an-nahda harakati

PPT 33 pages 1.4 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPT

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

diapositiva 1 arab mamlakatlarida ma'rifatparvarlik davri (1800-1900y.) “an-nahda” harakati xix asr boshlarida siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan arab mamlakatlari ichida rivojlanganlari misr va suriya edi. evropa ta'siri, iqtisodiy rivojlanish yo'liga kirish bu davrning eng muhim xususiyatidir. bu jarayon, o'z navbatida, sinfiy ziddiyatlarning keskinlashuvi, ozodlik harakatlarining o'sishi, ma'naviy hayotdagi ma'lum siljishlar bilan bog'liq edi. arablar bu davrni «an-nahda» («uyg'onish») deb ataydilar. arab «uyg'onish»i evropa renessansining sinonimi emas. bu o'rinda so'z, avvalo, arablarning siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalaridagi shon-shuhrati va qudratini tiklash haqida ketayapti. «an-nahda» mafkurachilari uyg'onishning asosiy yo'li xalqning asriy qoloqligini engib o'tish, ma'rifatni keng targ'ib etish, diniy ixtilof va bid'atlarni yo'qotish, shuningdek, iqtisodiy islohatlarda deb bildilar. ammo bu jarayonning boshqa tomoni — evropa tsivilizatsiyasi, fani, adabiyoti yutuqlarini o'zlashtirish masalasi ham bor edi. arab ma'rifatparvarlik tafakkuri asosi bo'lgan madaniy an'analar sintezi ana shu tarzda yuzaga kelgan edi. “an-nahda” harakatining xususiyatlari misr va suriyada xix asr oxiri, xx asr boshlarida feodal qoloqligidan …

2 / 33

osati, davlat muassasalari, tanqid qiladilar va ratsionalizm asosida qayta ko'rib chiqishga chaqiradilar. misr misrdagi uyg'onish jarayoniga napoleonning (1798–1801y.) ekspeditsiyasi turtki bo'ldi. mamlakatdagi mavqeini mustahkamlash niyatida frantsuzlar qohirada (1800y) arab tilida ro'znoma nashr etdilar, ommaga mo'ljallangan qiroatxona ochildi. napoleon misrda ilmiy institut va tipografiyaga asos soldi. misrda maorif ravnaqiga islohatchi hukmdor muhammad ali (1805-1849) sezilarli hissa qo'shdi. uning hukmronligida misr va g'arbiy evropa o'rtasida madaniy aloqalar rang-barang shakllarda rivoj topdi. uning davrida birinchi davlat umumta'lim maktablari, shuningdek, rifa at-taxtaviy (1801-1873) boshchiligida tarjimonlar tayyorlovchi chet tillari maktabi ochildi. milliy kadrlar tayyorlash uchun muhammad ali 1825 yilda frantsiyaga ilk bor 46 nafar yosh yigitni texnik va harbiy fanlardan ta'lim olish uchun yubordi. tarjimonlar tayyorlovchi maktab direktori «al-azhar» shayxi rifa at-taxtaviy ham muhammad ali tomonidan frantsiyaga jo'natilgan edi. sayohat taasurotlarini u «parij haqidagi tavsif» kitobida bayon etdi. bu kitobda muallif v. skott, russo, rasin asarlarini o'qib olgan taasurotlari haqida fikr yuritadi. at-taxtaviy maktabini bitirgan …

3 / 33

rni arab tiliga tarjima qildilar. misr ma'rifatparvarlik adabiyotida insonparvarlik, millat manfaati, ratsional, ya'ni aql-idrokka tayanib tafakkur qilish g'oyalarining paydo bo'lishiga xvii–xviii asrlar frantsuz ma'rifatparvarlik harakati g'oyalari katta ta'sir ko'rsatdi. shu bilan birga ma'rifatparvarlik harakatida xalqning madaniy merosiga, islom dini va qadriyatlariga tayanib, uni hayot bilan bog'lash tamoyillarini ko'ramiz. buning boisi shundaki, misrdagi ma'rifatparvarlik harakati xix asrning oxirgi choragidagi g'arb istilochilariga qarshi milliy ozodlik harakati bilan chambarchas bog'lanib ketdi. yirik g'arb davlatlari – frantsiya xix asr boshida, angliya xix asrning oxirgi choragida o'z manfaatini ko'zlab misrga kirib keldi. angliya mustamlakachilarining bu mamlakatda nafaqat o'z siyosati, balki mafkurasi, ma'naviyatini tarqatishga urinishi xalq orasida qattiq norozilik kayfiyatini uyg'otdi. jamoliddin al - afg'oniy jamoliddin al-afg'oniy xix asrning 80-yillariga borib misrning ijtimoiy-siyosiy hayotida katta o'zgarishlar ro'y berdi. suvaysh kanalining qurilishi evaziga xalqaro banklarga juda katta miqdorda qarz bo'lib qolgan misrning iqtisodiy-moliyaviy ahvoli yomonlashdi. mamlakatdagi bunday qiyinchiliklardan foydalangan angliya uning ustidan o'z hukmronligini o'rnata boshladi. fitna …

