dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa"

DOCX 7 pages 24.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

tuxtayeva feruza xayrulla qizi o’zbek tili va adabiyoti yoʻnalishi 302 guruh talabasi shahrisabz davlat pedagogika institute shevaga oid matnlarning leksik xususiyatlari annotatsiya o 'zbek dialektologiyasiga oid ilmiy manbalardan shu narsa ayonki, dialektal so'zlar o'zbek xalq sheva va lahjalarida faol qo'llanib, adabiy til sathida kam yoki umuman qo'llanmaydigan leksik birliklar majmui sanaladi. ular adabiy tildagi so'zlardan dialektal ma'no(lar)ga egaligi hamda faqat shevalardagina faol qo'llanishi bilan farqlanib turadi. ularning miqdori va turlari to'g'risida fikr bildirilgan. dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa" usullari kabi bir necha amaliy usullar borligi e'tirof etilgan. ammo ularning hech biri "dialektal matnlarning leksik tahlili" usuli kabi natijador usullar emas. chunki bunda sheva vakillaridan yozib olingan matnlar tarkibini leksik tahlil qilish asosida dialektal so'zlarni aniqlab olish mumkinligi dialektologik amaliyotlar vaqtida qo 'llanilgan. sheva vakillari nutqini dialektal matnlar sifatida yozib, transkripsiya qilib, undagi dialektal so'zlarni aniqlash jarayoni "dialektal matnlarning leksik tahlili" usuli deyilishi maqolada bayon etilgan. aytilgan fikrlarning isboti sifatida …

2 / 7

ing leksik boyligi bo 'lgan dialektal so 'zlarning eng kami ikki yarim-uch milliontasini bemalol topish, ularga lug'at maqolalar tayyorlab, zamonaviy tipdagi elektron lug'at hamda atlaslarini yaratish imkoniyati paydo bo'ladi. shuningdek, dialektal so'z turlari haqida to 'xtalib, ular o'nta ekanligi dalillab berilgan. kalit so'zlar: o'zbek dialektologiyasi, sheva, dialektal matn, dialektal matnning leksik tahlili, umumiy metod, xususiy metod, metodika, dialektal matnlarning leksik tahlili usuli (metodi), dialektal lug'at maqola, dialektal lug'at maqola tayyorlash, dialektal lug'at, elektron dialektal lug'at. bilamizki, ilmiy manbalardan shu narsa ayonki, dialektal so'z bu shevalarda faol qo'llanib, adabiy til sathida kam yoki umuman qo'llanmaydigan leksik birliklardir. bunday leksik birliklar sheva vakillari nutqida faol ishlatiladi. shuning uchun ham ular qatnashgan matnlar dialektal matnlar hisoblanadi. ular o'zbek dialektolog olimlarining asarlarida maxsus o'rganilmagan, ya'ni nomigagina o'rganilgan. tadqiqotlar olib borish jarayonida sof leksik dialektizm, frazeologik va leksik-fonetik o'zgarishlarga uchragan dialektal so'zlarni u yoki bu darajada qayd etib o'tishgan. "sheva leksikasini o'rganish bir shevaning yoki …

3 / 7

ingvistik (tarixiy, qiyosiy, tavsifiy) metodlar bilan birga tilshunoslik sohalaridan birining, masalan, "o'zbek dialektologiyasi" sohasining individual metodlari borligini e'tirof etishmaydi. chunki "o'zbek dialektologiyasi"ning metodlari masalasida juda kam tadqiqot olib borilgan. shu sababli ham oldinlari "savol-javob", "anketa", "sheva so'zlarini yig'ish uchun so'roqlik" kabi metodlaridan olim va tadqiqotchilar foydalanishib, sheva so'zlarini yig'ishga harakat qilishgan. ammo ular sheva vakillari nutqidagi dialektal so'zlarni to'liq qamrab ola olmaydi. shuning uchun biz bir necha yillik tajribalarimizdan kelib chiqqan holda dialektal matnlarning leksik tahlili metodini ilgari surayapmiz [enazarov t. 2020.]. bunda sheva vakillari ma'lum bir mavzular doirasida suhbatlashiladi va ularning suhbati yozib olinib, keyin dialektal matnlarning leksik tahlili amalga oshiriladi. bu metod bilan yuqorida ko'rsatilgan metodlar bilan yig'ilgan dialektal so'zlardan ko'prog'ini jamlab, dialektal so'zlik sifatida saqlash mumkin. dialektal matnlarning leksik tahlilida quyidagilarga e'tibor berish lozim: 1.bunday matnlarni qaysi transkripsiyada yozilganligiga va matnlardagi so'zlarning to'g'ri transkripsiya qilinishiga e'tibor berib, ularning qaysi bir sheva va lahjaga oidligini ko'rsatish. 2. undagi …

