mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi maqola

DOCX 7 pages 20.9 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.9 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi annotatsiya ushbu maqola xi-xii asrlarda yashagan buyuk sharq olimi va adibi mahmud zamaxshariyning hayoti, ilmiy faoliyati va merosiga bag’ishlangan. zamaxshariy sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi sifatida arab tilshunosligi, qur’on tafsiri, teologiya va adabiyot sohasidagi hissasini batafsil tahlil qiladi. maqolada uning asarlari amaliy, tahliliy va qiyosiy jihatdan yoritilgan bo’lib, davr xususiyatlari hisobga olingan holda chuqur tahlil o’tkaziladi. na russkom yazike: eta statya posvyashena jizni, nauchnoy deyatelnosti i naslediyu velikogo vostochnogo uchenogo i literatora maxmuda zamaxshari, jivshego v xi-xii vekax. zamaxshari kak krupniy predstavitel vostochnoy klassicheskoy nauki i literaturi analiziruetsya s tochki zreniya ego vklada v arabskuyu filologiyu, tolkovanie korana, teologiyu i literaturu. v state podrobno osvesheni prakticheskie, analiticheskie i sravnitelnie aspekti ego rabot, s uchetom osobennostey epoxi proveden glubokiy analiz. in english: this article is dedicated to the life, scholarly activities, and legacy of the great eastern scholar and …

2 / 7

nitelniy analiz. keywords (in english): mahmud al-zamakhshari, eastern classical science, arabic philology, quranic exegesis, mu’tazila school, al-kashshaf, scholarly legacy, era characteristics, analytical approach, comparative analysis. kirish mahmud zamaxshariy (to’liq ismi abulqosim mahmud ibn umar az-zamaxshariy) sharq mumtoz ilmi va adabiyotining eng yirik namoyandalaridan biri hisoblanadi. u xi-xii asrlarda, ya’ni islom oltin davri deb atalgan davrda yashab, arab tilshunosligi, teologiya, qur’on tafsiri va adabiyot sohasida noyob meros qoldirgan. zamaxshariy 1075-yilda xorazmning zamaxshar qishlog’ida tug’ilgan va 1144-yilda jurjoniyada vafot etgan. uning hayoti sayohatlar, ilmiy izlanishlar va diniy bahslar bilan to’la bo’lgan. u hanafiy mazhabiga mansub bo’lib, mu’tazila aqidasiga sodiq qolgan, bu uning asarlarida yaqqol namoyon bo’ladi. islom oltin davri (viii-xiii asrlar) ilm-fan rivojining cho’qqisi bo’lib, bu davrda buyuk ipak yo’li orqali sharq va g’arb madaniyatlari o’zaro almashinuvda bo’lgan. bag’dod, buxoro, samarkand kabi shaharlar ilmiy markazlarga aylangan, bu yerda yunon, hind va fors ilmlari arab tilida o’rganilgan. zamaxshariy shu davrning mahsuli bo’lib, uning …

3 / 7

anadi. bu davrda ilm-fan siyosiy va diniy ta’sirlardan xoli emas edi. seljuqiylar hukmronligi ostida sunnat va ash’ariy aqidasi kuchaygan bo’lsa-da, zamaxshariy mu’taziliy oqimni himoya qilgan. uning sayohatlari – bag’dod, makkaga borishi – ilm izlash va diniy tajriba orttirishga qaratilgan. hayotida oyog’ini yo’qotishi haqidagi rivoyatlar uning sabr va iroda kuchini ko’rsatadi. maqola asosiy qismda zamaxshariyning asarlarini batafsil ko’rib chiqadi, ularni zamondoshlari – masalan, g’azzoliy va ibn sino bilan qiyoslaydi. bu qiyosiy tahlil orqali uning noyob joyini aniqlashga yordam beradi. umuman, maqola zamaxshariyni sharq ilmining faxri sifatida taqdim etadi. asosiy qism mahmud zamaxshariyning hayoti va ta’limi mahmud zamaxshariy 1075-yil 18-martda xorazm viloyatidagi zamaxshar qishlog’ida tavallud topgan. uning otasi umar ibn mahmud diniy olim bo’lgan, bu bola zamaxshariyning dastlabki ta’limiga ta’sir qilgan. yoshligida u mahalliy madrasalarda arab tili, fiqh va adabiyotni o’rgangan. keyinchalik buxoro, xuroson va isfahonga sayohat qilib, mashhur olimlardan saboq olgan. masalan, abu mudar mahmud ibn jarir ad-dabiy al-isfahoniy sintaksis va …

