qo'zg'aluvchan to'qimalar va bioelektrik xodisalar

PPT 32 pages 1.4 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPT

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

lektsiya № 2 qo'zg'aluvchan to'qimalar va bioelektrik xodisalar. ma'ruzachi; xudjanova muattar absalamovna . * re'ja: * 1. qo'zg'aluvchan to'qimalar. 2. membrana potentsiali (mp). 3. lokal javob (lj). 4. harakat potentsiali (xp). 5. to'qima qo'zg'alganda qo'zg'aluvchanlikni o'zgarishi * qo'zg'aluvchanlik- ta'sirga ayrim to'qimalarni (asab, mushak, bez) qo'zg'alish jarayonini generatsiya qilish qobiliyati, xususiyati. qo'zg'alish – qo'zg'aluvchan to'qimalarni ta'sirotga spetsifik reaktsiya bilan javob qaytarishi (asab-impulslar o'tkazish, mushak- qisqarish, bez-sekret ajratish). qo'zg'aluvchan tuqimalarning fiziologik xossalari qo'zg'aluvchanlik utkazuvchanlik refrakterlik avtomatiya labillik * xujayra membranasining tuzilishi. ikki qator fosfolipidlar 50%); oqsillar(40%): -periferik - integral; uglevodlar(2-10%) * * xujayra membranasining funktsiyalari •barer(izolyatsiya) •elektrogenerator (biopotentsial xosil qilish) •retseptor (neyromediatorlar, gormonlar va boshqa.) •transport ( ion kanallar, moddalar utishi) * membrana orqali moddalarning utishi to'g'ridan-to'g'ri membrana orqali ion kanallar orqali passiv (kontsentratsiya gradienti bo'yicha, energiya sarfisiz) •diffuziya (oddiy va osonlashgan) •osmos •filtratsiya •aktiv(gradientga qarshi, oqsil tashuvchilar va energiya sarfi bilan) •na+-k+ nasos * membrana kanallari na, k, ca, cl ionlari …

2 / 32

arni farqlanishi “+” “-”. bu “k+ na+” nasos yordamida amalga oshiriladi. tinchlik potentsiali tp - xujayra membranasining tanlab o'tkazish xossasiga bog'liq, k+ uchun o'tkazuvchanlik na+ ga nisbatan 25 marotaba yuqori. demak, k+ (kation) kontsentratsion gradient bo'yicha xujayra tashqarisiga chiqadi, uning anionlari (“-”) esa membranadan o'ta olmaydi va tsitoplazmada qoladi va u erni “-” zaryadlaydi. xujayra tashqarisida na+kontsentratsiyasi yuqori bo'lib, ichkariga kirish uchun xarakat qiladi, lekin tinch holatda xujayra membranasi na+ uchun kam o'tkazuvchan (o'tkazmaydi) va natijada u membrana tashqi yuzasida joylashadi va u erni «+» zaryadlaydi * shunday qilib, xujayra membranasining tashqi yuzasi “+” (na+) zaryadlanadi, tsitoplazma esa “-” (clˉ, hpo4 ˉ, hco3 ˉ, atf, aspar, yantar, glyutamin kislotalar, oqsil, izoetionat) zaryadlanadi. tp ni mikroelektrodlarni membrana yuzasi va tsitoplazmaga kiritib sezgir galvanometr yordamida yozib olish mumkin. agar eksperimentda k+ ning xujayra tashqarisi va ichidagi kontsentratsiyasi tenglashib qolsa tp aniqlanmaydi. bu k+ ning tp dagi ahamiyatini ko'rsatadi * xujayra membranasi qitiqlanganda …

3 / 32

qutblanishdan iborat. xp amplitudasi ta'sirot kuchiga bog'liq emas, qo'zg'aluvchan to'qimaning turiga bog'liq. * xp ni hosil bo'lishi xujayra membranasining na+ ichkariga o'tkazuvchanligi (q) ortishi bilan boshlanadi. so'ngra na+ aktivatsion «darvoza» orqali kirishi kuchayadi va aksoplazmani “+” zaryadlaydi. * xp – mikroelektrodlar yordamida yozib olinadi va quyidagi fazalardan iborat: depolyarizatsiya (egri chiziqning ko'tarilishi) repolyarizatsiya (egri chiziqning tushishi) depolyarizatsiya fazalari: lokal javob depolyarizatsiya (“0” gacha) teskari qutublanish (reversiya) repolyarizatsiya fazalari: teskari qutblanishni yo'qolishi membranani tp gacha qutblanishi “-” va “+” izli potentsiallar * xp yuzaga kelganda membranaaning 1mm² yuzasidan na+ 20000 ionlari kiradi va shuncha k+ionlari tashqariga chiqadi (bu xujayradagi ionlar zahirasining 1mlndan 1 qismidir). na+ k+ ionlar zahirasi 5·105 xpga teng. “na+ k+ nasosi” ishlashi na+ k+ ionlarning hujayra ichi va tashidagi gradientni saqlab turadi. * hp yuzaga kelganda qo'zg'aluvchanlik qisman yoki to'la yo'qolishi – refrakterlik (r) 4 ta fazada ketadi: absolyut refrakterlik. nisbiy refrakterlik. ekzaltatsiya (supernormal) subnormal * xarakat potentsialining …

