falsafa va ma’naviyat asoslari

PPT 26 pages 15.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.2 MB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

powerpoint presentation falsafa * falsafa hsm din ijtimoiy madaniyat hodisa sifatidagi ahamiyati. 1 mavzu falsafa va ma’naviyat asoslari kafedrasi o‘qituvchisi * * dinlarni o‘rganish uzoq tarixga ega. bu boradagi ilk ma’lumotlarni qadimgi gretsiya va rim yozuvchilari asarlarida ko‘rishimiz mumkin. ulardan eng mashhuri «tarix otasi» nomini olgan gerodot (mil. avv. v asr) o‘zi tadqiq qilgan xalqlarning dinlari haqida ma’lumotlar keltirgan. bu qiziqish o‘rta asr yevropasida ham mavjud bo‘lgan. lekin boshqa dinlar haqida ma’lumot beruvchi shaxslar, xristian dinining hukmron mafkurasi ta’siri ostida bir tomonlama va yuzaki fikr bildirganlar. * * islom olamida ham dinlarni o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar uzoq tarixga borib taqaladi. milodiy vii-viii asrlardayoq diniy tortishuv(munozara)larni o‘z ichiga olgan «maqola»lar (keyinchalik «maqolot»), viii -ix asrlardan e’tiboran esa boshqa dinlarga «raddiya»lar yozila boshlangan. keyingi asrlardan esa «al-firaq» (firqalar), «ar-radd» (raddiya), «ad-diyonot» (dinlar) va «al-milal» (xalqlar) yo‘nalishidagi adabiyotlar vujudga kelgan. «ar-radd» (raddiya) yo‘nalishida ham ko‘plab asarlar dunyo yuzini ko‘rgan. ularga imom g‘azzoliyning (vaf. 1111) …

2 / 26

in falsafasi bo‘yicha ma’ruzalar”i falsafiy nuqtai-nazardan talqin qilingan bo‘lib, juda abstrakt shaklda ta’riflagan. uning fikriga ko‘ra din uchta bir-biriga bog‘liq elementlarni o‘z ichiga qamrab oladi: - inson ruhiyatining mutloq ruh bilan suhbati natijasi o‘laroq diniy tasavvur (g‘oyalar) yuzaga kelishi; - mazkur g‘oyalar diniy his-tuyg‘u va tajribalarni yaratishi; - diniy g‘oya va diniy his-tuyog‘ular sintezi sifatida marosimlarni paydo bo‘lishi; * * rus mutafakkir va faylasuflari (dostoyevskiy, solovyev, berdyayev va boshqalar) din madaniyatning negizi bo‘lishi bilan birga uning tashkiliy g‘oyasini axloqning asosi sifatida e’tibor qaratishdi. ular hozirda mavjud barcha madaniyat va sivilizatsiyalar diniy poydevor ustiga qurilganini birinchilardan bo‘lib aytishgan. bundan tashqari, ular kelajakda ham dinsiz madaniyat paydo bo‘lishi imkonsiz ekani haqidagi qarashlarini bayon qilidi. * * zamonaviy dinshunoslik esa qariyb bir yarim asr avval paydo bo‘ldi. g‘arbda, zamonaviy ma’nodagi dinlar tadqiqotlari maks myuller (1823-1900) tomonidan boshlab berilgan. olim 1856 yilda «qiyosiy mifologiya» va 1870 yilda nashrdan chiqqan «dinlarning asosi va shakllanishiga oid …

3 / 26

irishi keltirib o‘tiladi. * falsafa * islomdan avval turkiy xalqlarning din tushunchasini ifodalash uchun turli davrlarda «darm», «nom» va «den» kabi so‘zlarni ishlatganlari ma’lum. o‘zbek tilidagi «din» ma’nosini beruvchi atamalar barcha tillarda mavjud. jumladan, zardushtiylarning manbasi «avesto»da «din» sifatida «daena», qadimgi fors pahlaviy tilida «den», «din», «dena», «daena» so‘zi ishlatilib, «yo‘l», «mazhab», «marosim», «uslub», «tarz» kabi ma’nolarni bildirgan. ibroniy tilida istifoda qilinadigan «dath» so‘zi «din» tushunchasini ifodalash uchun umumiy termin bo‘lib, «hukm», «amr» va «qonun» ma’nolarini anglatgan. * * din tabiat, jamiyat, inson va uning ongi, yashashdan maqsadi hamda taqdiri insoniyatning bevosita qurshab olgan atrof-muhitdan tashqarida bo‘lgan, uni yaratgan, ayni zamonda insonlarga to‘g‘ri, haqiqiy, odil hayot yo‘lini ko‘rsatadigan va o‘rgatadigan ilohiy qudratga ishonch va ishonishni ifoda etadigan maslak, qarash, ta’limotdir. * umuman olganda, olimlar muayyan e’tiqod din deb atalishi uchun uch asosiy xususiyatga ega bo‘lishi lozimligini ta’kidlaydilar. bulardan birinchisi, g‘ayritabiiy iloh (yoki ilohlar) haqidagi tasavvurning mavjudligi. har bir dinda topinish …

