institutsional nazariyalarning paydobo‘lishi varivojlanishi

PPTX 21 pages 1.4 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja 1.institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi. 2. institutsionalizmning metodologik asoslari va institutsional tahlilda boshlang‘ich nuqta masalasi. 3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari. 4. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 1.institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi. institut – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o‘zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me’yorlar va qoidalar. institut – bu jamiyat a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni belgilab beruvchi rasmiy qoidalar va norasmiy normalar tizimi. institutsionallashtirish – individlar o‘rtasidagi munosabatlarda jamiyat a’zolarining katta qismi tomonidan foydalaniladigan muayyan qoidalar yoki normalarni mustahkamlash. “institutsional iqtisodiyot” fani institutlar nazariyasining paydo bo‘lishi va rivojlanishi bosqichlari va xususiyatlari, institutlarning jamiyat rivojidagi roli, rasmiy va norasmiy normalarning shakllanishi, o‘zgarib borishi va ularning o‘zaro bog‘liqligi, reja va bozor institutlari, mulkchilik huquqlari va shakllari, transaksiyalar va transaksiya xarajatlari, shartnoma, xufyona iqtisodiyot, firma, davlat va uy xo‘jaligi faoliyati o‘zgarishi va ular rivojlanish qoidalarining …

2 / 21

jinal yondashuv bilan kengayishi neoklassik nazariya sifatida a.marshallning “iqtisodiyot prinsiplari” asarida o‘z ifodasini topdi. keyinchalik, a. marshallning qarashlari j.b. klark izlanishlarida takomillashdi. neoklassik nazariyaning asosiy tamoyillari ikki qismdan iborat. asosiy tamoyillarning birinchi qismini klassikaning “eski” tamoyillari, ikkinchi qismni esa neoklassikaning “yangi” tamoyillari tashkil etadi. “eski” tamoyillar “qat’iy negiz” bo‘lsa, “yangi” tamoyillar neoklassikaning «himoya qobig‘i»ni tashkil etadi. “eski” tamoyillarga quyidagilar kiradi:  bozorda hamma vaqt muvozanat mavjud, u yagona pareto (valraserrou-dobre) optimumi talablariga mos keladi;  bozorda individlar tomonidan oqilona tanlov amalga oshiriladi;  individlarga tashqi omillar ta’sir ko‘rsatmaydi, ularning biror holatni afzal bilishi barqaror va ekzogen xususiyatga ega;  xarajatlarning yagona turi – ishlab chiqarish xarajatlari hisobga olinadi. ayni chog‘da ayirboshlash xarajatlari e’tiborga olinmaydi. “yangi” tamoyillarga ko‘ra:  bozorda ayirboshlashni amalga oshirish uchun resurslarning xususiy mulkni tashkil etishi asosiy zamin hisoblanadi;  individlarda bitim to‘g‘risidagi barcha axborot mavjud;  ayirboshlash chegaralari kamayib boruvchi foydalilik tamoyili asosida hamda resurslarning dastlabki taqsimlanishidan …

3 / 21

anib, alohida holatlardan umumlashtirishga tomon intildi, buning natijasida, qator iqtisodchilarning fikriga ko‘ra, umumiy institutsional nazariya yuzaga kelmadi; neoinstitutsionalizm deduktiv yo‘ldan borib, neoklassik iqtisodiy nazariyaning umumiy tamoyillaridan ijtimoiy hayotning muayyan hodisalarini izohlashga intilmoqda. 3. “eski” institutsionalizm radikal iqtisodiy tafakkur oqimi sifatida asosiy e’tiborni insonlar manfaatlarini himoyalovchi jamoalar (asosan, kasaba uyushmalari va hukumat) xatti-harakatiga qaratdi; neoinstitutsionalizm qaysi jamoa a’zosi bo‘lish uning uchun foydali ekanligini o‘z manfaatlariga amal qilgan holda hal etuvchi mustaqil individga e’tibor qaratadi. 4. “eski” institutsionalizm metodologik xolizmdan foydalanadi, uni umumiy tarzda quyidagicha ta’riflash mumkin: “institutlar birlamchi, individlar ikkilamchi”. ushbu holat neoinstitutsional nazariyaga asos qilib olindi. shu nuqtayi nazardan “eski” va “yangi” institutsional maktablarni bir-biridan farqlash lozim. ingliz iqtisodchisi j. xodjson [55] u yoki bu yo‘nalishga mansub olimlarni quyidagicha tarzda tasniflashni taklif qiladi: “eski” institutsional maktab: t. veblen, j.r. kommons, u. mitchellar, y. shumpeter, j.k. gelbreyt, f. nayt, k. polani, k. ayres, g. myurdal. “yangi” institutsional maktab: r. kouz, d. …