4 / 7

ibor qaratish lozim bo'ladi. shuning uchun ham bu tahlilni "hozirgi o'zbek adabiy tili" fanidagi tahlildan farqlagan holda dialektal matnlarning nekcuk tahlili deb nomlasak, o'rinli. darslarda bu tahlildan foydalangan holda uni dialektal matnlarning tahlili metodi deb atash maqsadga muvofiq. bunda ham dialektal matnga e'tibor qaratiladi, ham u asosida shakllangan metodga ham e'tibor qaratiladi. shu o'rinda quyidagi dialektal matn va uning mazmun-mohiyatiga murojaat qilsak: izoh: matndagi bir qancha so'zlar oldingi dialektal matnda turli rangda berilgani uchun bu ikki matndagi dialektal so'zlar qavs ichida qoraytirib, so'ng ma 'nosi berilgan. mening yangam(jängäm // h3hr3m - kelinoyi) ajoyib ayol. u har qanday ishni chin dildan bajaradi. mana hozir ham u dalada. boshida zaynovi (zäynavi - yashil), bika (bi'kä - pushti rang (och qizil) va qara (qapä- qora rang) ranglar aralash kassingka qo'lida grabl (gräbl - haskash(mehnat quroli)) olib ishlamoqda. daladan bo'sh vaqtlarida u tikuvchilik bilan shug'ullanadi. u joynomoz (dzafinamaz -joynomoz), lo'la (lolä- bolish), qariyalar uchun …

5 / 7

oypirda (ärvanpir-marosim turi). bu marosimni ko'pincha avto-ulovi borlar o'tqizadi) pishiriladigan halvoytar. xalqimizda "qariganda ham tinch o'tirmaydi" degan gap ko'p ishlatiladi. bu bejizga aytilmagan, albatta. xolakattam (xalakattam- otaning xolasi) ham shundaylar sirasiga kiradi. qarib, bukchayib qolgan bo'lsalar ham yosh juvonlar (dzuvanla :- turmushga chiqqan ayol) singari serharakatlar. buning isbotini jonli (dzanli- har qanday uy jonzoti. uy hayvoni) boqishni kanda_qilmasliklaridan (kanda qilmaslik - to'xtatmaslik) ko'rishimiz mumkin. ularning uyida juvana (dzuvana-ho'kiz), inak (inak-chrnp) 6h30b (bizav- 6y30k) , takalar (taka- echki) judayam ko'p. dadam va pochchom (paccam) jonlilarga(dzanli) juda qiziqishadi. shuning uchun tez-tez ularnikiga borib turishadi. hovlilari ham anchagina katta bo'lib, jonzotlarga yemish bo'lsin deb yung'ichqa (yunyicqa - beda), jugori (dzugart - makka jyxori) ekib qo'yilgan. qorin ochqoganda (kapih ankarahga- qorin ochganda ma'nosida) nima ovqat qilamiz?- deb o'ylashning ham hojati yo'q, sut-chakki (nakki - quyuq holdagi qatiq) mo'l. borsak maza qilib yeb kelamiz. shu bilan birgalikda uy ishlariga ham qarashib kelamiz. buni ko'rgan xolakattam …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa""

tuxtayeva feruza xayrulla qizi o’zbek tili va adabiyoti yoʻnalishi 302 guruh talabasi shahrisabz davlat pedagogika institute shevaga oid matnlarning leksik xususiyatlari annotatsiya o 'zbek dialektologiyasiga oid ilmiy manbalardan shu narsa ayonki, dialektal so'zlar o'zbek xalq sheva va lahjalarida faol qo'llanib, adabiy til sathida kam yoki umuman qo'llanmaydigan leksik birliklar majmui sanaladi. ular adabiy tildagi so'zlardan dialektal ma'no(lar)ga egaligi hamda faqat shevalardagina faol qo'llanishi bilan farqlanib turadi. ularning miqdori va turlari to'g'risida fikr bildirilgan. dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa" usullari kabi bir necha amaliy usullar borligi e'tirof etilgan. ammo ularning hech biri "dialektal matnlarning leksik tahlili" usuli kabi natijador us...

This file contains 7 pages in DOCX format (24.5 KB). To download "dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa"", click the Telegram button on the left.

Tags: dialektal so'zlarni yig'ish bo'… DOCX 7 pages Free download Telegram

dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa"

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "dialektal so'zlarni yig'ish bo'yicha "savol-javob", "anketa""

Similar files