interferensiyahodisasi.tillarningo‘zarota’siri

PPTX 24 pages 102.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.3 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

prezentatsiya powerpoint mavzu: interferensiya hodisasi. tillarning o‘zaro ta’siri reja: 1. interferensiya va uning amal doirasi haqida. 2. interferensiyaning ko‘rinishlari. 3. «til kontakti» tushunchasi. 4. til kontakti tushunchasining keng va tor ma’nolardagi talqini. 5. til kontaktining turlari. 6. til kontakti tufayli vujudga keluvchi sotsiolingvistik interferensiya va uning amal doirasi haqida interferensiya – nisbatan yangi sosiolingvistik tushuncha. s.m.lokshina tomonidan tuzilgan «chyet so‘zlar qisqacha lug‘ati»da («kratkiy slovar inostrannix slov», -m., 1965) «interferensiya» atamasi va uning sharhi berilgan. ma’lum bo‘lishicha, bu atama latincha inter va frens so‘zlaridan olingan, tarjimasi «o‘zaro ta’sir» iborasiga to‘g‘ri keladi. bir tilga xos xususiyatning boshqa til qurilishi yoki uning biror-bir ichki tizimiga lisoniy jihatdan ta’siri interferensiya deyiladi. boshqacha ta’bir bilan aytganda, interferensiya bir tilga xos xususiyatning boshqa til qurilishi yoki uning biror-bir hodisasiga beixtiyor o‘tkazilishidir. interferensiya bilingv va bilingvizm (ikki tillilik) tushunchalari bilan uzviy bog‘liq sotsiolingvistik jarayon hisoblanadi. zero, interferensiya bilingv nutqiy faoliyati bilan aloqador va nutq jarayonida vujudga keluvchi …

2 / 24

larini bilmaganligi uchun, o‘zbek tili fonemalarining orfoepik qonun-qoidalari ta’sirida o‘qiydi: direktir, kallektir, syenatir, diktatir, elevatir), bunda chetdan o‘zlashgan so‘zlarning o‘zbek tiliga xos talaffuzi rus nutqiga noto‘g‘ri interferensiya qilinadi. interferensiyaning til grammatik tizimiga xos ko‘rinishlari ham mavjud. masalan, o‘zbek til jamoasiga mansub shaxs rus tilining grammatik qonun-qoidalaridan me’yoriy - nazariy ma’lumotga ega bo‘lmasa, u ruscha gapirganda yoki yozganda, o‘zbek yoki rus tilining grammatik-qonun qoidalariga amal qilmaydi: «moya sestra»ni «moy sestra»; «sestra prishla»ni «sestra prishyol» tarzida rus tilining rod kategoriyasi qonun-qoidalarini stixiyali tarzda «paymol qiladi». interferensiya jarayoni, o‘zga tilda ro‘y beradigan o‘zgarishning xarakteriga ko‘ra, ikki xil bo‘ladi: a) salbiy interferensiya; b) ijobiy interferensiya. interferensiyaning salbiy xarakterlisi bir til jamoasi vakilining ikkinchi tilning lisoniy me’yorlarini bilmasligi oqibatida vujudga keladi. ijobiy interferensiyada tilda ikkinchi tilning fonetik yoki grammatik qurilishiga xos ayrim lisoniy xususiyatlar paydo bo‘ladi. u ikkinchi til rivojlanishidagi tashqi omillaridan biriga aylanadi. uning «ijobiy interferensiya» deb nomlanishi ham shundan. o‘zbek tili unli fonemalari …

3 / 24

bo‘lgan interferentiv hosilalardir. «f» fonemasining o‘zbek tili fonemalar tizimida paydo bo‘lishiga arab va fors tillari va ulardan «f» tovushi mavjud so‘zlarning o‘zlashishi ham sabab bo‘lgan. interferensiyaning nutq tovushlari va ularning o‘zga til talaffuzi ta’sirida o‘zgarishi diafonik o‘zgarish, o‘zga til talaffuziga «ko‘chirilgan» tovushlar esa diafonema deyiladi. tilning lug‘aviy-semantik sathiga xos interferensiyaga nisbatan esa, diasemiya yoki dialeksiya atamalari ishlatiladi. bu terminlar umumfanga d.djounz tomonidan nolingvistik tavsifdagi boshqa tushunchalar ifodasi uchun olib kirilgan. e.i. xaugen uni sosiolingvistik tushuncha sifatida tilshunoslik faniga ham ham tatbiq etgan. interferensiyaning ko‘rinishlari interferensiyaning bir qator ko‘rinishlari mavjud. ularning asosiylari sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin: 1) o‘zga til tovushlari o‘z til tovushlari o‘rnini egallaydi. masalan, o‘zbekiston tojiklari nutqida unlilar talaffuzi tojikcha unlilar talaffuzi bilan almashgan: o‘zbek tili tovushlari o‘rnini tojik tili unlilari «egallagan»; 2) so‘z ma’nolarida torayish hisobiga o‘zgarish yuz beradi. masalan, rus tiliga turkiy tillardan «balik»(«baliq) so‘zi o‘zlashgan. biroq bu so‘z turkiy tillardagi «baliq va uning turlari» ma’nosini bildirmaydi, …

