uglerod atomining tuzilishi va gibridlanishi

PPT 45 pages 4.2 MB Free download

45 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PPT

Pages 45

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 45

loyiha texnologiyasi ma’ruzachi: dots. r.sh.kuryazov 8-mavzu: “uglerod atomining tuzilishi. uglerod atomlarining , , – gibridlanishi. ” 8-ma'ruza. uglerod atomining tuzilishi.uglerod atomlarining , , – gibridlanishi. reja: 1. uglerod atomining tuzilishi. 2. oddiy, qoʻsh va uch bogʻ tutgan uglerod birikmalaridagi uglerod atomi elektronlarining gibridlanishi. 3. gibridlanish va organik birikma xossalari oʻrtasidagi bogʻlanish. 1.uglerod atomining tuzilishi. oldingi mavzularda aytib oʻtilganidek, atomning kimyoviy xossasini, asosan uning tashqi qavatidagi elektronlari belgilaydi, chunki xuddi shu elektronlar kimyoviy (valent) bogʻlar hosil qilishda ishtirok etadilar. atomning valentligini, kvant nazariyasiga binoan juftlashmagan elektronlar soni ifodalydi. bundan esa uglerod atomi ikki valentli boʻlishi kerak. kvant mexanikasiga muvofiq, birikma hosil qilish paytida uglerod atomi “qoʻzgʻalgan” holatga oʻtib, uning 1ta 2s elektroni 2p qavatga koʻchadi (2s qavat energiyasiga nisbatan 2p qavat energiyasi yuqori). bu oʻzgarish natijasida uglerod atomining elektron formulasi organik birikmalarda shaklda boʻladi (energiyasi 96 kkal/mol). bunda elektron zichligining taqsimlanishining fazoviy konfiguratsiyasi quyidagicha boʻladi. s-elektron p-elektronlar bundan uglerod atomining bitta …

2 / 45

vant – goff va le – bellar (1874)ning uglerod atomi valentligini tetraedrik tasavvurini tushintirib berdi. – gibridlanish (2-chi valent holat) s-orbital va 2 ta p-orbitallarining 3 ta gibridlangan σ-orbitalar bilan almashinishidan hosil boʻladi. uglerodning simmetriya oʻqi bir tekislikda joylashgan boʻlib, toʻgʻri uchburchak markazidan uning qirralari tomon yoʻnalgan boʻladi va bir-biri bilan burchak hosil qiladi. bunda gibridlanishda ishtirok etmagan 1ta p- orbital, simetriya oʻqi, σ-orbital tekisligiga perpendikulyar yoʻnalgan boʻladi. – gibridlanish 2-chi valent holat yoki trigonal gibridlanish deyiladi. – gibridlangan valent orbitallarning fazoviy joylashuvi (2-chi valent holat, yoki trigonal). bunga etilen molekulasini misol keltirish mumkin. –gibridlanish (uchinchi valent holat) bu 1ta s va 1ta p orbitallarni, 2 ta mos gibridlangan ( σ -orbital) orbitallar bilan almashtirish orqali hosil boʻladi. ular 2 ta sarflanmagan p-orbitallar bilan 2 ta -bogʻlanish hosil qiladi. tekislikdagi gibridlangan σ-orbitallar. (fazoviy yoʻnalganlik). –gibridlangan valent orbitallarning fazoviy joylashuvi (uchinchi valent holat).bunga atsetilen molekulasi tuzilishini misol keltirish mumkin. gibridlanish va …

3 / 45

kj/mol, π- bogʻ 256 kj/mol boʻlib, shuning uchun ham π- bogʻ oson uzilib etilen biriktirib olish reaktsiyasiga oson kirishadi. qoʻsh bogʻ tutgan uglerod atomiga nisbatan α uglerod atomidagi vodorod atomlari ham nisbatan (β, γ-ga) qoʻzgʻalgan boʻlib, oson almashinadi. bunda burchak . etilenda c=c bogʻ uzilish 1,34 ga c-h bogʻ uzunligi esa 1,08 ga teng. 3. – gibridlangan uglerod atomli organik moddalar. atsetilen molekulasidagi uglerod atomlari orasidagi uch bogʻlarning bittasi σ-bogʻ (2 ta gibridlangan orbitallar bogʻlanish) va 2 ta π- bogʻ ( 2 ta p-p orbitallar orasidagi bogʻlanish) mavjud boʻlib, uch bogʻ energiyasi 824 kj/mol (2 π ∙ 246 kj/mol=492 kj/mol 1ta σ-bogʻ energiyasi 236 kj/mol) ga teng. c≡c 1,20 , ≡c–h 1,06 . uch bogʻ energiyasi (824) 3 ta oddiy bogʻ energiyasi (3 ∙ 332≡996) dan 174,5 kj/molga kam, bu esa alkinlarning oʻziga xos xossalarini (birikish, ≡c–h vodorodini almashtirish (kislota), polimerlanish, uchbogʻdan uzilishni (oksidlanish)) ifodalaydi. organik moddalarda gibridlanish. agar metan …