4 / 21

boshqa metodologik asoslardan voz kechmagan va neoklassikaning “qat’iy negizi”ni o‘zgartirmagan holda jamiyat haqidagi boshqa fanlar – psixologiya, sotsiolgiya, siyosatshunoslik fanlarining ishlanmalaridan foydalanish imkonini beradi. bu hol tahlil sohasini sezilarli darajada kengaytirib, uni boyitadi va aniqlikka yaqinlashtiradi. neoinstitutsionalizm ikkita umumiy asosdan kelib chiqadi, birinchidan, ijtimoiy institutlar ahamiyatga ega, ikkinchidan ular neoklassik nazariya vositalari yordamida tadqiq etiladi. ushbu ikki taraflama xususiyat neoinstitutsionalizmni “eski” institutsionalizm va neoklassik nazariyadan ajratib turadi. birinchi tamoyilda institutlar individlarning manfaatlari hamda xatti-harakatlari orqali tushuntiriladi va metodologik individualizm deb nomlanadi. ya’ni, individ institutlarni tahlil qilishda boshlang‘ich nuqta hisoblanadi. masalan, davlatni tavsiflashda uning fuqarolarining manfaatlari va o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqiladi. metodologik individualizm tamoyilining davomi ichki sabab natijasida vujudga kelgan evolyutsiya konsepsiyasidir. ushbu konsepsiyaga ko‘ra, institutlar insonlarning harakatlari natijasida paydo bo‘ladi degan taxmin ilgari suriladi. ya’ni, individlar birlamchi, institutlar esa ikkilamchi o‘rin tutishi to‘g‘risidagi taxmin neoklassiklar qarashlarida o‘z aksini topgan. aksincha, tahlil uchun boshlang‘ich nuqta sifatida individlar emas, balki institutlar …

5 / 21

m barqarorlashtiruvchi omil hisoblanadi. institutlar – o‘tmishda sodir bo‘lgan «jarayonlar natijasi» bo‘lib, ular o‘tmish holatlariga moslashgan va shuning uchun ijtimoiy mo‘rtlik, ruhiy omili hisoblanadi va barcha keyingi rivojlanish «doiralarini» belgilab beradi. shunday qilib, xolizmda individlarning manfaatlari va xatti-harakatlari ularning o‘zaro hamkorigini oldindan belgilab beruvchi institutlarning tavsifi orqali izohlanadi. ya’ni, bunda institutlar birlamchi, individlar esa, ikkilamchi o‘rin tutadi. 1.3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari o‘rganish sohalari va obyektlarining xilma-xilligi shunga olib keladiki, neoinstitutsional nazariya mukammal nazariy tizim sifatida emas, balki bir necha muhim g‘oyalar bilan birlashgan yondashuvlar to‘plami sifatida namoyon bo‘ladi. neoinstitutsionalizmning asosiy yo‘nalishlari ichida o‘z mohiyatiga ko‘ra ko‘p jihatdan bir-biriga yaqin bo‘lgan quyidagi tadqiqotlarni ajratish mumkin - mulk huquqi nazariyasi – r. kouz, a. alchiyan va g. demsets, r. pozner, s. peyovich va e. furubotn – shartnomalar nazariyasiga asos bo‘ldi; - transaksiya xarajatlari nazariyasi – r. kouz, o. uilyamson, d.nort – iqtisodiy tashkilot nazariyasi (firma nazariyasi)ga asos bo‘lib xizmat qildi – …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsional nazariyalarning paydobo‘lishi varivojlanishi"

institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi reja 1.institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi. 2. institutsionalizmning metodologik asoslari va institutsional tahlilda boshlang‘ich nuqta masalasi. 3. neoinstitutsional nazariyaning asosiy yo‘nalishlari. 4. “institut” va “norma” tushunchalarining mohiyati 1.institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi. institut – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o‘zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me’yorlar va qoidalar. institut – bu jamiyat a’zolari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni belgilab beruvchi rasmiy qoidalar va norasmiy normalar tizimi. institutsionallashtirish – individlar o‘rtasidagi ...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "institutsional nazariyalarning paydobo‘lishi varivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsional nazariyalarning … PPTX 21 pages Free download Telegram