kandakorlik san’ati tarixiy ildizlari

DOCX 18 pages 1.9 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mustaqillik yillarida kandakorlik san’ati reja kirish 1. kandakorlik san’atining tarixiy ildizlari 2. mustaqillik yillarida kandakorlik san’atining rivojlanishi 3. kandakorlik san’atining madaniyat va iqtisodiyotdagi o‘rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kandakorlik san’ati o‘zbek xalqining eng qadimiy va boy hunarmandchilik an’analaridan biridir. bu san’at turi metallni o‘yib, bezak berish, naqsh solish, kundalik hayotda qo‘llaniladigan buyumlarni nafis shaklda yasash bilan ajralib turadi. o‘zbekiston hududida qadimdan metallga ishlov berish san’ati yuksak darajada bo‘lgan. zargarlik, temirchilik, qurol yasash, misgarlik kabi sohalar bilan bir qatorda kandakorlik ham xalq hayotining muhim qismi sifatida rivojlangan. ayniqsa, buxoro, samarqand, xiva va toshkent maktablari o‘ziga xos uslub va an’analari bilan mashhur bo‘lgan.sovet davrida ko‘plab milliy hunarmandchilik turlari singari kandakorlik san’ati ham cheklovlarga uchradi. an’anaviy ustaxonalar kamayib, ko‘plab ustalar faoliyatini davom ettira olmadi. biroq xalq san’ati sifatida u yashirin va kichik doiralarda bo‘lsa ham saqlanib qoldi. mustaqillikka erishilgach, milliy merosni tiklash, asrab-avaylash va uni yanada rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. …

2 / 18

uning mustaqillik yillaridagi rivojlanish bosqichlarini tahlil qilish va kelajak istiqbollarini belgilash ilmiy jihatdan ham, amaliy jihatdan ham muhim ahamiyatga ega. kandakorlik san’atining tarixiy ildizlari o‘zbek xalqining madaniy merosida kandakorlik san’ati alohida o‘rin tutadi. bu san’at turi nafaqat kundalik hayotni bezash vositasi, balki milliy ruhiyat, tabiatga bo‘lgan hurmat va ruhiy olamni aks ettiruvchi muhim omil sifatida ko‘p asrlik tarixga ega. kandakorlik – yog‘och buyumlarni o‘yib, naqsh va bezaklar bilan boyitish san’ati bo‘lib, u o‘rta osiyo hududida, xususan o‘zbekiston yerida qadimiy davrlardan boshlab rivojlangan. ushbu bobda kandakorlik san’atining tarixiy ildizlari, o‘zbek xalqining qadimiy an’analari, sovet davridagi holati va mustaqillikdan keyingi davr bilan taqqoslash masalalari batafsil yoritiladi. bu jarayon orqali san’atning evolyutsiyasi, ijtimoiy-siyosiy sharoitlarning ta’siri va kelajakdagi istiqbollari haqida chuqur tushuncha beriladi. o‘zbek xalqining qadimiy kandakorlik an’analari o‘zbek xalqining kandakorlik san’ati qadimiy davrlarga borib taqaladi va u insoniyat madaniyatining ibtidoiy bosqichlaridan boshlab shakllangan. arxeologik topilmalar shuni ko‘rsatadiki, o‘rta osiyo hududida, jumladan hozirgi o‘zbekiston …

3 / 18

analarida kandakorlik nafaqat bezak, balki ramziy ma’no hamga ega bo‘lgan. naqshlar orqali suv, quyosh, gullab-yashnayotgan bog‘lar kabi tabiat kuchlari ifodalangan, bu esa xalqning qishloq xo‘jaligi va tabiatga bo‘lgan bog‘liqligini ko‘rsatadi. ix–x asrlarda samarqand va buxoro kabi shaharlarda yog‘och o‘ymakorligi me’moriy yodgorliklarda keng qo‘llanilgan. masalan, registon maydonidagi topilmalar yog‘ochdan yasalgan shift va ustunlarning naqshlari bilan boyitilganligini tasdiqlaydi. bu davrda kandakorlik kulolchilik va to‘qimachilik kabi boshqa amaliy san’at turlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, xalq hunarmandchiligining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida gullab-yashnagan.temuriylar davri (xiv–xv asrlar) kandakorlik san’ati uchun yangi bosqich bo‘ldi. amir temur va uning vorislari davrida san’at yangi usullar bilan boyidi, bezak turlari ko‘paydi. yog‘och buyumlarni o‘yishda po‘lat qalamlar yordamida chuqur yoki sayoz naqshlar yaratilgan, sayoz o‘yilganda rangli loklar bilan bo‘yalgan va chekma, uyma, katak chiziqlar bilan pardozlangan. an’anaviy usimliksimon (islimiy) va handasiy (girih) naqshlar mujassam shaklda ishlandi. bu davrda samarqandning registon majmuasi va bibi xonim masjididagi yog‘och bezaklari kandakorlikning yuqori darajasini ko‘rsatadi. …

