fosforning analitik kimyosi

PPTX 20 pages 4.7 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.7 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: fosforning analitik kimyosi reja 1.kirish. 1.1 fosfor haqida umumiy maʼlumot ii. asosiy qism. 2.1 kimyoviy tahlilda muhim boʻlgan fosfor birikmalari . 2.2 fosforni sifatli aniqlash. 2.3 fosfor miqdorini aniqlash. iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar . umumiy ma’lumotlar fosfor 1669-yilda brant tomonidan kashf etilgan uning elementar tabiatini lavuzye aniqlagan . fosforning yer qobig‘idagi miqdori og‘irlik bo‘yicha 0,08% (ya’ni 8×10⁻²%) ni tashkil qiladi. fosfor saqlovchi 187 ta mineral ma’lum . ular orasida xalq xo‘jaligida eng ahamiyatli bo‘lganlari — apatitlar va fosforitlardir. apatitlar — ca₅(po₄)₃f(cl) tarkibli minerallar bo‘lib, magmatik kelib chiqishga ega. ular, asosan, silikatlar bilan birgalikda donador massalar holida uchraydi. apatitlardagi p₂o₅ (fosfor(v) oksidi) miqdori 20 dan 42% gacha bo‘ladi . fosforitlar esa cho‘kindi (sedimentar) kelib chiqishga ega bo‘lgan minerallardir. ularning asosiy tarkibiy qismi — ca₃(po₄)₂–ca(oh)₂. fosforitlar qum, gil yoki ohaktosh qatlamlari orasida qatlam yoki alohida hosilalar shaklida tarqalgan. ularning tarkibida shuningdek, kvars, kaltsinit, glaukonit va boshqa qo‘shimcha minerallar ham bo‘lishi mumkin. …

2 / 20

dagi reaksiya asosida 1500°c da ca₃(po₄)₂ dan fosfor olish usulini taklif qiladi: ca₃(po₄)₂ + 3sio₂ + 5c = 3casio₃ + 5co + 2p oq fosfor va uning bug‘lari molekulalari to‘rt atomli bo‘ladi. har bir fosfor atomi molekulada bitta umumlashtirilmagan (erkin) elektron juftiga va o‘z atrofiga joylashgan uchta qo‘shni atom bilan bitta bog‘ga ega bo‘ladi. bu esa tetraedrik tuzilmani hosil qiladi. qizil fosfor oq fosfordan kamroq faollikka ega. u zaharli emas, havoda o‘z-o‘zidan yonmaydi; suvda, efirda, benzolda va oltingugurt uglerodida erimaydi. u suv bug‘lari va havodagi kislorod bilan sekin reaksiyaga kirishadi, natijada fosfin va turli kislorodli kislotalar aralashmasi hosil bo‘ladi. qizil fosfor azot kislotasi, kaliy xlorat yoki kaliy permanganat bilan h₂so₄ (sulfat kislota) ishtirokida oksidlanib, ortofosfor kislotasi hosil qiladi . qizil fosfor fosfor tribromidi va bromid-bromat aralashmasida eriydi . u gallogenlar (masalan, xlor, brom) va oltingugurt bilan oq fosfordan farqli o‘laroq yuqoriroq haroratda reaksiyaga kirishadi va metallarning tuz eritmalaridan ularni cho‘ktirmaydi. …

3 / 20

spin o‘zaro ta’sirlar tufayli yuz beradi. bundan tashqari, bu holat spektroskopik va rentgenografik tadqiqotlar bilan ham tasdiqlangan. fosforning eng ko‘p uchraydigan birikmalari — koordinatsion soni 4 va 3 bo‘lganlaridir. 5 va 6 koordinatsion sonli birikmalar esa nisbatan kam uchraydi. eng reaksiya berishga moyil bo‘lgan fosfor birikmalari bu — tarkibida bo‘linmagan (erkin) elektron jufti bo‘lgan birikmalardir, masalan: fosforning oksidlanish darajasi –3 dan +5 gacha, ba’zida +7 gacha o‘zgarishi mumkin. hatto 0,5 oksidlanish darajasiga ega fosforli birikmalar ham uchraydi (masalan, p₂h) [53]. amaliy jihatdan ahamiyatli bo‘lgan fosfor birikmalari — bu –3, +3 va +5 oksidlanish darajasiga ega bo‘lganlardir. ushbu uch darajadagi ionlar stoixiometriya (modda nisbatlari) qonuniga bo‘ysunadi. biroq, p³⁺ va p⁵⁺ ionlari juda yuqori ionlanish potensialiga ega bo‘lgani sababli, ular erkin holatda (ya’ni mustaqil ion shaklida) tabiatda uchramaydi. fosforning oksidlanish mahsulotlari r₄o deb atalgan past oksid fosforning trixlorid (pcl₃) yoki efir ichidagi eritmasi kislorod bilan oksidlanganda hosil bo‘ladi. ammo keyinchalik aniqlanishicha, ushbu …

