totemizm

DOCX 36 стр. 48,7 КБ Бесплатная загрузка

36 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 48,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 36

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 36

3-mavzu. urug’-qabila va milliy dinlar reja 1. dinning ibtidoiy shakllari 2. hinduiylik, jaynizm, sikxizm ta'limotlari 3. konfutsiylik, daosizm, sintoizm ta'limotlari 4. yahudiylik dini, tarixi, ta'limoti ibtidoiy odamlarning diniy e'tiqodlari totemizm, animizm, fetishizm, shomonlik, magiya (sehrgarlik) shakllarida tarqalgan. ularning ba'zi bir elementlari hozirgi zamon dinlarida ham uchraydi. totemizm - hindlar tilidagi "o totem" (uning urug’i) degan so’zdan kelib chiqqan. totemizm ibtidoiy g’oyat sodda diniy e'tiqodning bir turi bo’lib, qadimgi zamondagi urut-qabila a'zolarining muayyan bir hayvon, o’simlik bilan g’ayritabiiy aloqasi, yaqinligi, qon-qarindoshligi bo’lgan deb, bu hayvon va o’simliklarni muqaddaslashtirishdan iboratdir. totemizmning muayyan kishilar guruhining tabiat, binobarin, tashqi muhit bilan bog’liqligini ifodalovchi dastlabki shakllaridan edi. har bir kabila yoki urug’ o’z sharoitini hamda imkoniyatlarini ko’zda tutib, ba'zi hayvonlarni ovlar va ular haqida yetarli ma'lumotlarga ega edi. bunday hayvonlarni yaqindan bilish ularning urug’ bilan yaqinligi yoki qon-qarindoshligi bo’lsa kerak, degan tasavvurni keltirib chiqargan. natijada ba'zi hayvonlar, ksyinchalik esa o’simlikning ba'zi navlari ham muayyan urug’ …

2 / 36

laridan payqash mumkin. ular urug’larni konkret hayvoilar (kengru, oq ho’kiz, qora ho’kiz kabi yoki ayrim o’simliklar) nomi bilan ataganlar. totemizm elementlarini hozirgi dinlarda ham ko’rish mumkin. masalan, hinduizm dinida fil, sigir, maymun, ilonlar kabilar mukaddas hayvonlar hisoblangan. o’zbeklarda qaldirg’och, musicha, laylak, ko’k qarg’ani muqaddas qushlar deb e'zozlash ham totemizm ko’rinishlaridan biridir. markaziy osiyo xalqlarida, shu jumladan o’zbeklarda muchalga qarab vaqt hisobini chiqarish totem e'tiqodi bilan bog’liqdir. masalan, ota-bobolarimizda odamlarning yoshini, ya'ni tug’ilgan kunidan boshlab qancha yashaganligini muchal orqali, muayyan hayvon nomlari bilan atalgan yil hisobidan keltirib chiqarish odati bo’lgan. muchal mo’g’ul, xitoy va butun turkiy xalqlarda keng tarqalgan yil hisobi bo’lib, unda yil oylari 12 hayvon nomi bilan ataladi: sichqon (mush), mol (gav), yo’lbars (palang), quyon (xargo’sht), baliq (nahang), ilon (mor), ot (asp) qo’y (go’sfand), maymun (hamduna), tovuq (murg’), it (sak), to’ngiz (xo’k) shular jumlasiga kiritilgan. xalqimizda, ayniqsa, musulmonlarda totemning elementlaridan bo’lgan muchalga e'tiqod qilish hali ham qisman davom etmoqda. …

3 / 36

chuqur o’rganish, jon va ruxlarning tirik odamlar singari qobiliyatga ega degan fikrlar paydo bo’lishi munosabati bilan tarkib topgan. shu davrda jonning o’lmasligi haqidagi tasavvur paydo bo’lgan. chunki qadimgi odamlar o’z tanalarining tuzilishi to’g’risida to’liq bir tushunchaga ega bo’lmay, hatgoki uyqu va tush ko’rishining sabablarini ham izohlay olmaganlar. shundan so’ng ibtidoiy odamlar inson tanasini boshqaradigan qandaydir alohida bir kuch bo’lib, odam o’lgandan so’ng u kuch, ya'ni jon tanadan chiqib ketadi degan tasavvur hosil bo’lgan. natijada jonning tanani tark etgandan keyingi faoliyati qanday kechishi haqida o’ylay boshlaganlar. ibtidoiy odamlar o’zlarini tabiatdan ajratib qo’ymaganlar. shuning uchun ular o’zlari bilan bir qatorda hayvon, o’simlik, hatto mehnat qurollari, keyinchalik, suv, o’rmon, momaqaldiroq va boshqalarda ham jon bor, degan tasavvurlarni keltirib chiqarganlar. buni fanda gilozoizm deb ataydilar. jon va ruxdarga ishonish barcha dinlarga xosdir. dindorlarning fikricha, jon barcha kishilarda bo’lib, xudo eng oliy ruh hisoblanadi. odam o’lgandan so’ng tanadan chiqib ketadigan jon bor, degan tasavvur chuqurlasha …

