atmosferaning tarkibi va ahamiyati

PPTX 20 pages 159.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 159.7 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

atmosferaning tarkibi va ahamiyati. atmosferaning tarkibi va ahamiyati. reja 1.atmosferaning tarkibi va uning ifloslanish manbalari. 2. atmosfera havosining xossalari. gazlarning aylanma harakati (co2 , n2, o2 ,h2 o va h.k.) 3. aylanma harakatning buzilishi oqibatlari va ifloslanish natijasida iqlimning o’zgarishi atmosfera havosi 2 usul bilan ifloslanishi mumkin: tabiiy (biologik) usulda. sun’iy (antropogen) usulda. tabiiy muhitda vujudga keladigan vulqovlar, shamol va yog’ingarchiliklar, tabiiy ofatlar (suv toshqini, zilzila) tufayli atmosfera havosi ifloslanadi. bundan tashqari, atmosfera havosi tarkibigiga o’simliklar va hayvonot qoldiqlari, zaharli gazlar (so2, no2, so2), uglevodorodlar (metan, etan, ammiak va boshqa gazlar va suyuqliklar), koinotdagi gazlar va chang zarrachalari tabiiy holda kelib qo’shiladi. atmosfera havosining bunday ifloslanishiga tabiiy (biologik) ifloslanishi deyiladi. ma’lumotlarga qaraganda, yiliga koinotdan 1 mlrd t dan ortiq turli xil gaz va chang zarrachalari atmosfera havosiga kelib qo’shiladi. bundan tashqari, er yuzida 500 dan ziyodroq doimiy otilib turuvchi vulqonlar mavjud bo’lib, ularning har biridan yiliga 75 mln t gacha …

2 / 20

ibidagi changlar ma’lum darajada uning asosiy elementlaridan biri hisoblanadi va atmosferada kechadigan barcha hodisa va jarayonlarni tartibga solib turadi atmosfera havosining asosiy ifloslantiruvchi manbalari quyidagilardan iborat: sanoat korxonalari. markazlashgan issiqlik va elektr tarmoqlari. avtotransport vositalari. qishloq xo’jaligi tarmoqlari. maishiy xizmat ko’rsatish korxonalari. atmosfera havosining sun’iy (antropogen) usulda ifloslanishi inson faoliyati bilan chambarchas bog’liqdir. sanoat korxonalari, qurilish, energetika tarmoqlari, qishloq xo’jaligi, konchilik va maishiy xizmat ko’rsatish korxonalaridan chiqadigan zararli gazlar, bug’lar, changlar, bakteriya va miqroblar atmosfera havosini sun’iy ifloslantiradi. atmosfera havosiga chiqariladigan iflos moddalarning asosiy qismini zaharli gazlar (so2, so2, no2), uglevodorodlar, chang, qurum, metal birikmalari tashkil yetadi. ular ko’pincha organik moddalar va yoqilg’ilarni yondirish paytida vujudga keladi. har yili atmosfera havosiga 200 mln t chang, 210 mln t so2, 300 mln t qo’rg’oshin birikmalari va qurum, 700 mln t so3 chiqariladi. qurum tarkibida 1,5-2,0% benzoprin va dioksin kabi kanserogen moddalar mavjud bo’lib, ular nafas olish yo’llari orqali inson organizmiga kirib, …

3 / 20

ash kerakki, texnologik jarayonlarning uzluksiz kechishi uchun kislorodning roli nihoyatda kattadir. masalan, 1 t cho’yan olish uchun 150 m2, 1 t po’lat olish uchun 35-70 m2 va 1t asetilen olish uchun esa 3600 m2 kislorod sarflanadi. atmosfera ifloslanishida tog’-kon sanoati, maishiy-kommunal xo’jaligi va qishloq xo’jaligi tarmoqlarining ulushlari ham nihoyatda kattadir. masalan, toshkent shahridan bir sugkada 20 mln m3 ishlangan, iflos va tarkibida 4% so2 bo’lgan gazlar atmosfera havosiga chiqariladi. chorvachilik korxonalari atmosfera havosini changlar, gazlar (nh3, so3, so2, sin4), uglevodorodlar va xususan, yuqumlik kasalliklarni tarqatuvchi miqroblar va bakteriyalar bilan ifloslantiradi. masalan, 100 ming bosh qora molga mo’ljallangan ferma atmosfera havosiga 1 sutkada 50-200 kg nh2, 10-15 kg gacha oltingugurtli vodorod (n2s), 0,3-2,0 t gacha chang va 1,5 mln gacha turli bakteriyalar chiqaradi. shuni alohida ta’kidlash kerakki, sanoati taraqqiy etgan, transnort va energetika tarmoqlari rivojlangan, qishloq xo’jaligi kimyolashtirilgan va zamonaviy mashinalar bilan ta’minlangan, aholining ko’payishi va urbanizasiya jarayoni ko’chayotgan bizning asrimizda …