4 / 26

(hayvon) shaklda tasavvur qilinadi. bunga misol sifatida qadimgi misr, yunon, rim sivilizatsiyalari, zamonaviy hindiston, xitoy, yaponiya dinlarini sanash mumkin. ikkinchisi, xudo bilan insonlarni bog‘lab turuvchi kult yoki kultlar majmuasi. yuqorida aytilganidek har bir dinda topinish obyekti - xudo bo‘lishi lozim. yaratuvchi bilan insonni bog‘lab turadigan ibodat va marosimlar majmui (qurbonlik, ro‘za, bayramlar) kult deb ataladi. kultlar kundalik yoki mavsumiy, yakka tartibdagi yoki jamoaviy kabi ko‘rinishlarda bo‘lishi mumkin. jumladan, islom dinida «namoz mo‘minning me’roji» (ya’ni alloh taoloning huzuriga ko‘tarilishi) hisoblansa xristianlikdagi «sirli marosimlar»da muqaddas ruhning o‘zi ishtirok etadi, deb hisoblanadi. shu tariqa, mavjud barcha dinlarda kultlar vositasida e’tiqodchilar o‘z ilohlari bilan bog‘lanadilar. * * uchinchisi esa e’tiqodchilarni o‘zida jamlaydigan diniy tashkilotlarning mavjudligi. diniy tashkilot, bu bir din izdoshlarining jamoaviy ravishda o‘z diniy rasm-rusum, ibodat marosimlarini o‘tkazadigan, diniy ta’lim oladigan muassasalaridir. islomda - masjid, madrasa, xristianlikda - cherkov, seminariya, yahudiylikda - sinagoga va hokazo. dinlar tarixi, ular bilan bog‘liq jarayonlar, dinning inson …

5 / 26

lish va idrok etish orqali dunyoni aks ettirish), dunyoni his qilish (hissiy qabul qilish yoki rad etish), dunyoviy munosabat (baho berish) va hokazolarni o‘z ichiga oladi. * * kompensator funksiya ham odamlarning ongini qayta shakllanishini, ham turmushning obyektiv shart-sharoitlarini o‘zgartirishdagi cheklanish, qaram bo‘lish va ojizlikni to‘ldiradi. ruhiy erkinlik orqali real jabr-zulm bartaraf etiladi; ijtimoiy guruhlar gunohga botish va azob chekish borasida teng huquqlik bo‘ladi; diniy tashkilotlar tomonidan beriladigan xayr-ehsonlar, mehr-shafqat, tarbiya, daromadlarni qayta taqsimlash mazlumlarning musibatini yengillashtiradi va h.z. kommunikativ funksiya muloqotni ta’minlaydi. u ham diniy, ham diniy bo‘lmagan faoliyat va munosabatlarda vujudga keladi, axborot almashish, o‘zaro ta’sir ko‘rsatish, insonni inson tomonidan idrok etish jarayonlarini o‘z ichiga oladi. diniy ong ikki xil muloqotni belgilaydi: dindorlarning o‘zaro bir-birlari bilan muloqoti va dindorlarning ibodat, namoz, meditatsiya, maxfiy qarashlar paytidagi mediator va vositachilari tomonidan gipostazir jonzotlar (xudo, farishta, o‘lganlarning ruhi, avliyolar va b.) bilan muloqoti. * * regulyativ funksiya ma’lum bir g‘oyalar, qadriyatlar, …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa va ma’naviyat asoslari"

powerpoint presentation falsafa * falsafa hsm din ijtimoiy madaniyat hodisa sifatidagi ahamiyati. 1 mavzu falsafa va ma’naviyat asoslari kafedrasi o‘qituvchisi * * dinlarni o‘rganish uzoq tarixga ega. bu boradagi ilk ma’lumotlarni qadimgi gretsiya va rim yozuvchilari asarlarida ko‘rishimiz mumkin. ulardan eng mashhuri «tarix otasi» nomini olgan gerodot (mil. avv. v asr) o‘zi tadqiq qilgan xalqlarning dinlari haqida ma’lumotlar keltirgan. bu qiziqish o‘rta asr yevropasida ham mavjud bo‘lgan. lekin boshqa dinlar haqida ma’lumot beruvchi shaxslar, xristian dinining hukmron mafkurasi ta’siri ostida bir tomonlama va yuzaki fikr bildirganlar. * * islom olamida ham dinlarni o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar uzoq tarixga borib taqaladi. milodiy vii-viii asrlardayoq diniy tortishuv(munozara)larni o‘z ...

This file contains 26 pages in PPT format (15.2 MB). To download "falsafa va ma’naviyat asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa va ma’naviyat asoslari PPT 26 pages Free download Telegram