o‘zbek folklori

PPTX 23 pages 1.5 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyotshunoslik kafedrasi she’riy tizimlar va ularning turlari. barmoq she'r tizimi http://www.free-powerpoint-templates-design.com fan: o‘zbek folklori reja: mifologik obrazlar genezisi. mifologik obrazlarning ko’rinishlari mifologik obrazlarning folklordagi talqinlari. mifologik obrazlar miflar quyidagi turlarga boʻlinadi: 1. ibtido haqidagi miflar 3. antropogenik miflar 2. samoviy miflar 4. sigʻinish miflari 5. etnogenetik miflar 6. kalendar miflarlar 7. esxatologik miflar mif (yun. mythos – rivoyat, hikoya, masal) – xalq og‘zaki ijodining eng qadim davrlaridan paydo bo‘lgan, voqelik (olam) haqidagi tasavvurlarni konkret obrazlar vositasida aks ettiruvchi rivoyaviy asarlar. mif qadimgi kishilarning borliq olam haqidagi ibtidoiy tasavvurlari majmui bo‘lib, koinotning yaratilishi, inson, o‘simliklar va hayvonot dunyosining vujudga kelishi, samoviy jismlarning paydo bo’lishi, tabiiy hodisalarning sabablari va mohiyati, afsonaviy qahramonlar, ma’budalar va ilohlar to‘g‘risidagi e’tiqodiy qarashlarni o‘z ichiga oladi. ezgulik kuchlarining zulmatni oʻziga makon qilgan yovuzlikka qarshi kurashini oʻzida aks ettirgan qadimgi miflar badiiy tafakkurning shakllanishida muhim rol oʻynagan. …

2 / 23

lan hayvon va o’simliklarning muayyan turlari o’rtasida qon-qarindoshlik bor deb hisoblaganlar. u hayvonlar ov qilinmagan, o‘ldirilmagan, go‘shti yeyilmagan. o‘simliklar esa e’zozlangan. bu odat dunyodagi hamma xalqlarning e’tiqodida ham bor bo’lib, bugungi kungacha saqlanib kelinmoqda. totemizm hind xalqi avstraliya xalqi o‘zbek xalqi mustaqil o’zbekistonimiz gerbida humo qushining tasviri borligi ham bejiz emas. shuningdek, xalqimiz chinor, behi, anor, tol kabi mevali va mevasiz daraxtlarga ham alohida e’tiqod bilan qaraydi. bo‘ri - mustaqil hayotga bog‘liqligi, mardligi; tuya - suvsizlikka chidashi; ot - insonga vafodorligi, ziyrakligi; burgut - baquvvat va jangari qush ekani; chinor - uzoq umr ko’rishi; anor - ichida donalarining ko‘pligi (farzand belgisi sifatida); tol - salqini va undan beshik, do’mbira yasalishi kabi fazilatlar xalq orasida shuhrat topgani ham ma’lum. qadimgi afsonalarda, ertaklarda bo‘ri, ilon, ayiq, ot, qaldirg‘och kabi obrazlarning ko’plab uchrashi bejiz emas. fetishizm “fetishizm” so‘zi lug‘atlarda portugalcha “feitico”, fransuzcha “fetiche” – sehrli narsa ma’nosini ifodalashi qayd qilingan. uning asosini qadimgi …

3 / 23

izlik g’ururi, oq hayot, qora, bir tomondan fojia, ikkinchi tomondan, buyuklik, ulug’lik, malla yetuklik, balog’at ma’nolarini aks ettirgan. agar zahiriddin muhammad bobur asarlariga ishlangan qadimgi miniatyura rasmlariga zehn solsangiz, podshohlarning tepasida bir xizmatkorning oppoq sochiqqa o‘xshash mato ko‘tarib turganini ko‘rasiz. bu odat podishohning kelajagi g‘alabalarga boy ekanini, yurtining tinchligini, o‘zining mustaqilligini ta’kidlash maqsadini amalga oshirgan. xalqimizning qadimgi inonchlarida tush ham muhim ahamiyatga ega bo’lgan. aqlli odamlar insondagi tush ko’rish xususiyatini alohida fazilat deb bilganlar. ular tushni xosiyatli, xosiyatsiz va e’tibor berilmaydigan turlarga bo’lganlar. hatto tush ta’birlari bayon etilgan kitoblar ham yaratilgan. eng qadimiy bunday kitoblarning biri “irq bitig” deb nomlangan. kitobda: “men osmon o’g’li kunduz va kechqurun oltin taxtda o’tirib, shodlanyapman bilib qo’ying: bu – yaxshi”... “otni noto’g’ri tushovladi. yurishga majoli yo’q, deyishadi. bilib qo’ying: bu – yomon” kabi matnlar keltirilgan. mazkur matnlarda odam tushida ko’rishi mumkin bo’lgan lavhalar ijobiy va salbiy oqibatlar haqida xabar beruvchi omil bo’lib keladi. fetishizmdagi …

