ultratovush diagnostikasidagi zamonaviy texnologiyalar

DOCX 29 pages 750.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 750.5 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

ultratovush diagnostikasidagi zamonaviy texnologiyalar fizika kursidan bilamizki, chastotalari 20 kgts dan ortiq bo’lgan tebranishlar va to’lqinlarga ultratovush (ut) deyiladi [1]. ut chastotalarining yuqori chegarasini taxminan109 - 1010 gts deb hisoblash mumkin. bu chegara molekulalar orasidagi masofa orqali belgilangani sababli ut tarqalayotgan moddaning agregat holatiga bog’liq bo’ladi. ut ni generatsiyalashda nurlantirgichlar deb ataladigan qurilmalardan foydalaniladi. teskari p'ezoelektrik effektga asoslanib ishlaydigan elektromexanik nurlantirgichlar juda keng tarqalgan. bizga ma'lumki yarim o’tkazgichli va dielektrik kristallarida deformatsiya ta'sirida qutblanish elektr maydoni bo’lmaganda ham vujudga kelishi mumkin. bu hodisa p'ezoelektrik effekt (pezoeffekt) deb ataladi. deformatsiya ishorasi o’zgarsa, masalan, siqilishdan cho’zilishga o’tilsa, hosil bo’lgan qutblanish zaryadlarining ishorasi ham o’zgaradi. p’ezoelektrik effekt mexanik deformatsiya vaqtida elementar kristall yacheykalarining bir – biriga nisbatan siljishi tufayli yuzaga keladi. qutblanish vektori mexanik deformatsiyalanish katta bo’lmaganda uning kattaligiga proportsional bo’ladi. panjaraning elementar yacheykasi simmetriya markaziga ega bo’lmagan moddalarda, masalan kvartsda, segnet tuzi, murakkab yarim o’tkazgichlar va boshqa kristallarda pezoeffekt hosil bo’ladi. yuqorida …

2 / 29

n ta'sirida mexanik deformatsiyalanishidir. bunday nurlantirgichning asosiy qismiga (2.36a - rasm) pezoelektrik xossalari yaxshi namoyon bo’ladigan moddalardan (kvarts, segnet tuzi, titanat bariy asosidagi keramik materiallarda hamda zamonaviy perspektiv murakkab yarimo’tkazgichlardan) yasalgan plastina yoki sterjen (1) hisoblanadi. plastinka sirtiga o’tkazgich qatlam ko’rinishidagi (2) elektrodlar yuritilgan. agar elektrodlarga generator (3) dan o’zgaruvchan elektr kuchlanishi berilsa, plastina teskari pezoeffekt tufayli vibratsiyalanib, elektr maydonining o’zgarish chastotasiga mos holdagi chastota bilan mexanik tebranishlar tarqatadi. mexanik to’lqinlarni eng katta nurlantirish effekti rezonans hosil bo’lish sharti bajarilgan holdagina yuz beradi. masalan, qalinligi 1mm bo’lgan kvarts plastina uchun rezonans chastotasi 2,87 mgts, segnet tuzi uchun 1,5 mgts va titanat bariy uchun 2,75 mgts. pezoeffekt asosida (to’g’ri pezoeffekt) ut priyomnigini yasash mumkin. bunda mexanik to’lqin (ut to’lqinlari) ta'sirida kristall deformatsiyasi yuz berib (2.36b - rasm), u esa pezoeffekt tufayli o’zgaruvchan elektr maydonini generatsiyalaydi; bunga mos bo’lgan o’zgaruvchan kuchlanishni o’lchash mumkin. ut ning tibbiyotda qo’llanilishi uning tarqalishidagi va xarakteridagi o’ziga …

3 / 29

da uzluksiz va impulsli nurlanishlar qo’llaniladi. birinchi holda ikki muhit chegarasidan qaytgan va tushuvchi to’lqinlarning interferentsiyasidan hosil bo’lgan turg’un to’lqinlar kuzatiladi. ikkinchi holda qaytgan impuls kuzatilib, ut ning tekshirilayotgan ob'ektgacha va undan qaytib kelish vaqti o’lchanadi. ut ning tarqalish tezligini bilgan holda, ob'ektning qanday chuqurlikda joylashgani aniqlanadi. ut tebranishlar 1881 yilda aka-uka kyurilar tomonidan ishlab chiqilgan bo’lib, 1-marta birinchi jahon urushi davrida k. v. shilovskiy va p. lanjevinlar tomonidan suv osti kemalarini aniqlash uchun ishlatilgan. tibbiyotda 1-marta ultratovushni 1937 yilda amerikalik karl dussik ukasi fridrix bilan birga miya o’smasini aniqlash uchun qo’llagan. hozirgi kunda miyani ut bilan tekshirish faqat erta yoshdagi bolalarda liqildoqlar bitmaganda akustik deraza sifatida foydalaniladi. bu to’lqinlar inson qulog’i orqali eshitilmaydi, ular inson tanasini skanerlash uchun ishlatiladigan nurlarga (tebranish va to’lqinlarga) aylantirilishi mumkin. skanerda ishlab chiqiladigan ut impuls 2 - 10 mgts chastotaga ega (1mgts - 1000000 sikl sek). bu impulsning davomliligi 1 mikrosekundni tashkil etadi (ya'ni, …