4 / 36

kabristonlarga borib qur'on suralaridan o’qish animizmga bo’lgan e'tiqodning shakllaridir. fetishizm - (fetish - frantsuz tilidagi "fetiko" - yasalgan tumor, but, sanam degan so’zlardan olingan) moddiy buyumlarda g’ayritabiiy xususiyatlar borligiga ishonib, jonsiz narsalarga sig’inishdir. ibtidoiy odam ongida har xil moddiy buyumlar - tog’, qoya tosh, daraxt, keyinchalik turli hayvonlarning suyagi, pati, tumor, sanam va hokazolarda g’ayritabiiy kuchlar bor, degan tasavvur paydo bo’lgan. o’zlari vujudga keltirgan bunday kuchlarga o’zlari sig’ina boshlaganlar. ibtidoiy din shakllaridan biri bo’lgan fetishizm barcha xalklarda diniy tasavvurlar shakllanishi bilan uzviy bog’liqdir. fetishizm politeistik (ko’p xudolik), hatto monoteistik (yakka xudolik) dinlarida hozirgacha saklanib kelmoqda. masalan, xristianlarda krestga (butga) sig’inish, islomda esa turli o’simlik turlarini - sedana, ko’ztikan, qalampirmunchok, achchiq qalampir, isiriq, chilonjiyda, daraxtlardan - yong’oq, chinor, archa va boshqalar muqaddaslashtirilib, boshqa buyumlarga, shu jumladan odamlarga ta'siri yoki yordami bo’lishi mumkin degan tasavvur paydo bo’lgan. bunday xususiyatni tog’-toshlarga, turli buyumlarga ham xos degan g’ayritabiiy fikrlar shakllangan. fetishizm diniy ibodatning ajralmas …

5 / 36

’ancha o’zgartishlar kilish kabi xususiyatlar ham xosdir. o’tmishda shomonlarning ruh bilan aloqasi shomon do’mbirasi yoki mo’'jizaviy musiqa ijrosida turli rasm-rusumlarni bajarish jarayonida jazavasi tutib, holdan toygancha bajarilgan. shomonizm o’tmish dinlar sarqiti sifatida ba'zi bir holatlarda uchrab turadi. magiya (sehrgarlik) - insonga, hayvonga yoki tabiat hodisalariga g’ayritabiiy yo’l bilan ta'sir ko’rsatish maqsadida bajariladigan xatti-harakatdir. sexrgarlik harakatining shakllari turlicha bo’lib, ular turmushning har xil sohalarida qo’llanilgan. muhabbat magiyasi, davolash magiyasi, ishlab chiqarish magiyasi, dushmanni yengish magiyasi kabi sehrgarlik ibodat va harakatlar ancha keng tarqalgan. mehnat bilan bog’liq bo’lgan magik qarakatlar ibtidoiy odamlar hayotida alohida o’rin egallagan, ya'ni ular tirikchilikka kerak bo’lgan narsalarni topishdan oldin shu buyum yoki hodisaga bog’liq bo’lgan magik harakatlarni bajarganlar. diniy munosabatlar, birinchidan, har bir diniy jamoa, uyushma, tashkilotlar orasidagi, ikkinchidan, diniy tashkilotlar o’rtasidaga va uchinchidan, tashqi munosabatlar doirasidagi aloqalarga bo’linadi. bu alokalarning ob'ekti va sub'ekti diniy jamoalardir, ular diniy e'tiqodga asoslangan dunyoqarashga ega bo’lgan kishilar birligining muayyan shakli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 36 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "totemizm"

3-mavzu. urug’-qabila va milliy dinlar reja 1. dinning ibtidoiy shakllari 2. hinduiylik, jaynizm, sikxizm ta'limotlari 3. konfutsiylik, daosizm, sintoizm ta'limotlari 4. yahudiylik dini, tarixi, ta'limoti ibtidoiy odamlarning diniy e'tiqodlari totemizm, animizm, fetishizm, shomonlik, magiya (sehrgarlik) shakllarida tarqalgan. ularning ba'zi bir elementlari hozirgi zamon dinlarida ham uchraydi. totemizm - hindlar tilidagi "o totem" (uning urug’i) degan so’zdan kelib chiqqan. totemizm ibtidoiy g’oyat sodda diniy e'tiqodning bir turi bo’lib, qadimgi zamondagi urut-qabila a'zolarining muayyan bir hayvon, o’simlik bilan g’ayritabiiy aloqasi, yaqinligi, qon-qarindoshligi bo’lgan deb, bu hayvon va o’simliklarni muqaddaslashtirishdan iboratdir. totemizmning muayyan kishilar guruhining tabiat, bino...

Этот файл содержит 36 стр. в формате DOCX (48,7 КБ). Чтобы скачать "totemizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: totemizm DOCX 36 стр. Бесплатная загрузка Telegram