4 / 23

’nosini anglatishi ta’kidlanadi. animizmga binoan qadimgi ajdodlarimiz dunyodagi hamma narsaning joni bor, deb bilganlar. ibtidoiy davrda inson tana va ruhdan iborat hisoblangan. ruh tanani tark etganda inson o‘ladi, deb o‘ylashgan. har bir narsaga bu tushuncha tatbiq etilgan. shuning uchun mifologiyadagi totemizm va fetishizm hodisalariga ishonch bildirishni, ularning mavjudligiga bo‘lgan e’tiqodiy munosabatni animizm bilan bog‘lash ma’qul. soddaroq qilib aytganimizda, odamning totemizm va fetishizm hodisalariga ishonishi uyg‘un holatda animizmda namoyon bo‘ladi. so’zning magik – mo’’jizaviy kuchidan foydalanib inson ruhiyatiga ta’sir etish, uni xastalikdan xalos etish, tabiatiga ruhiy tetiklik bag’ishlash animizm fazilatlari hisoblanadi. shuning uchun xalq baxshilari deganda baxshilik, ya’ni shifo bag’ishlash ma’nosi saqlanib qolgan. hayot taraqqiy etib, asta-sekin miflar, xudolar, afsonaviy qahramonlar, voqea-hodisalar o’rnida ilmiy kashfiyotlar paydo bo’ldi. jumladan, yerning dumaloq ekani, oy va quyoshning tutilishi, yer qimirlashlar zamon o’tishi bilan olimlar tomonidan ilmiy asoslandi. shu tariqa inson tabiat hodisalariga aralashdi. dehqonchilik, chorvachilik sohasida hayotiy yangiliklar ro’y bera boshladi. miflarda tasvirlangan qahramonliklar …

5 / 23

n ekish, hosil yig’ish haqida shunday deyiladi: “kimdakim bug’doy eksa, u ashah (haqiqat) ni ekadi. u mazda dinini yana va yana ko’kartiradi... qachonki egatlarda urug’ yetilsa, devlar o’rinlaridan qo’padilar. qachonki bug’doy gurkirab ko’karsa, devlar dahshatdan titray boshlaydilar. qachonki bug’doy un bo’lsa, devlar nola chekadilar. qachonki bug’doy xirmonga uyulsa, devlar nobud bo’ladilar. qay bir xonadonda bug’doy bosh chiqarsa, u xonadonga devlar yaqinlasha olmaydilar. qay bir xonadonda bug’doy bosh chiqarsa, devlar u xonadondan qochadilar. qay bir xonadonda bug’doy ombori bo’lsa, go’yo qizdirilgan temir devlar bo’ynini chirmab tashlaydi”. “avesto” kitobida ezgulik olamini yaratuvchi ahura mazda bilan yomonlik olami xudosi angra manyu (ahriman) qarama-qarshi qo’yilgan. ular o’rtasidagi munosabatni tasvirlash davomida mitra, anaxita, kayumars, jamshid, gershasp kabi qahramonlar ishtirok etgan voqealar bayon etiladi. xullas, “avesto” uch ming yil muqaddam yashagan ota-bobolarimizning hayot tarzi qanday bo’lganidan aniq va daliliy xabar beruvchi go’zal tarixiy-adabiy yodgorlikdir. uning hozirgi bizga ma’lum bo’lgan eng qadimgi 1324-yilda ko’chirilgan nusxasi kopengagen shahrida …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek folklori"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyotshunoslik kafedrasi she’riy tizimlar va ularning turlari. barmoq she'r tizimi http://www.free-powerpoint-templates-design.com fan: o‘zbek folklori reja: mifologik obrazlar genezisi. mifologik obrazlarning ko’rinishlari mifologik obrazlarning folklordagi talqinlari. mifologik obrazlar miflar quyidagi turlarga boʻlinadi: 1. ibtido haqidagi miflar 3. antropogenik miflar 2. samoviy miflar 4. sigʻinish miflari 5. etnogenetik miflar 6. kalendar miflarlar 7. esxatologik miflar mif (yun. mythos – rivoyat, hikoya, masal) – xalq og‘zaki ijodining eng qadim davrlaridan paydo bo‘lgan, voqelik (olam) haqidagi tasavvurlarni konkret obrazlar vositasida aks ettiruvchi rivoyaviy asarlar. mif qadimgi kishilar...

This file contains 23 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "o‘zbek folklori", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek folklori PPTX 23 pages Free download Telegram