sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari

PPTX 31 pages 124.2 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 124.2 KB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari,fanning vujudga kelishi va rivojlanishi yuzasidan topshiriqlar. sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari,fanning vujudga kelishi va rivojlanishi sotsiolingvistika (lot societas — jamiyat va lingvistika) — tilshunoslik, sotsiologiya (jamiyatshunoslik), ijtimoiy psixologiya va etnografiya fanlari tutashmasida rivojlanuvchi va tilning ijtimoiy tabiati, uning ijtimoiy vazifalari, tilga taʼsir koʻrsatish mexanizmi hamda tilning jamiyat hayotida tutgan oʻrni bilan bogʻliq koʻplab muammolar majmuini oʻrganuvchi ilmiy nazariy soha hisoblanadi. ushbu muammolarning ayrimlari („til va jamiyat“) umumiy tilshunoslik doirasida ham oʻrganiladi. sotsiolingvistikaning fanlar aro maqomi u foydalanadigan tushunchalar majmuida namoyon boʻladi. oʻtgan asrning 70— 80 yillaridagi ayrim sotsiolingvistik izlanishlar bir tomonlama — oʻsha vaqtdagi til siyosati nuqtai nazari va talablari asosida olib borilgan.[1] sotsiolingvistikadagi meʼyoriylik mezoni deyilganda tilning muayyan meʼyorlar asosida muvofiqlashtiriluvi tushuniladi til grammatikasiga oid qonun-qoidalarning yaratilishi meʼyorlashtirishning muhim omillaridan hisoblanadi. meʼyorlashtirilgan til muayyan jamiyatning ehtiyoji uchun xizmat qiladigan, muayyan qonun-qoidalar asosida muvofiqlashtirilgan milliy-adabiy tildir. hududiylik tilning maʼlum hudud bilan bog‘liqligini ifoda etadi. hududiylik …

2 / 31

va "san'at" tushunchalari va ularning o'zaro munosabati, bu ikki tushunchaga jamiyatning munosabati, ularning tilga munosabati masalalari ham o'rganiladi. «fan", "san'at" arab tilidan o'zlashgan: "fan" rus tilidagi "nauka" atamasining, "san'at" esa, "iskusstvo"atamasining o'zbek tilidagi ma'nodosh muqobillaridir. umumfan tarixida "fan" ma'nosidagi "nauka" bilan "san'at" ma'nosidagi "iskusstvo" ayni bir tushuncha sifatida farqlanmagan. xuddi shuningdek, antik davrda "skulptor" so'zi "haykaltarosh"dan tashqari, umuman hunarmandlarga nisbatan ham ishlatilgan. sotsiolingvistika rivojlanishi-“xorijiy sotsiolingvistika” magistrantlami nafaqat aqsh, buyuk britaniya, germaniya, fransiya, ispaniya, turkiya, rossiya, koreya, xitoy, yaponiya mamlakalaridagi tillar vaziyatini obyektiv tasvirlash va tavsiflash, shuningdek, qayd etilgan mamlakatlar davlat tillari, ulaming maqomlari, ijtimoiy vazifasi, standart (davlat) va nostandart (nodavlat) tillar ijtimoiy xizmat doiralari, bilingvizm, diglossiya k hodisalari, tillararo munosabat, o'zaro ta’sir, til jamoalarida tillaming ‘ «omlanish holati, sotsium (jamoa a’zolari)ning davlat tillariga munosabati, ulami amalda ishlatish darajasi va h.k. haqida bttim berishga m o‘jjallangan “lisoniy vaziyat” (language situation) deyilganda, muayyan bir vaqtda, muayyan bir joyda qanday tildan foydalaniladi,tillarning soni, …

3 / 31

dagi funksional munosabat ushbu hamjamiyatga xos bo’lgan lisoniy vaziyatni shakllantiradi. bu munosabatlar ko’pincha barqaror bo’ladi. biroq mamlakatdagi siyosiy vaziyatning, davlat tuzilishining o’zgarishi, iqtisodiy islohotlar, ijtimoiy va milliy siyosatdagi yangi yo’nalishlar va h.k. ijtimoiy- kommunikativ tizimning holatiga, uning tarkibiga, funksiyasiga va uning qismlari bo’lgan kodlar va subkodlarga ta‘sir qilishi mumkin. ―lisoniy vaziyat tushunchasi, odatda, katta til hamjamiyatlariga – mamlakatlar, hududlar, respublikalarga nisbatan qo’llaniladi. bu tushuncha uchun zamon omili muhim hisoblanadi, ya‘ni lisoniy vaziyat ijtimoiy-kommunikativ tizimning muayyan davridagi faoliyatidir. masalan, ukrainada ijtimoiy-kommunikativ tizimning asosiy tarkibiy qismlari ukrain va rus tillari hisoblanadi (bulardan tashqari, belorus, bolgar, venger, chex va boshqa tillar ham mavjud). sssrning tarqalishigacha bu tillar orasida tenglik, muvozanat saqlangan. binobarin, maktablarda ta‘lim ukrain va rus tillarida olib borilgan, oliy ta‘lim va ilmiy sohalarda (tabiiy va texnik fanlarda ko‗proq rus tili, ijtimoiy fanlarda ko‗proq ukrain tilidan foydalanilgan) har ikkala til qo‗llanilgan. 1990-yillarga kelib ukrainada rus tilining vazifalari qisqarib, u o‗rta va oliy …

