homid g‘azzoliy (1058–1111) islom falsafasi tarixining ikki yirik namoyandasi bo‘lib, ularning ilmiy merosi sharq falsafiy tafakkurining shakllanishida beqiyos o‘rin egallaydi. forobiy o‘zining “siyosat falsafasi”, “fozil shahar aholisining qarashlari”, “baxt-saodatga erishish to‘g‘risida” asarlarida insonning jamiyatdagi o‘rni, ma’naviy kamolot, ilm va siyosat o‘rtasidagi bog‘liqlik haqida chuqur falsafiy qarashlarni ilgari surgan. u aristotel va platon falsafasini islom tafakkuriga uyg‘unlashtirib, aqlni insonni mukammallikka eltuvchi eng yuksak quvvat sifatida baholaydi. g‘azzoliy esa “ihyou ulumiddin”, “kimyoi saodat”, “maqosidul-falosifa” kabi asarlari orqali forobiy va ibn sino kabi avvalgi faylasuflarning fikrlariga tanqidiy yondashgan, aqlni imon bilan muvozanatga keltirish zarurligini ta’kidlagan. forobiy nazarida falsafa insonni haqiqatga, bilim va hikmatga yetaklovchi yagona yo‘l bo‘lsa, g‘azzoliy uchun haqiqiy bilish manbai — bu aql bilan birga vahiy va qalb nuri, ya’ni ilohiy ilhomdir. forobiy …

2 / 6

ni emas, balki tasavvuf va shariat bilan uyg‘unlashgan ruhiy falsafani ilgari suradi. forobiy fikricha, inson bilim orqali mukammallikka erishadi, bilim esa tajriba va aql vositasida hosil bo‘ladi. u aristotelning “aqlning to‘rt turi” haqidagi ta’limotini rivojlantirib, inson aqli “quvvatdagi aql”dan “faol aql” darajasigacha ko‘tarilishi mumkinligini aytadi. bu jarayon insonni haqiqatni anglashga olib keladi. forobiy uchun bilim va aql insonni erkin qiladi, chunki nodonlik qullikning asosi, bilim esa ozodlikning kalitidir. g‘azzoliy esa aqlni cheklangan deb biladi. uning nazarida, inson aqli bilan hamma narsani bilib bo‘lmaydi, chunki aql faqat moddiy va hissiy olamni tahlil eta oladi, ammo ilohiy haqiqatni faqat qalb va vahiy orqali anglash mumkin. shu nuqtada g‘azzoliy forobiy va ibn sino singari faylasuflarni “faqat aqlga suyanish”da ayblaydi. u “tahofut al-falasifa” asarida falsafiy qarashlarni tanqid qilib, aristotel va forobiylarning ba’zi nazariyalarini islom aqidasi bilan mos kelmaslikda ko‘radi. shunga qaramay, g‘azzoliy falsafani butunlay inkor etmagan, balki uni diniy bilimni mustahkamlash vositasi sifatida ko‘rgan. …

3 / 6

nib, falsafaning asosiy vazifasi — insonni mukammal bilim orqali saodatga yetkazish, jamiyatni esa adolat bilan boshqarish deb bilgan. unga ko‘ra, falsafiy bilish insonni ilohiy haqiqatga yaqinlashtiradi, lekin bu jarayon sof mantiqiy asoslarda kechadi. g‘azzoliy esa aksincha, inson haqiqatga nafaqat fikr bilan, balki ruhiy tajriba — ya’ni qalb orqali yetadi, deb ta’kidlaydi. “kimyoi saodat” asarida u insonni to‘rt yo‘l bilan kamolotga eltadi: avvalo, o‘zini bilish; so‘ngra, allohni tanish; uchinchidan, dunyoning o‘tkinchiligini anglash; to‘rtinchidan, oxiratni yodda tutish. bu yo‘l sof tasavvufiy yo‘l bo‘lib, u forobiy ilgari surgan aqliy yo‘ldan keskin farq qiladi. forobiy ilmni tajriba, mantiq va aql orqali hosil bo‘ladigan narsa deb bilgan bo‘lsa, g‘azzoliy ilmni “qalbning nuri” sifatida talqin qiladi. uning fikricha, inson ilmni faqat o‘qish va fikrlash bilan emas, balki qalbni poklash orqali egallaydi. shu sababli g‘azzoliy ilmni ikki turga bo‘ladi: “zohiriy ilm” — bu dunyoviy fanlar, falsafa, mantiq va tabiiy ilmlar; “botiniy ilm” esa — bu ma’naviy haqiqat, …

