xiva adabiy muhitining xususiyatlari

DOCX 28 pages 37.1 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.1 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

xiva adabiy muhitining xususiyatlari reja: 1. xiva adabiy muhitining shakllanishi va tarixiy asoslari 2. xiva adabiy maktabining yirik namoyandalari va ularning ijodi 3. xiva adabiy muhitining o‘ziga xos xususiyatlari va madaniy merosdagi o‘rni 4. testlar 1. xiva adabiy muhitining shakllanishi va tarixiy asoslari xiva adabiy muhiti asosan xorazm hududida, qadimdan rivojlangan ilm-fan va madaniyat markazlaridan biri bo‘lgan xiva shahrida shakllandi. bu yer qadimiy davrlardan boshlab yozma madaniyat va adabiyot o‘chog‘i sifatida mashhur bo‘lgan. xorazm ma’mun akademiyasi davridan boshlab ilmiy va badiiy ijodning kuchayishi xiva adabiy muhitiga zamin yaratdi. keyinchalik, xonlik davrida xiva madaniy va ma’naviy hayotining yirik markaziga aylandi. xiva xonlari, xususan muhammad rahimxon feruz kabi hukmdorlar adabiyot va san’at homiysi sifatida faoliyat yuritib, shoir va olimlarni saroyga to‘plaganlar. shuningdek, madrasa va kutubxonalarning ko‘pligi, ilmiy muhitning rivojlanishi adabiy muhitni shakllantirishda muhim omil bo‘ldi. shu sababli xivada nafaqat diniy-ilmiy asarlar, balki lirik she’riyat, tarixiy va badiiy asarlar ham keng yaratilgan. xiva …

2 / 28

’rlar yozgan muhammad rahimxon ii atrofida rivoj topdi. muhammad rahimxon soniy — feruz (1844-1910) saroyda adabiy muhit maydonga keltirdi. 1864 yili 20 yoshida taxtga chiqib, salkam 47 yil hukmronlik qilgan bu xon, uni yaqindan bilgan ko’pchilik tadqiqotchilar fikricha, o’rta osiyo xonlari orasida eng aqllisi, eng ziyolisi edi. u «usuli jadid»ga yo’l berdi, ruslar kelmasdan ancha ilgari xivaga toshbosma olib keldi. uning topshirig’i bilan ahmad tabibiy (1869-1911) «maj-muatush-shuaroyi feruzshohiy» («feruzshoh shoirlari antologiyasi»)ni tuzadi. 30 shoirning she’ridan namuna beradi. ular orasida komil xorazmiy (1825-1899), muhammadrasul mirzo (1840-1922), avaz o’tar (1884-1919) kabi xilma-xil ko’lam va qudratdagi shoirlar bor edi. shoir va tarixchi bayoniy shoh va shoir feruz zamonida ko’plab madrasalar qurilganini, matbaachilik yo’lga qo’yilganini, kitobxonlik avj olganini, xonning o’zi bularning barchasiga bosh-qosh bo’lganini yozadi. bayoniyning «shajarayi. xorazmshohiy»sidan: «xon hazratlari haftada ikki kun: juma va dushanba oqshomlarida ulamo bilan suhbat tuzub, kitobxonliq etdurur erdilar. andog’kim, yusufhoji oxund va ismoilxo’ja oxund va xudoybergan oxund va …

3 / 28

onlik bilan muntazam shutullangan. 120 asar tarjima qilingan. ayrimlari 2—5 marta o’zbekchaga ag’darilgan. aksariyati fors-tojik tilidan o’girilgan. bu asarlar janrlariga ko’ra ham xilma-xil edi. ular orasida badiiydidaktik asarlar, ishqiy-sarguzasht qissalar katta o’rin egallagan edi. tarjimonlar orasida esa ogahiy, komil, bayoniy, tabibiy kabi ma’lum va mashhur nomlar bilan bir qatorda muhammadrasul mirzo, b.sanoiy, rojiy, tolibxo’ja, m. rafe’, habibiy, mag’furxo’ja kabi ko’pchilikka uncha tanish bo’lmaganlari ham bor edi. tabiiyki, ularning mehnat va san’at darajalari ham turlicha edi. ogahiy yigirmadan ortiq asarni fors tilidan o’zbekchaga o’girdi. xix asrning 2-yarmi — xx asr boshlarida esa bu an’anani tabibiy va bayoniy davom ettirdilar. bayoniy «tarixi tabariy» kabi nasriy asarlar qatorida kamolildin binoiyning «shayboniynoma» singari masnaviyda yozilgan tarixiy-badiiy asarlariga ham qo’l urdi. mavlono darvesh ahmadning arab tilidagi «sahoyiful-axbor» («xabarlardan sahifalar», 1-2-jildlari) nomli tarix kitobini mahorat bilan tarjima qildi. atoulloh ibn fazlulloh husayniyning «ravzatul-ahbob»i («do’stlar bog’i») o’zbekcha tarjimasini tahrir etdi. komil xorazmiy xviii asrda yashagan barxurdor mumtozning …