4 / 45

ega. gibrid orbitalda uni hosil qilgan dastlabki orbitailarning shakli ma'lum darajada saqlanib qoladi. ko‘rinishi va energiyasi biri-biridan farq qiluvchi (s va p) orbitallarning o‘zaro qo‘shilib ketib, energiyasi va ko‘rinishi bir xil bo‘lgan yangi elektron orbitallarning hosil bo‘lish hodisasi atom orbitallarining gibridlanishi deyiladi. gibridlanish natijasida hosil bo‘lgan orbitallar nosimmetrik — bir tomoni katta, ikkinchi tomoni kichik bo‘lib, gibrid orbital boshqa orbital bilan ana shu elektron bulut hajmi katta tomoni bilan qoplaydi. natijada maksimal qoplanish vujudga keladi. gibridlanishda nechta orbital ishtirok etsa, shuncha gibrid orbitallar hosil bo‘ladi. organik moddalarda gibridlanishning asosan quyidagi turlari ko‘p uchraydi: sp-gibridlanish, sp2-gibridlanish, sp3-gibridlanish ularning har biri to‘g‘risida to‘xtalib o‘tamiz. gibridlanish natijasida yadrolar o‘rtasida elektron bulut zichligi ortib, yuzaga keladigan bog‘ ham barqaror bo‘ladi. uglerodning bitta s- va uchta p- orbitallaridan to‘rtta gibrid orbitalning hosil bo‘lishi ko‘rsatilgan to‘rtta gibrid orbitallar tetraedr markazidan uning uchlari tomon yo‘nalgan holatda joylashadi. gibrid orbitallar va s-orbitaldan metan hosil bo‘lganda gibrid orbitallarning tetraedrik …

5 / 45

shilib, to‘rtta gibrid orbital hosil bo‘ladi. bu to‘rtta gibrid orbital ekvivalent emas. ammiak molekulasi yuzaga kelganda uchta gibrid orbitalda umumlashgan elektron juftlar, to‘rtinchisida esa azot atomining umumlashmagan jufti joylashadi. to‘rtta gibrid orbital tetraedrik ko‘rinishda joylashgani uchun ammiak molekulasidagi n-h bog‘lar o‘rtasidagi burchak 109°28c bo‘lishi zarur. kuzatiladigan kattalik 107°3c ga teng. azot va kislorod atomlarining tetraedrik gibridlanishi natijasida suv a va ammiak b molekulasining hosil bo‘lish undagi o-h bog‘lar orasida burchak tetraedrik qiymat- 109° dan kichik va 104,5° ni tashkil etadi. etil spirt, metilamindagi kislorod va azot atomlari ham tetraedrik gibridlangan. etan molekulasining electron tuzilishi etan molekulasida qoplangan gibrid orbitallar orasidagi burchaklar 109°28c ga teng. propan va undan keyingi gomologlarda ham c-h bog‘lar orasida burchak 109°28c ga teng. yuqoridagi gibridlanishning bu turida gibrid orbitallar fazoda 109° burchak ostida joylashadi va ular asosan tetraedrik molekulalar hosil qiladilar. bular qatoriga to‘yingan uglevodorodlar, ularning boshqa organik birikmalardagi radikallari, sikloparafinlar, organik moddalar tarkibidagi uglerodning to‘rt …

Want to read more?

Download all 45 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uglerod atomining tuzilishi va gibridlanishi"

loyiha texnologiyasi ma’ruzachi: dots. r.sh.kuryazov 8-mavzu: “uglerod atomining tuzilishi. uglerod atomlarining , , – gibridlanishi. ” 8-ma'ruza. uglerod atomining tuzilishi.uglerod atomlarining , , – gibridlanishi. reja: 1. uglerod atomining tuzilishi. 2. oddiy, qoʻsh va uch bogʻ tutgan uglerod birikmalaridagi uglerod atomi elektronlarining gibridlanishi. 3. gibridlanish va organik birikma xossalari oʻrtasidagi bogʻlanish. 1.uglerod atomining tuzilishi. oldingi mavzularda aytib oʻtilganidek, atomning kimyoviy xossasini, asosan uning tashqi qavatidagi elektronlari belgilaydi, chunki xuddi shu elektronlar kimyoviy (valent) bogʻlar hosil qilishda ishtirok etadilar. atomning valentligini, kvant nazariyasiga binoan juftlashmagan elektronlar soni ifodalydi. bundan esa uglerod atomi ikki valent...

This file contains 45 pages in PPT format (4.2 MB). To download "uglerod atomining tuzilishi va gibridlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: uglerod atomining tuzilishi va … PPT 45 pages Free download Telegram