4 / 31

arning dinamikasini ifodalaydi sinxronsotsiolingvistikada jamiyatda qo‘llanilayotgan tilning hozirgi davrga bog‘liq jihatlari o‘rganiladi.turlidavrlarga xos bo‘lgan tilning tizimlari va komponentlarini aynan shu sinxronsotsiolingvistika o‘z ichigaoladi. sinxronsotsiolingvistikada tilning turli davrlarga xoslik jihatini ko‘rishimiz uchun misol keltiramiz:“aytaylik,6-asreskio‘zbeka adbiy tili,7-19-asrlardagi o‘zbek tili hamda 20-asr boshlaridagi o‘zbek adabiyti liva uning taraqqiyot qonuniyatlarini sinxron(hozirgidavr) nuqtai nazaridan organish mumkin” sinxronsotsiolingvistikaning asosiy vazifasi dunyodagi qaysi til bo‘lishidan qat’iy nazar uning hozirgi ko‘rinishini,etnosva davlatlarning hayotini o‘rganishdir.bir soz bilan aytganda,sinxronsotsiolingvistika tilning ijtimoiy jihatlarini,adabiy til,so‘zlashuv tili,dialektlarni o‘rganadi. diaxronsotsiolingvistika grekcha“diaxron” so‘zi “ikki davr bilan bog’liq”degan ma’noni anglatadi.diaxronsotsiolingvistika sinxronsotsiolingvistikadan farq qiladi.diaxronsotsiolingvistikada tilning tarixiy taraqqiyoti,harakatlanish tizimi o‘rganiladi.asosan,tilning shakllanib hozirgi kunga qadar qanday bosqichlarni bosib o‘tganligi tilning holatlarini qamra boladi.sotsiolingvistikada,asosan,tilning taraqqiyot vazifasitilning o‘zgaruvchanligi bilan bog‘liq.diaxronsotsiolingvistika orqali juda ko‘plab muammolarn ibartaraf etish mumkin.til taraqqiyotining tarixiy shakllanishi,ijtimoiy-tarixiytiplar,tilning qonuniyatlari,ijtimoiy ma’no ifodalash kabi bir qancha masalala rdiaxronsotsiolingvistikaning vazifasidir. makro va mikrosotsiolingvistika mikro va makro sotsiolingvistika — bu tilni jamiyatda o‘rganadigan sotsiolingvistikaning ikki asosiy yo‘nalishidir. har biri til va jamiyat o‘rtasidagi …

5 / 31

necha tillar orasida almashinish) dialektlar va idiolektlar (shaxsiy nutq xususiyatlari) ijtimoiy o‘zgaruvchilar (yosh, jins, kasb) ta’siri suhbat tahlili (conversation analysis) 📌 masalan: toshkentdagi yoshlar rus va o‘zbek tillarini qanday navbatma-navbat ishlatadi? makro sotsiolingvistika bu esa tilni kengroq — jamiyat darajasida ko‘rib chiqadi. unda til va ijtimoiy strukturalar o‘rtasidagi aloqalar o‘rganiladi: til siyosati va rejalashtirish rasmiy va norasmiy tillar til va etniklik, til va millat tilning ijtimoiy maqomi ko‘pchilik va ozchilik tillar holati 📌 masalan: o‘zbekistonning til siyosatida o‘zbek tilining rasmiy maqomi va rus tilining ijtimoiy nufuzi qanday? asosiy belgi mikro sotsiolingvistika makro sotsiolingvistika tadqiqot ko‘lami kichik guruhlar, individlar butun jamiyat, xalq, davlat e’tibor markazi tilning real muhitdagi ishlatilishi (nutq holatlari, kod almashtirish) til siyosati, rasmiy tillar, til va jamiyat o‘rtasidagi tuzilmalar uslubiy yondashuv etnografik kuzatuv, suhbat tahlili, mikrotahlil statistika, huquqiy hujjatlar tahlili, makrotahlil mikro va makro sotsiolingvistika farqlari misol talabalarning darsda o‘zbek va rus tillarini qanday navbatma-navbatda ishlatishi o‘zbek tilining …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari"

sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari,fanning vujudga kelishi va rivojlanishi yuzasidan topshiriqlar. sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari,fanning vujudga kelishi va rivojlanishi sotsiolingvistika (lot societas — jamiyat va lingvistika) — tilshunoslik, sotsiologiya (jamiyatshunoslik), ijtimoiy psixologiya va etnografiya fanlari tutashmasida rivojlanuvchi va tilning ijtimoiy tabiati, uning ijtimoiy vazifalari, tilga taʼsir koʻrsatish mexanizmi hamda tilning jamiyat hayotida tutgan oʻrni bilan bogʻliq koʻplab muammolar majmuini oʻrganuvchi ilmiy nazariy soha hisoblanadi. ushbu muammolarning ayrimlari („til va jamiyat“) umumiy tilshunoslik doirasida ham oʻrganiladi. sotsiolingvistikaning fanlar aro maqomi u foydalanadigan tushunchalar majmuida namoyon boʻladi. oʻtgan as...

This file contains 31 pages in PPTX format (124.2 KB). To download "sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sotsiolingvistika fanining maqs… PPTX 31 pages Free download Telegram

sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "sotsiolingvistika fanining maqsadi va vazifalari"

Similar files