4 / 28

zkira xx asrning 20-yillarida tuzildi. uning muallifi hojimurod laffasiy (1880-1945) bo’lib, «xiva shoir va adabiyotchilarining tarjimai hollari» asarida xorazmlik 51 shoir haqida ma’lumot beradi. muhammad yusuf bayoniy (1840-1923) xorazm adabiyo muhitining ko’zga ko’ringan vakillaridan, xivaning 1804-1806 yillardagi xoni eltuzarxonning chevarasi. otasi bobojonbek zamonasining taniqli ziyolilaridan bo’lgan. muhammad yusuf yoshligidan yuksak tarbiya topdi, she’rga, ilmga, musiqaga ko’ngil qo’ydi. iste’dodli shoir, muarrix, mutarjim, mug’anniy va musiqa bilimdoni bo’lib etishdi. zamondoshlari ahmad tabibiy, laffasiy o’z tazkiralarida uning hayoti va faoliyati haqida atroflicha ma’lumot beradilar. uning shaxsini ham, iste’dodini ham yuksak baholaydilar. bayoniydan bir she’riy devon, «shajarayi xorazmshohiy» va «xorazm tarixi» kitoblari hamda yuqorida nomlari zikr etilgan 4 tarjima asari qolgan. devoni xix asrning 60-yillaridan 1905 yilgacha bo’lgan she’rlarini qamrab oladi. tarix asarlarining katta qismini bayoniyning o’zi guvoh bo’lgan voqealar tash-kil qiladi. xususan, «shajarayi xorazmshohiy»dagi rus bosqini voqealari tasviri yuksak vatanparvarlik ruhi bilan sug’orilgan. shoirning 1905-1923 yillarda yozgan she’riy asarlari namunalari o’sha davr vaqtli …

5 / 28

oshlab ilm-fan, adabiyot va san’at rivojlangan makon bo‘lib, u turli davrlarda yirik adabiy oqimlar va maktablarning paydo bo‘lishiga zamin yaratdi. xorazmda qadimdan yozma madaniyat rivojlangan. miloddan avvalgi davrlardan boshlab bu hududda yozuv, tarixiy yodnomalar, diniy matnlar yaratilgan. xorazmiylar ilm-fanda yuksak yutuqlarga erishgan, keyinchalik bu ilmiy an’analar xiva adabiy muhitiga ham ta’sir ko‘rsatgan. x especially abu rayhon beruniy, mahmud zamakhshariy kabi buyuk allomalarning faoliyati xorazm adabiy-madaniy muhitini yanada boyitdi. xiva adabiy muhiti ayniqsa xonlik davrida, ya’ni xvi–xix asrlarda mustahkam shakllandi. xonlar madaniyat va adabiyot rivojiga alohida e’tibor berganlar. muhammad rahimxon i, allakulikhan, sayid muhammadxon, muhammad rahimxon ii (feruz) kabi hukmdorlar saroy atrofida ilmiy-adabiy muhit yaratib, ko‘plab shoir va yozuvchilarni qo‘llab-quvvatlaganlar. xususan, feruz davrida (xix asr oxiri – xx asr boshlarida) xiva adabiy muhiti o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga ko‘tarildi. xonning homiyligi tufayli xivada madrasalar, kutubxonalar faoliyat ko‘rsatgan, adabiy majlislar tashkil etilgan. shu davrda ko‘plab adabiy asarlar yaratildi va xiva “adabiyot va san’at …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiva adabiy muhitining xususiyatlari"

xiva adabiy muhitining xususiyatlari reja: 1. xiva adabiy muhitining shakllanishi va tarixiy asoslari 2. xiva adabiy maktabining yirik namoyandalari va ularning ijodi 3. xiva adabiy muhitining o‘ziga xos xususiyatlari va madaniy merosdagi o‘rni 4. testlar 1. xiva adabiy muhitining shakllanishi va tarixiy asoslari xiva adabiy muhiti asosan xorazm hududida, qadimdan rivojlangan ilm-fan va madaniyat markazlaridan biri bo‘lgan xiva shahrida shakllandi. bu yer qadimiy davrlardan boshlab yozma madaniyat va adabiyot o‘chog‘i sifatida mashhur bo‘lgan. xorazm ma’mun akademiyasi davridan boshlab ilmiy va badiiy ijodning kuchayishi xiva adabiy muhitiga zamin yaratdi. keyinchalik, xonlik davrida xiva madaniy va ma’naviy hayotining yirik markaziga aylandi. xiva xonlari, xususan muhammad rahimxon feruz ...

This file contains 28 pages in DOCX format (37.1 KB). To download "xiva adabiy muhitining xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva adabiy muhitining xususiya… DOCX 28 pages Free download Telegram