mahmud koshg‘ariy

PPTX 30 pages 1.7 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

prezentatsiya powerpoint mahmud koshg‘ariy (xi asr) toshdau akademik litseyi ona tili va adabiyot o`qituvchisi: r.a.abdiyev xi asrga kelib turkiy xalqlar madaniyati, adabiyoti va san’ati rivojlanishining yangi pallasi boshlanadi. bu davrda qoraxoniylar davlati amalda ancha mustahkamlanib olgan, buxoro, samarqand, shosh (toshkent), qashqar shaharlari yirik madaniyat markazlariga aylangan edi. 992-yilda qoraxoniylar buxoro va samarqand kabi poytaxt shaharlarni egallaydi. ammo ular bu shaharlarni o‘zlariga poytaxt qilmadi. qoraxoniylarning poytaxt shaharlari isfijob(sayram), o‘tror, shosh, bolasog‘un, xo‘tan bo‘lib, ularning davlati markaziy tiyonshon, yettisuv, chu va talas vodiylarinio‘z ichiga olgan edi. qoraxoniylar davlati xorun, bug‘raxon, tamg‘ochxon va ibrohim bo‘ritegin davrlarida ancha kuchaygan,nisbatan iqtisodiy va madaniy yuksalishga erishgan. qoraxoniylar davrida bolasog‘un, sayram, shosh, taroz shaharlarida ilm-fan egalari, turli sohalarning yirik mutaxassislari, dono va fozil kishilar to‘plangan. mahmud koshg‘ariy bolasog‘un shahrida dunyoga keladi. uning to‘liq ismi mahmud ibn husayn ibn muhammaddir. hozirgi qirg‘izistonda barskon nomida daryo va dovon bor. ular issiqko‘l atrofida joylashgan. xuddi shu yerda barskon shahri bo‘lgan. …

2 / 30

-turk» asari haqida «devonu lug‘ot at-turk» asarining qo‘lyozma sahifalaridan namuna bu asarda olim turkiy tildagi so‘zlar ma’nosini arab tilida izohlab beradi. misol sifatida esa xalq tilida mavjud namunalarga murojaat etadi. muallifning: «men bu kitobni maxsus alifbo tartibida hikmatli so‘zlar, saj’ (qofiyali nasr)lar, maqollar,rajaz (misralari nisbatan uzunroq bo‘lgan she’r turi) va nasr deb atalgan adabiy parchalar bilan bezadim... bu ishda misol tariqasida turklarning tilida qo‘llanib kelgan she’rlaridan, shodlik va motam kunlarida qo‘llanadigan hikmatli so‘zlardan, maqollardan keltirdim», – deyishi bejiz emas. «devonu lug‘ot at-turk» asari 1072-yilda yozila boshlagan. ammo unga kirgan materiallar 15–20 yillar davomida to‘plangan. mahmud koshg‘ariyning o‘zi: «men turklar, turkmanlar, o‘g‘uzlar, chigillar, yag‘molar, qirg‘izlarning shaharlari, qishloq va yaylovlarini ko‘p yillar kezib chiqdim, lug‘atlarini to‘pladim», – deb yozadi. muallif: «kitob hijriy 464yil jumodulavval boshlarida boshlandi va to‘rt karra yozilgan (ko‘chirilgan)dan va tuzatilgandan so‘ng 466yil umoduloxir ning 12kuni (1074yil) bitirildi», – deb ko‘rsatgan. kitobga «devonu lug‘ot at-turk» («turkiy tillar lug‘atlari») deb nom …

3 / 30

he’riy janrlar (to‘rtlik, ruboiy, tuyuq, murabba’ )ning rivojlangani ma’lum. mahmud koshg‘ariy ularni, asosan, qo‘shug‘ yoki she’r deb nomlagan. alp er to‘nga – turklarning qadimiy qahramoni. yusuf xos hojib tojiklar uni afrosiyob deb atashlarini yozgan. mahmud koshg‘ariy afrosiyobni qashqarda – o‘rdukent shahrida turar edi, deb ko‘rsatadi. to‘nga alp er – yo‘lbars kabi kuchli bahodir demakdir. «devon»da uning barman, barsg‘an degan o‘g‘illari hamda qaz ismli qizi haqida ham ma’lumotlar bor. ”alp er to‘nga” marsiyasi haqida biror kishining vafoti munosabati bilan g‘am-alam, hasrat va qayg‘uni ifodalagan lirik she’r yoki qo‘shiq marsiya deb ataladi. alp er to‘nga haqidagi marsiya shu janrning bizgacha yetib kelgan eng qadimiy namunalaridan biridir. marsiya, odatda, jamiyat tarixida muayyan iz qoldirgan kishilarga bag‘ishlab yoziladi yoki to‘qiladi. alp er to‘nga haqidagi marsiya – og‘zaki ijod mahsuli. demak, unda xalqning shu qahramonga bo‘lgan buyuk hurmat va ehtiromi ifodalanadi. marsiya haqida tushuncha afrosiyob faqat bek emas, balki «beklar begi». uning qahramonligi, botirligi, shijoati …