4 / 24

ri so‘zlar o‘z tilda kelishiklar bilan turlanganda, kelishik shakllariga v, s, k, pod, za va h.k. predloglar «hamrohlik» qiladi. interferensiya, funksional amali doirasiga ko‘ra ham, uch xil bo‘ladi: 1) har xil etnik jamoalarga xos mustaqil tillar doirasida vujudga keladi (masalan, o‘zbek va tojik yoki o‘zbek va rus tillari doirasidagi interferensiya); 2) bir tilga qarashli lahja va shevalar doirasida vujudga keladi. interferensiyaning bu xususiyati adabiy til va uning rivojlanishi uchun muhim emas. u til fanining dialektologiya tarmog‘iga aloqador ijtimoiy-lisoniy hodisa hisoblanadi. 3) adabiy til bilan uning mahalliy lahja yoki shevalari doirasida vujudga keladi. o‘zbek tilida ruscha «ostanovka», «ikra»so‘zlari o‘rniga shevalardan «bekat», «uvildiriq»so‘zlarining olinganligi bunga misol bo‘ladi. interferensiya tor ma’noda «har xil etnik jamoaga qarashli mustaqil tillardan birining boshqasiga ta’siri tufayli sodir bo‘luvchi lisoniy o‘zgarish»ni bildiradi. bu atama keng ma’noda «adabiy tilning ta’siri tufayli uning lahja yoki shevalarida paydo bo‘lgan o‘zgarish» hamda «bir til doirasidagi lahja yoki sheva ta’sirida shu tilning boshqa …

5 / 24

g muloqoti o‘zbek tilida olib borilsa, o‘zbek tili kontakt til hisoblanadi; tojik tilida olib borilsa, tojik tili kontakt til vazifasini bajaradi. masalan, o‘zbek va tojik til jamoalariga mansub ikki shaxsning muloqoti rus yoki ingliz tilida amalga oshsa, rus yoki ingliz tili vositachi til hisoblanadi. tillar kontakti tufayli substrat deb ataluvchi lisoniy vaziyat paydo bo‘lishi mumkin. bu atama lotin tiliga qarashli bo‘lib, «tag» ma’nosidagi «sub» va «qatlam» ma’nosidagi «stratum» so‘zlaridan tashkil topgan. substrat tufayli bir til boshqa bir til tomonidan «zo‘rovonlik bilan» siqib chiqariladi. «til kontakti» sotsiolingvistikaning asosiy tushunchasi sifatida tor va keng ma’nolardagi talqinga ega. til kontakti atamasi keng ma’noda uqilganda, muloqot vositasi vazifasini ikki mustaqil tildan tashqari, bir til doirasidagi ikki sheva ham bajaradi. «til kontakti» atamasi tor ma’noda qaralganda, muloqotning ikki har xil milliy til amalidagi shakli tushuniladi. sotsiolingvistika uchun «til kontakti» tushunchasining tor ma’nodagi shakli ko‘proq ahamiyatli hisoblanadi. chunki bu jarayonda shevalar emas, balki milliy tillar aloqaga …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "interferensiyahodisasi.tillarningo‘zarota’siri"

prezentatsiya powerpoint mavzu: interferensiya hodisasi. tillarning o‘zaro ta’siri reja: 1. interferensiya va uning amal doirasi haqida. 2. interferensiyaning ko‘rinishlari. 3. «til kontakti» tushunchasi. 4. til kontakti tushunchasining keng va tor ma’nolardagi talqini. 5. til kontaktining turlari. 6. til kontakti tufayli vujudga keluvchi sotsiolingvistik interferensiya va uning amal doirasi haqida interferensiya – nisbatan yangi sosiolingvistik tushuncha. s.m.lokshina tomonidan tuzilgan «chyet so‘zlar qisqacha lug‘ati»da («kratkiy slovar inostrannix slov», -m., 1965) «interferensiya» atamasi va uning sharhi berilgan. ma’lum bo‘lishicha, bu atama latincha inter va frens so‘zlaridan olingan, tarjimasi «o‘zaro ta’sir» iborasiga to‘g‘ri keladi. bir tilga xos xususiyatning boshqa til qurilishi...

This file contains 24 pages in PPTX format (102.3 KB). To download "interferensiyahodisasi.tillarningo‘zarota’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: interferensiyahodisasi.tillarni… PPTX 24 pages Free download Telegram