4 / 18

killari (hakim buxoriy, do‘stmuhammad rizo) o‘rtacha hajmdagi buyumlarni nafis bezashda baytlarni ko‘p ishlatganlar. qarshi–shahrisabz maktabida buxoro ta’siri kuchli bo‘lib, shisha va feruza ko‘zlar, rangli loklar bilan pardozlash qo‘llanilgan, ba’zan qolipaki usulda o‘yilgan. samarqand maktabida shabaka (panjara) usuli ustun bo‘lib, shobarg va chekma gullar bilan bezaklar boyitilgan. xorazm maktabida ustalar (xo‘janiyoz sayitniyozov, matyoqub jonibekov, b. yoqubov) naqqoshlar tayyorlagan axtalar yordamida chuqur naqshlar yaratganlar, bu maktabning o‘ziga xosligi bo‘lgan.bu maktablarning har biri mahalliy iqlim, tabiat va ijtimoiy hayotga moslashgan. masalan, farg‘ona maktabidagi chamanzor naqshlari vodiyning yashil bog‘larini, xorazm maktabidagi chuqur o‘yish esa cho‘l va daryo hayotini aks ettiradi. qadimiy an’analarda kandakorlik oilaviy hunarmandchilik sifatida o‘tgan, otalar o‘g‘illarga naqshlarni o‘rgatgan, bu esa san’atning avlodlar orasida saqlanishini ta’minlagan. yog‘och sifatida olma, o‘rik, chinor va bo‘yoq daraxtlari ishlatilgan, ularning qattiqligi va chidamliligi naqshlarning uzoq muddat saqlanishiga yordam bergan. kandakorlik buyumlari – sandiqlar, qutilar, musiqa asboblari (do‘tarning tana qismi), uy eshiklari va shiftlar – kundalik hayotning …

5 / 18

tidagi o‘ziga xosligini ta’kidlaydi. sovet davrida kandakorlik san’atining ahvoli sovet davri (1920–1991 yillar) o‘zbek kandakorlik san’ati uchun murakkab va ziddiyatli davr bo‘ldi. bu vaqtda milliy an’analar ideologik bosim ostida qolgan, ammo ba’zi jihatlarda saqlanib qolgan va hatto yangi shakllarga kirgan. sovet hokimiyati dastlab turkiston assr va keyinchalik o‘zbekiston ssr doirasida sanoatlashtirish va kollektivlashtirish siyosatini amalga oshirgan, bu esa an’anaviy hunarmandchilikni qiyinchilikka duchor qilgan. kandakorlik kabi amaliy san’at turlari “burjuaziy millatchiligi” sifatida ko‘rilgan, chunki ular diniy va milliy ramzlarni o‘z ichiga olgan. 1920–1930 yillarda kandakorlik ustaxonalar oilaviy shaklda davom etgan, ammo 1930-yillarda kolxozlar tizimiga o‘tish bilan hunarmandlarning faoliyati cheklangan. ko‘plab ustalar shaharlariga ko‘chib o‘tgan yoki sanoat korxonalarida ishlagan. masalan, buxoro va samarqandda kandakorlik buyumlari ishlab chiqarish uchun maxsus kooperativlar tashkil etilgan, ammo ularning mahsulotlari asosan sovet buyurtmalari – stendlar, sovet ramzlari bilan bezatilgan buyumlar – bo‘lgan. bu davrda naqshlar soddalashtirilgan, diniy motivlar olib tashlangan, o‘rniga proletar g‘oyalari kiritilgan. natijada, an’anaviy maktablarning …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kandakorlik san’ati tarixiy ildizlari"

mustaqillik yillarida kandakorlik san’ati reja kirish 1. kandakorlik san’atining tarixiy ildizlari 2. mustaqillik yillarida kandakorlik san’atining rivojlanishi 3. kandakorlik san’atining madaniyat va iqtisodiyotdagi o‘rni xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kandakorlik san’ati o‘zbek xalqining eng qadimiy va boy hunarmandchilik an’analaridan biridir. bu san’at turi metallni o‘yib, bezak berish, naqsh solish, kundalik hayotda qo‘llaniladigan buyumlarni nafis shaklda yasash bilan ajralib turadi. o‘zbekiston hududida qadimdan metallga ishlov berish san’ati yuksak darajada bo‘lgan. zargarlik, temirchilik, qurol yasash, misgarlik kabi sohalar bilan bir qatorda kandakorlik ham xalq hayotining muhim qismi sifatida rivojlangan. ayniqsa, buxoro, samarqand, xiva va toshkent maktablari o‘ziga xo...

This file contains 18 pages in DOCX format (1.9 MB). To download "kandakorlik san’ati tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kandakorlik san’ati tarixiy ild… DOCX 18 pages Free download Telegram