4 / 30

sayram d) taroz mavzuga doir test 2. mahmud qayerdagi maktab va madrasalarda ilmini oshirgan? a) buxoro, marv, nishopur, hirot, bag‘dod b) samarqand, buxoro, marv, hirot c) buxoro, marv, nishopur, bag‘dod, samarqand d) xiva, buxoro, marv, nishopur, samarqand mavzuga doir test 3. yusuf amiriy qalamiga mansub munozarani toping. a) «o‘q va yoy» b) «boz va bulbul» c) «binafsha va chang» d) «bang va chog‘ir» mavzuga doir test 4. «devon»dagi to‘rtliklar, asosan, qanday qofiyadoshlikka ega? a) a-a-a-b b) a-b-a-b c) a-a-a-a d) a-a-b-a mavzuga doir test 5. «alp er to‘nga» marsiyasida keltirilgan turklarning qadimiy qahramoni kim? a) alp er to‘nga b) barsg‘on c) barman d) siyovush mavzuga doir test 6. «devon»dagi xalq qo‘shiqlarining tasvir usullari nihoyatda xilma-xil bo‘lib, qaysilari tez-tez ko‘zga tashlanadi? 1) o‘xshatish; 2) talmeh; 3) qiyoslash; 4) qarshilantirish; 5) jonlantirish; 6) ishtiqoq; 7) sifatlash. a) 1, 3, 4, 5, 6 b) 1, 3, 4, 5, 7 c) 2, 4, 5, …

5 / 30

test 11. quyidagilardan «devon»da keltirilgan qaysi so‘z she’rga nisbatan qo‘llanadi? a) lirika b) yir c) saj’ d) rajaz mavzuga doir test 12. to‘nga alp er so‘zi qanday ma’no bildiradi? a) turklarning eng kuchli bahodiri b) yo‘lbars kabi kuchli bahodir c) to‘qson alpning eng kuchlisi d) burgut kabi kuchli bahodir mavzuga doir test 13. «devon»dan olingan quyidagi parchada kim haqida gap ketgan? «u tahmuraspdan uch yuz yil keyin marvni bino qilgan. ba’zilar butun movarounnahrni turklar o‘lkalaridan deb bilganlar. u yankanddan boshlanadi. uning bir oti dizro‘yindir». a) siyovush b) afrosiyob c) qaz d) barman mavzuga doir test 14. «devon»da keltirilishicha, qazvin so‘zining asli qanday ma’noni anglatadi? a) qaz o‘yini – oqqush o‘ynaydigan joy b) qaz o‘yini – qiz o‘ynaydigan joy c) qaz o‘yini – qor o‘ynaydigan joy d) qaz o‘yini – g‘oz o‘ynaydigan joy mavzuga doir test 15. mahmud koshg‘ariy qaysi munozaraga oid ko‘plab to‘rtliklarni keltirgan, ammo ular asarning bir joyida emas, …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahmud koshg‘ariy"

prezentatsiya powerpoint mahmud koshg‘ariy (xi asr) toshdau akademik litseyi ona tili va adabiyot o`qituvchisi: r.a.abdiyev xi asrga kelib turkiy xalqlar madaniyati, adabiyoti va san’ati rivojlanishining yangi pallasi boshlanadi. bu davrda qoraxoniylar davlati amalda ancha mustahkamlanib olgan, buxoro, samarqand, shosh (toshkent), qashqar shaharlari yirik madaniyat markazlariga aylangan edi. 992-yilda qoraxoniylar buxoro va samarqand kabi poytaxt shaharlarni egallaydi. ammo ular bu shaharlarni o‘zlariga poytaxt qilmadi. qoraxoniylarning poytaxt shaharlari isfijob(sayram), o‘tror, shosh, bolasog‘un, xo‘tan bo‘lib, ularning davlati markaziy tiyonshon, yettisuv, chu va talas vodiylarinio‘z ichiga olgan edi. qoraxoniylar davlati xorun, bug‘raxon, tamg‘ochxon va ibrohim bo‘ritegin davrlarida an...

This file contains 30 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "mahmud koshg‘ariy", click the Telegram button on the left.

Tags: mahmud koshg‘ariy PPTX 30 pages Free download Telegram