4 / 20

oqda. agar keyingi yuz yil davomida atmosfera havosiga yiliga 4 mlrd t so2 chiqarilgan bo’lsa, hozirgi paytda, yiliga 14 mlrd t so2 chiqariladi. ahvol shu tarzda davom yetadigan bo’lsa, atmosfera havosi tarkibidagi so2 ning miqdori 15% dan 25% gacha oshadi va natijada o’rtacha harorat 0,50 s ga ko’tariladi. bu esa, uz navbatida, muzliklarning erishiga va turli xil salbiy oqibatlarni keltirib chiqaradi. bir kishi o’rtacha bir sutkada 25 kg havo bilan nafas oladi. natijada havo tarkibidagi zararli changlar, qurum va gazlar organizmda to’planaveradi. bu esa, sekin-asta inson organizmining zaiflashuviga olib keladi va oqibatda organizm turli infeksiyalarga etarli darajada qarshilik ko’rsatish qobiliyatini yo’qotadi. bularning barchasini alohida misollarda ko’rib chiqamiz. oltingugurt oksidi so2. rangsiz, o’tkir hidli gaz bo’lib, uning ruxsat etilgan chegaraviy konsentrasiya (rechk o’r.sut.)si 0,05 mg/ m3 ni tashkil yetadi. agar uning miqdori 0,13, 0,3 va 0,8 mg/ m2 ni tashkil etsa, aholi o’rtasida surunkali astma kasalligi mos ravishda 13, 18 va …

5 / 20

ntrasiyasini 1,5 marotaba kamaytirish kerak. azot oksidi no (no, no2, no5, n2o3, n2o4). atmosfera havosiga asosan azot dioksidi no2 chiqariladi. bu rangsiz va hidsiz zaharli gaz bo’lib, nafas olish yo’llariga kuchli ta’sir yetadi. uning havodagi rechksi 0,04 mg/m3 ni tashkil yetadi. shaharlardagi havo tarkibidaga azot oksidi nihoyat xavfli hisoblanadi, chunki u chiqindi gazlar bilan reaksiyaga kirishib, fotokimyoviy tuman, ya’ni smogni vujudga keltiradi. odatda turli zararli gazlar va changlardan tarkib topgan quyuk tumanlar smog deyiladi. azot oksidlarining inson organizmiga ko’rsatadigan ta’siri engil yo’talning paydo bo’lishi bilan boshlanadi. azot oksidlarining yuqori konsentrasiyalari ta’sirida kuchli yo’tal, bosh og’rishi va qo’sish paydo bo’ladi. azot oksidlari namlik yuzaning shilliq pardalari bilan to’qnashib, azot kislotalari (hno3 va hno2)ni paydo bo’lishiga sabab bo’ladi. ular o’pkaga kuchli ta’sir yetadi. bundan tashqari, ozon qobig’ining yemirilishi ham asosan azot oksidlari ta’sirida ro’y bermoqda: uglevodorodlar (benzin bug’lari, pentan, geksan va boshqalar). ular inson organizmiga kuchli ta’sir yetadi. ularning nihoyatda kichik konsentrasiyalari …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosferaning tarkibi va ahamiyati"

atmosferaning tarkibi va ahamiyati. atmosferaning tarkibi va ahamiyati. reja 1.atmosferaning tarkibi va uning ifloslanish manbalari. 2. atmosfera havosining xossalari. gazlarning aylanma harakati (co2 , n2, o2 ,h2 o va h.k.) 3. aylanma harakatning buzilishi oqibatlari va ifloslanish natijasida iqlimning o’zgarishi atmosfera havosi 2 usul bilan ifloslanishi mumkin: tabiiy (biologik) usulda. sun’iy (antropogen) usulda. tabiiy muhitda vujudga keladigan vulqovlar, shamol va yog’ingarchiliklar, tabiiy ofatlar (suv toshqini, zilzila) tufayli atmosfera havosi ifloslanadi. bundan tashqari, atmosfera havosi tarkibigiga o’simliklar va hayvonot qoldiqlari, zaharli gazlar (so2, no2, so2), uglevodorodlar (metan, etan, ammiak va boshqa gazlar va suyuqliklar), koinotdagi gazlar va chang zarrachalari tabi...

This file contains 20 pages in PPTX format (159.7 KB). To download "atmosferaning tarkibi va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosferaning tarkibi va ahamiy… PPTX 20 pages Free download Telegram