4 / 7

aqidasiga sodiq edi. mu’tazila maktabi aql va mantiqni diniy talqinlarda ustun qo’ygan, bu uning asarlarida aks etgan. davr xususiyatlari – seljuqiylar hukmronligi ostida ash’ariy oqimining kuchayishi – zamaxshariyni bahslarga jalb qilgan, ammo u o’z e’tiqodidan voz kechmagan. zamaxshariyning asosiy asarlari va ularning tahlili zamaxshariy 60 dan ortiq asar yozgan, ular orasida tilshunoslik, teologiya va adabiyotga oidlari mashhur. eng muhimi – «al-kashshof an haqo’iq at-tanzil va uyun al-aqovil fi vujuh at-ta’vil» (qur’on tafsiri). bu asar 1120-1122-yillarda makkada yozilgan bo’lib, qur’onni lingvistik va retorik jihatdan talqin qiladi. zamaxshariy qur’on oyatlarini sintaktik va semantik tahlil qilib, metafora va majozlarni ochib beradi. uning uslubi savol-javob shaklida bo’lib, o’quvchiga tushunarli. amaliy jihatdan, «al-kashshof» qur’on tafsirida yangi yondashuvni taklif etadi: lingvistik tahlil orqali diniy ma’nolarni chuqurlashtirish. tahliliy tomondan, u mu’taziliy aqidani – allohning sifatlarini ta’vil qilish – orqali antropomorfizmni rad etadi. masalan, qur’ondagi «yad» (qo’l) so’zini qudrat ramzi deb izohlaydi. qiyosiy jihatdan, «al-kashshof» ni zamondosh tafsirlar …

5 / 7

ni ajratadi. qiyosiy ravishda, jahizning lug’atlaridan farq qiladi, chunki kamdan-kam so’zlarni chetlatgan. «maqomot az-zamaxshariy» – adabiy va didaktik asar bo’lib, 50 ta maqomdan iborat. u saxovat, jasorat kabi mavzularni qamrab oladi. amaliy jihatdan, axloqiy tarbiyaga xizmat qiladi. tahliliy tomondan, sintaksis masalalarini muhokama qiladi. boshqa asarlar: «nukat al-i’rob» (i’rob nuqtalari), grammatik tahlil; «sharh abyot sibavayh» (sibavayh she’rlari sharhi) va hokazo. amaliy, tahliliy va qiyosiy jihatlar amaliy jihatdan, zamaxshariyning asarlari o’qitish va tadqiqotda qo’llaniladi. «al-mufassal» o’rta asrlarda al-shom, misr va andalusiyada darslik bo’lgan, nemis tiliga tarjima qilingan (1873). «al-kashshof» keyingi tafsirchilarga ta’sir qilgan, masalan, baydoviyga.tahliliy jihatdan, u tilni mantiqiy va semantik tahlil qiladi. mu’tazila ta’sirida aqlni diniy talqinda ustun qo’yadi. davr xususiyatlari – falsafiy bahslar – uning yondashuvini shakllantirgan. masalan, ash’ariylar bilan bahsda u ta’vilni himoya qilgan. qiyosiy tahlilda, zamaxshariyni zamondoshlari bilan solishtiramiz. ibn sino (avitsenna) falsafiy jihatdan kengroq, ammo zamaxshariy tilshunoslikda chuqurroq. ibn sino «shifo» da mantiqni muhokama qilsa, zamaxshariy uni …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi maqola"

mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi annotatsiya ushbu maqola xi-xii asrlarda yashagan buyuk sharq olimi va adibi mahmud zamaxshariyning hayoti, ilmiy faoliyati va merosiga bag’ishlangan. zamaxshariy sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi sifatida arab tilshunosligi, qur’on tafsiri, teologiya va adabiyot sohasidagi hissasini batafsil tahlil qiladi. maqolada uning asarlari amaliy, tahliliy va qiyosiy jihatdan yoritilgan bo’lib, davr xususiyatlari hisobga olingan holda chuqur tahlil o’tkaziladi. na russkom yazike: eta statya posvyashena jizni, nauchnoy deyatelnosti i naslediyu velikogo vostochnogo uchenogo i literatora maxmuda zamaxshari, jivshego v xi-xii vekax. zamaxshari kak krupniy predstavitel vostochnoy klassicheskoy nauki i literaturi...

This file contains 7 pages in DOCX format (20.9 KB). To download "mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi maqola", click the Telegram button on the left.

Tags: mahmud zamaxshariy – sharq mumt… DOCX 7 pages Free download Telegram

mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi maqola

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "mahmud zamaxshariy – sharq mumtoz ilmi va adabiyotining yirik namoyandasi maqola"

Similar files