4 / 29

alar tasvirini ikki o’lchamli qayta sozlash imkoniga ega bo’lamiz. ma'lumot kompyuterda saqlanadi va monitorda ko’rsatiladi. kuchli qaytuvchi signallar yuqori intensiv signallar deb aytiladi va ekranda yorqin oq nuqtalar kabi ko’rinadi. tibbiyot diagnostikasida ut nurlanishlaridan foydalaniladi. boshqa maqsadlar uchun esa umuman boshqa jihozlar talab qilinadi. ut generatorlar. ultartovush to’lqinlar (utt) datchik p'ezoelektrik elementlari vositasida generatsiya qilinadi ya'ni, bu datchiklar elektr signallarni mexanik ut to’lqinlariga aylantiradi, bu usulga teskari p'ezoeffekt deyiladi. datchikni o’zi qaytgan signallarni qabul qilib uni qaytadan elektr signaliga aylantiradi, bu usul to’g’ri p'ezoeffekt deyiladi. datchiklar ut to’lqinlarni uzatadi va ham qabul qiladi. utt ning tarqalishi. to’lqinning tarqalishi ut ning turli to’qimalarda tarqalishi va uzatilishida namoyon bo’ladi. to’qimalarning utt ni tarqatish xususiyati tasvir paydo bo’lishida muhim ahamiyatga ega. to’qimaning utt lari tarqatish xususiyati shu a'zoda ut diagnostikasi zaruratini yoki chegaralanishini belgilab beradi. utt lar yumshoq to’qimalarda bo’ylama to’lqinlar kabi tarqaladi. molekulalar tebranadi va energiyani keyingi molekulaga o’tkazadi, ana shu tarzda …

5 / 29

nday qilib ravshan ko’rsatadi. tarqalgan va fokuslanmagan oqim qanchalik tarqalgan bo’lsa, fokuslangan ut shunchalik to’qimaning tiniq kesimini beradi. natijada tasvir aniqroq chiqadi. eng yaxshi natijaga erishish uchun qo’yilgan klinik maqsadga ko’proq javob beruvchi chuqurlikda fokuslashni amalga oshirish kerak. zarurat tug’ilganda apparat fokuslash programmasidan foydalaniladi. fokuslashning turli variantlari. ko’pgina transdyuserlar fiksatsiyalangan fokuslarga ega. ko’p elementli chiziqli yoki konveksli, annulyar sektorli transdyuserlar elektron uslubda beriladigan zaruriy chuqurlikda o’rnatiladigan fokus masofasiga ega. shunga qaramay ko’pgina transdyuserlar belgilangan fokus masofasiga, annulyar sektorli datchiklar barcha yuzalarda elektron fokusirovkaga egadirlar. fokusirovkani boshqarish tor akustik oqimi va kesimning yanada yupqa tekisligini ta'minlaydi, bu yanada aniq va ko’p ma'lumotli tasvir olish imkoniyatini beradi. tana to’qimalari ut ni turlicha yutadi va tarqatadi. yuqori chastotali to’lqinlar past chastotaliga nisbatan ko’proq darajada yutiladi va so’nadi. shuning uchun chuqurroq to’qimalarga yetib borish uchun pastroq chastotalardan foydalanish kerak. zero bu to’lqinlarni to’qimalar orqali o’tishida tarqalib ketish ehtimolini kamaytiradi. amaliyotda kattalar uchun optimal chastota …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ultratovush diagnostikasidagi zamonaviy texnologiyalar"

ultratovush diagnostikasidagi zamonaviy texnologiyalar fizika kursidan bilamizki, chastotalari 20 kgts dan ortiq bo’lgan tebranishlar va to’lqinlarga ultratovush (ut) deyiladi [1]. ut chastotalarining yuqori chegarasini taxminan109 - 1010 gts deb hisoblash mumkin. bu chegara molekulalar orasidagi masofa orqali belgilangani sababli ut tarqalayotgan moddaning agregat holatiga bog’liq bo’ladi. ut ni generatsiyalashda nurlantirgichlar deb ataladigan qurilmalardan foydalaniladi. teskari p'ezoelektrik effektga asoslanib ishlaydigan elektromexanik nurlantirgichlar juda keng tarqalgan. bizga ma'lumki yarim o’tkazgichli va dielektrik kristallarida deformatsiya ta'sirida qutblanish elektr maydoni bo’lmaganda ham vujudga kelishi mumkin. bu hodisa p'ezoelektrik effekt (pezoeffekt) deb ataladi. deforma...

This file contains 29 pages in DOCX format (750.5 KB). To download "ultratovush diagnostikasidagi zamonaviy texnologiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: ultratovush diagnostikasidagi z… DOCX 29 pages Free download Telegram