4 / 33

nasining etuk olimlardan edi. uning ko'p sonli publitsistik maqolalaridan tashqari “moddiyunlarga javob” va “tattimat al-bayan” (“afg'oniston tarixidan qisqa ocherk”) mashhurdir. al-afg'oniy birinchi kitobida materialistik ta'limotni butunlay rad etib, darvinning odam maymundan mehnat orqali yuksalib tarqalgan, degan nazariyasiga qat'iy qarshi chiqadi va «din-tsivilizatsiya asosi» «dinsizlik – madaniyatning inqirozi» shiorlarini ilgari suradi. jamoliddin al-afg'oniy o'z izdoshlari bilan sharq xalqlarining madaniy va ilmiy merosini kamsitishga qaratilgan evropatsentrizm g'oyalariga qarshi olib borgan targ'iboti, albatta, ma'lum ijobiy ahamiyatga ega bo'lgan. muhammad abduh muhammad abduh ma'rifatparvarlar ichida davlat va jamoat arbobi, al-afg'oniyning maslakdoshi va shogirdi muhammad abduh (1849-1905) ham bor. u misrda ro'y bergan islom islohotchilik harakatining boshida turgan shaxs bo'lib, dastlab bu boradagi faoliyatini al-azhar universitetida boshlagan edi. ming yillik tarixga ega bo'lgan bu nufuzli universitet muhammad abduh davriga kelib, o'z faoliyatida qotib qolgan qoliplar doirasida qolib ketgan. muhammad abduh dastlab universitet ma'muriyatidan o'qitish jarayonida tartib o'rnatib, diniy fanlar qatorida dunyoviy fanlarni o'qitishni, boshqaruv hay'ati …

5 / 33

i haqidagi fikrlarni rad etib, dunyoni kashf etish mumkinligi, uning qonuniyatlarini bilish imkoniyati ham borligi, umuman, islom aqidalariga ko'r-ko'rona emas, balki aql-idrok bilan yondashish kerakligini ta'kidlagan. muhammad abduhning bu qarashlari ta'sirida yangi zamon arab adabiyotida inson shaxsi o'z qadr-qiymatiga ega siymo sifatida tasvirlana boshladi. qosim amin yana bir otashin publitsist, ma'rifatparvar mutafakkir qosim amin (1874-1908) butun ijodini musulmon xotin-qiz-lar muammosiga bag'ishladi. u o'zining «ayol ozodligi» (“tah-rir al-mar'a”) va «yangi ayol» (“al-mar'atu-l-jadida”) kitoblarida qur'on va hadislarga tayanib, musulmon ayollarini himoya qildi, ularning jamiyatda tutishi mumkin bo'lgan muhim o'rnini aniqlashga intildi. qosim aminning ayollar masalasiga bag'ishlangan kitoblari ko'pgina musulmon mamlakatlarida tar-qalib, o'z tarafdorlari va tanqidchilarini topdi, turli munozara va mulohazalarga sabab bo'ldi. qosim amin birinchi bo'lib ayollar masalasiga musulmon kishining nuqtai nazaridan yondoshdi, bu masalani jiddiy ko'tardi va ularning ahvoli yomonlashib ketishiga dinning dahli yo'qligini isbotlashga urindi. uning fikricha, ayol kishining ijtimoiy tuzumda tutgan mavqei o'sha jamiyatning, qolaversa, butun millatning madaniyatidan kelib …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "an-nahda harakati"

diapositiva 1 arab mamlakatlarida ma'rifatparvarlik davri (1800-1900y.) “an-nahda” harakati xix asr boshlarida siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan arab mamlakatlari ichida rivojlanganlari misr va suriya edi. evropa ta'siri, iqtisodiy rivojlanish yo'liga kirish bu davrning eng muhim xususiyatidir. bu jarayon, o'z navbatida, sinfiy ziddiyatlarning keskinlashuvi, ozodlik harakatlarining o'sishi, ma'naviy hayotdagi ma'lum siljishlar bilan bog'liq edi. arablar bu davrni «an-nahda» («uyg'onish») deb ataydilar. arab «uyg'onish»i evropa renessansining sinonimi emas. bu o'rinda so'z, avvalo, arablarning siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalaridagi shon-shuhrati va qudratini tiklash haqida ketayapti. «an-nahda» mafkurachilari uyg'onishning asosiy yo'li xalqning asriy qoloqligini engib o'tish, ma'ri...

This file contains 33 pages in PPT format (1.4 MB). To download "an-nahda harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: an-nahda harakati PPT 33 pages Free download Telegram