4 / 32

aza - super normallik fazasi bilan almashinadi. bu fazada ko'zg'aluvchanlik oshadi. bu faza manfiy iz potentsiali yoki iz depolyarizatsiyasiga mos keladi. super normal faza 10-30 ms davom etadi. ba'zi to'qimalarda super normal fazadan keyin qo'zg'aluvchanlikning subnormal fazasi boshlanadi, bu faza esa musbat iz potentsialiga (membraning iz giperpolyarizatsiyasiga) mos keladi. * xarakat potentsialining fazalari va unda kuzgaluvchanlik xossasining namoyon bulishi kuch qonuni ta'sir kuchi qancha katta bo'lsa, javob reaktsiyasi shuncha katta bo'ladi. mazkur qonun asosida skelet muskullari ishlaydi. ta'sirlagich kuchi oshib borishi bilan mushak qisqarishlari amplitudasi maksimal ko'rsatkichlarga etguncha oshib boradi. * bor yoki yo'q qonuni bo'sag'a osti ta'sirotlar javob reaktsiyasini keltirib chiqarmaydi (“yuq”), bo'sag'a kuchiga ega bo'lgan ta'sirotlarga javob reaktsiyasi maksimal bo'ladi (“bor”). bu qonun bo'yicha yurak muskuli va yakka mushak tolasi qisqaradi. ammo “bor yoki yo'q ” qonuni mutlaq emas. birinchidan, bo'sag'a osti ta'sirotlarga javoban ko'zga tashlanadigan javob reaktsiyasi bo'lmasa ham, to'qimalarda membrana potentsiali o'zgarib, mahalliy qo'zg'alish (lokal javob) …

5 / 32

tokning ta'sir etish vaqtiga ham bog'liq. tokning kuchi qancha katta bo'lsa, qo'zg'alishni keltirib chiqarish uchun qo'zg'aluvchan to'qimalarga shuncha qisqa muddat ta'sir etishi kerak. * ta'sirotning qutb qonuni shundan iboratki, nerv yoki muskul tolasida doimiy tok o'tganda membrana potentsialining o'zgarishi sodir bo'ladi. chunonchi katod ostida membrana depolyarizatsiyasi oshib borib, tezlik bilan kritik darajaga etadi va qo'zg'alishni keltirib chiqaradi. anod ostida esa membrana tashqi yuzasidagi musbat potentsial oshib borib, membrana giperpolyarizatsiyasi sodir bo'ladi va qo'zg'alish vujudga kelmaydi. * fiziologik elektroton qonuni doimiy tokning to'qimaga ta'siri to'qima qo'zg'aluvchanligining o'zgarishi bilan kechadi. nerv yoki muskuldan doimiy tok o'tayotganda katod ostida va unga yaqin qismlarda membrana depolyarizatsiyasi oqibatida qo'zg'alish bo'sag'asi pasayadi (qo'zg'aluvchanlik oshadi). anod ostida membrana giperpolyarizatsiyasi oqibatida ta'sirlash bo'sag'asi oshadi, ya'ni qo'zg'aluvchanlik pasayadi.

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo'zg'aluvchan to'qimalar va bioelektrik xodisalar"

lektsiya № 2 qo'zg'aluvchan to'qimalar va bioelektrik xodisalar. ma'ruzachi; xudjanova muattar absalamovna . * re'ja: * 1. qo'zg'aluvchan to'qimalar. 2. membrana potentsiali (mp). 3. lokal javob (lj). 4. harakat potentsiali (xp). 5. to'qima qo'zg'alganda qo'zg'aluvchanlikni o'zgarishi * qo'zg'aluvchanlik- ta'sirga ayrim to'qimalarni (asab, mushak, bez) qo'zg'alish jarayonini generatsiya qilish qobiliyati, xususiyati. qo'zg'alish – qo'zg'aluvchan to'qimalarni ta'sirotga spetsifik reaktsiya bilan javob qaytarishi (asab-impulslar o'tkazish, mushak- qisqarish, bez-sekret ajratish). qo'zg'aluvchan tuqimalarning fiziologik xossalari qo'zg'aluvchanlik utkazuvchanlik refrakterlik avtomatiya labillik * xujayra membranasining tuzilishi. ikki qator fosfolipidlar 50%); oqsillar(40%): -periferik - inte...

This file contains 32 pages in PPT format (1.4 MB). To download "qo'zg'aluvchan to'qimalar va bioelektrik xodisalar", click the Telegram button on the left.

Tags: qo'zg'aluvchan to'qimalar va bi… PPT 32 pages Free download Telegram