4 / 6

di. shu sababli forobiyda tafakkur markazida aql tursa, g‘azzoliyda markazda qalb va imon turadi. forobiy fozil shahar nazariyasida axloqiy tarbiyani siyosiy boshqaruvning ajralmas qismi sifatida ko‘rsatadi. uningcha, inson faqat jamiyatda axloqiy fazilatlarini rivojlantiradi. g‘azzoliy esa insonni, avvalo, individual ruhiy tarbiya orqali komillikka yetkazadi, shundan so‘ng jamiyatda ezgulikka xizmat qiladi. bu ikki yondashuv sharq falsafasining aql va ma’naviyat, tashqi va ichki dunyo o‘rtasidagi uyg‘unlikni izlashga qaratilgan ikki yo‘nalishini namoyon etadi. forobiy uchun saodat dunyoviy ma’noda — bilim va fazilatli jamiyatda; g‘azzoliy uchun esa saodat oxirat ma’nosida — allohga yaqinlikda mujassam. shunday bo‘lsa-da, ikkala alloma ham insonni komillikka da’vat etadi, faqat bu yo‘lning vositasi har xil. forobiy aqlni vosita qilsa, g‘azzoliy qalbni vosita qiladi. forobiy ratsionalizmga, g‘azzoliy esa mistitsizmga yaqin turadi. forobiy fikricha, inson mukammallikka ilmiy izlanish va ijtimoiy faoliyat orqali erishadi; g‘azzoliy fikricha esa, inson kamoloti tavba, zikr, ixlos va allohga bo‘lgan muhabbat orqali ro‘y beradi. shu bilan birga, ikkala mutafakkir …

5 / 6

— insonni ezgulikka, saodat va komillikka yetaklash g‘oyasidir. forobiy siyosat orqali saodatga erishishni o‘rgatsa, g‘azzoliy tasavvuf orqali saodatga erishishni ta’lim qiladi. ikkisi ham ilmni insonni yuksaltiruvchi eng muhim kuch deb biladi, faqat bu ilmning tabiati borasida turlicha qarashda bo‘ladi. shunday qilib, forobiy aqliy falsafaning, g‘azzoliy esa diniy-mistik falsafaning asoschisi sifatida sharq tafakkurida ikki yo‘nalishni shakllantirgan. foydalanilgan adabiyotlar 1. abu nasr forobiy. siyosat falsafasi. – toshkent: “fan” nashriyoti, 1998. 2. abu nasr forobiy. fozil shahar aholisining qarashlari haqida traktat. – toshkent: o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006. 3. abu homid g‘azzoliy. kimyoi saodat. – toshkent: “g‘afur g‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti”, 2004. 4. abu homid g‘azzoliy. ihyou ulumiddin (din ilmlarining tirilishi). – qohira: dar al-ma’rifa, 1992. 5. ibn sino. donishnoma. – toshkent: “ma’naviyat”, 2002.

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mavzu: abu nasr forobiy va g'azzoliyning falsafa ilmiga oid qarashlarini taqqoslab muhokama qilish ("

mavzu: abu nasr forobiy va g'azzoliyning falsafa ilmiga oid qarashlarini taqqoslab muhokama qilish (forobiyning "siyosat falsafasi" va g'azzoliyning "kimyoi saodat" asarlari asosida). abu nasr forobiy (873–950) va abu homid g‘azzoliy (1058–1111) islom falsafasi tarixining ikki yirik namoyandasi bo‘lib, ularning ilmiy merosi sharq falsafiy tafakkurining shakllanishida beqiyos o‘rin egallaydi. forobiy o‘zining “siyosat falsafasi”, “fozil shahar aholisining qarashlari”, “baxt-saodatga erishish to‘g‘risida” asarlarida insonning jamiyatdagi o‘rni, ma’naviy kamolot, ilm va siyosat o‘rtasidagi bog‘liqlik haqida chuqur falsafiy qarashlarni ilgari surgan. u aristotel va platon falsafasini islom tafakkuriga uyg‘unlashtirib, aqlni insonni mukammallikka eltuvchi eng yuksak quvvat sifatida baholaydi. g...

This file contains 6 pages in DOCX format (14.9 KB). To download "mavzu: abu nasr forobiy va g'azzoliyning falsafa ilmiga oid qarashlarini taqqoslab muhokama qilish (", click the Telegram button on the left.

Tags: mavzu: abu nasr forobiy va g'az… DOCX 6 pages Free download Telegram