4 / 20

ganda eritmada ushbu kislota anioni aniqlanmagan. besh oksid – p₂o₅ (yoki p₄o₁₀) – fosfor kislorod ortiqchiligida to‘liq yonsa hosil bo‘ladi. bu modda meta-, orto- va pirofosfor kislotalarning angidridi hisoblanadi. p₂o₅ kuchli qurituvchi vosita bo‘lib, bu xususiyati tufayli laboratoriyalarda keng qo‘llaniladi . u shunchalik faollikka ega bo‘ladiki, hatto anhidrid azot va sulfat kislotalardagi strukturaviy suvni tortib olib, mos ravishda n₂o₅ va so₃ hosil qiladi. spirtlar bilan o‘zaro ta’sirlashganda murakkab fosfat efirlari hosil bo‘ladi. p₂o₅ barcha asosiy organik moddalar bilan, shuningdek, ko‘plab organik va noorganik fosfatlar bilan ham reaksiya qilib, yanada murakkab kondensatlangan mahsulotlar beradi. galogenidlar bilan reaksiya qilganda fosforilgalogenidlar, asosiy oksidlar bilan reaksiya qilganda esa fosfatlar hosil bo‘ladi. fosforni sifat jihatdan aniqlash fosforni sifat jihatdan aniqlash, asosan, ortofosfor kislotasi ionlarining turli reagentlar bilan reaksiyalari asosida amalga oshiriladi eng muhim reaksiyalar — bu po₄³⁻ ionining cho‘kma hosil qiluvchi reaksiyalari. fosfatlar deyarli barcha mineral kislotalarda oson eriydi. oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari ortofosfatlar uchun xos emas. …

5 / 20

quyidagilarda eriydi: kuchli ishqorlar, ammiak eritmasi, ortiqcha fosfatlar. cho‘kma kislotalarda qisman eriydi, lekin ammoniy tuzlari ishtirokida deyarli erimaydi. bu reaksiya amaliy jihatdan muhim bo‘lib, suvda, minerallarda, tog‘ jinslarida fosforni aniqlash uchun ishlatiladi . ammiakli molibdat va ammiakli vanadat aralashmasi po₄³⁻ bilan reaksiyaga kirishib, fosfor-vanadiy-molibdenli geteropolikislota hosil qiladi. bu kislota to‘q sariq rangga ega bo‘lib, maksimal rang zichligi ph 2–3 oralig‘ida kuzatiladi. reaksiyaning sezuvchanligi – 5 mkg/ml po₄³⁻. reaksiyaga qaytaruvchi moddalar va sio₃²⁻ ionlari xalaqit beradi, lekin fosfat ionini boshqa ionlar ishtirokida aniqlash imkonini beradi. fosfor miqdorini aniqlashning kimyoviy usullari fosforni aniqlashning kimyoviy usullarining aksariyati po₄³⁻ ionining turli reagentlar bilan reaksiyalariga asoslangan. shu sababli, tahlil jarayonida fosforning past oksidlanish darajasidagi barcha birikmalari (masalan, ph₃, h₃po₃ va boshqalar) besh valentli fosfor saqlovchi birikmalargacha oksidlanishi kerak fosfor minerallar, rudalar va kontsentratlar tarkibida odatda ortofosfatlar ko‘rinishida bo‘ladi. bu materiallarni parchalash uchun oksidlovchi yoki oksidlovchi bo‘lmagan kislotalar ishlatilishi mumkin. metallar, qotishmalar va yarimo‘tkazgichli birikmalar tarkibida …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fosforning analitik kimyosi"

mavzu: fosforning analitik kimyosi reja 1.kirish. 1.1 fosfor haqida umumiy maʼlumot ii. asosiy qism. 2.1 kimyoviy tahlilda muhim boʻlgan fosfor birikmalari . 2.2 fosforni sifatli aniqlash. 2.3 fosfor miqdorini aniqlash. iii. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar . umumiy ma’lumotlar fosfor 1669-yilda brant tomonidan kashf etilgan uning elementar tabiatini lavuzye aniqlagan . fosforning yer qobig‘idagi miqdori og‘irlik bo‘yicha 0,08% (ya’ni 8×10⁻²%) ni tashkil qiladi. fosfor saqlovchi 187 ta mineral ma’lum . ular orasida xalq xo‘jaligida eng ahamiyatli bo‘lganlari — apatitlar va fosforitlardir. apatitlar — ca₅(po₄)₃f(cl) tarkibli minerallar bo‘lib, magmatik kelib chiqishga ega. ular, asosan, silikatlar bilan birgalikda donador massalar holida uchraydi. apatitlardagi p₂o₅ (fosfor(v) oksidi) miqd...

This file contains 20 pages in PPTX format (4.7 MB). To download "fosforning analitik kimyosi", click the Telegram button on the left.

Tags: fosforning analitik kimyosi PPTX 20 pages Free download Telegram