mahmud qoshg’ariyning toponimik merosi

PPTX 15 sahifa 236,4 KB Bepul yuklash

15 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 236,4 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 15

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 15

mahmud koshg’ariyning toponimik merosi mahmud koshg’ariyning toponimik merosi reja mahmud koshg’ariy mahmud koshg’ariyning toponimik merosi xi asrning yirik olimi mahmud qoshg`ariy movarounnahrni qoraxoniylar sulolasi egallagan, turkiy adabiy til urf bo`la boshlagan paytda yashab ijod etgan. mahmud qoshg`ariy bolasog`unda tug`ilgan. kelib chiqishi va va tiliga ko`ra koshg`ariy nisbatini olgan. yigitlik yillarini bolasog`unda o`tkazgan mahmud qoshg`ariy umrining katta qismini turkiy xalqlar yashaydigan o`lkalarni kezib, ularning madaniyati, tili, sheva va lahjalarini o`rganish, adabiy til bilan chog`ishtirish, material to`plash bilan o`tkazadi. koshgʻariy hayoti haqida yagona manba uning oʻz qalamiga mansub asarlaridir. bizga maʼlum maʼlumotlarga koʻra, u qoraxoniylar davlatida, qoraxoniylar sulolasiga aloqador zodagon oilada tugʻilgan. qoraxoniylar davlatidagi ichki nizolar tufayli vatanini tark etib, 15 yil davomida atrofdagi qardosh xalqlar orasida yurishga majbur boʻlgan, pirovardida bagʻdodga yetib borgan. koshgʻariy bagʻdodda olimlar oʻrtasida turkiy xalqlar va ularning tillariga katta qiziqish borligini kuzatgan, shu sabab bu mavzuda ikki asar yozishga qaror qilgan. birinchi asar bizgacha yetib kelmagan. ikkinchi …

2 / 15

z davrining o`ta bilimdon olimi ekanligini ta`kidlaydilar. hozirgi zamon jahon ilmiy jamoatchiligi xi asr buyuk olimi mahmud qoshg`ariyni qiyosiy tilshunoslikning asoschisi, deb tan oladi. “devonu lug`otit turk” sahifalari bilan tanishar ekanmiz, ko`z oldimizda mahmud qoshg`ariy georgraf, botanik, zoolog, tilshunos, folklorshunos, adabiyotshunos, tarxichi olim sifatida namoyon bo`ladi. shuning uchun ham olimni qomusiy olim, asarni esa qomusiy asar deya olamiz. «devon»dagi toponimik ma’lumotlami bir necha turga bo‘lish mumkin: 1. «devon»da tilga olingan joy nomlari. 2. etnonimlar, ya’ni turli xalq, elat, qabila, urug‘ nomlari. 3. antroponimlar, ya’ni kishi ismlari. 4. geografik atamalar, o'simlik hamda hayvon nomlari. 5. so‘zlaming fonetik va grammatik tuzilishiga doir fikrlar. «devon»da qayd qilib o‘tilgan toponimlar haqida. ma’lumki, «devon»ga doira deb atalgan xarita ilova qilingan. bundan tashqari, matnda ham bir qancha joy nomlari izohlab o'tilgan. bizning hisobimizga ko‘ra «devonu lug‘otit turk»da jami 160 dan ortiq toponim tilga olingan. shu o'rinda aytish joizki, asarda ayrim joy, ba’zi o‘simliklar, hayvonlar nomlari atamalar …

3 / 15

r), turk (shahar), tavg‘ach (mamlakat), uyg‘ur (viloyat), yabaqu (suv nomi), yag‘ma (qishloq nomi), yamak (cho‘1 nomi) kabilar aslida etnotoponimlardir. bundan tashqari, doira xaritada ham g‘uziya, qipchoq yurti, basmil cho‘li singari bir qancha o‘lkalar tilga olingan. demak, «devonu lug'otit turk»dan ayni vaqtda etnonimlar va etnotoponimlar to‘g‘risida ham juda boy material topish mumkin. kishi ismlari haqida. ismlar va toponimlar qadimdan bir-biri bilan bog‘liq. qanchadan qancha toponimlar kishi ismlari bilan atalgan bo‘lsa, bir qancha ismlar toponimlardan kelib chiqqan. «devon»dagi kishilar ismlari shu jihatdan qimmatliki, bir necha arabcha ismlarni istisno qilganda, kishi ismlarining deyarli hammasi qadimiy turkiy bo‘lib, hozirgi vaqtda iste’moldan chiqib ketgan. «devonu lug‘otit turk»dagi 60 dan ortiq kishi ismlari orasida xonlarning, pahlavonlarning, urug‘ boshliqlarining, oddiy kishilarning ismlari, laqablari bor. devonu lug‘otit turk» leksikasi toponimika uchungina emas, balki umuman til tarixi, dialektologiya uchun bitmas — tuganmas xazina. «devon»da hozirgi vaqtda keng iste’molda bo‘lgan so'zlami ham, shaklan biroz o'zgargan atamalar hamda hozirgi vaqtda butunlay …

4 / 15

tuya) kabi hayvon nomlari hozir ham shu shaklda talaffuz qilinadi. ko‘pgina hayvon nomlari hozirda boshqacharoq talaffuz etiladi: tishak (ikki yoshli qo‘y), hozir — shishak, chebish folti oylik uloq) — chivich, chazan hozir chayon, chafli — chovli, qatir — xachir, qo‘tuz ~ qo‘tos, qo'ch, qo'chngar — qo‘chqor, azig‘ ~~ ayiq, azg‘ir — ayg'ir, taqag'u — tovuq, qirqoy — qirg‘iy, sig’ir — sigir, eshkak, eshyak - eshak, qashg‘alaq — qashg'aldoq va hokazo. toponimikada so‘z tuzilishi va fonetika juda katta ahamiyatga ega. toponimlar bir tildan ikkinchi tilga o'tganda yoki bir tilda uzoq zamonlar davomida iste’molda bo‘lganda katta o'zgarishlarga uchraydi. bu jihatdan «devonu lug‘otit turk»da nihoyatda boy materiallar topish mumkin. chunonchi, z-d-y-g harflarining o‘rin almashishini juda xarakterlidir. «devon»da oyoq — ozoq, quduq — kuzuk, qayg'u — qazg'u, kigiz — kiziz, quyi — quzi, ayri (panjshaxa) — adri, bayram — bazram, buyuk — beduk, qayish (kamar) — qazish shaklida talaffuz etilishi aytib o'tilgan foydalanilgan adabiyotlar …

5 / 15

mahmud qoshg’ariyning toponimik merosi - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 15 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mahmud qoshg’ariyning toponimik merosi" haqida

mahmud koshg’ariyning toponimik merosi mahmud koshg’ariyning toponimik merosi reja mahmud koshg’ariy mahmud koshg’ariyning toponimik merosi xi asrning yirik olimi mahmud qoshg`ariy movarounnahrni qoraxoniylar sulolasi egallagan, turkiy adabiy til urf bo`la boshlagan paytda yashab ijod etgan. mahmud qoshg`ariy bolasog`unda tug`ilgan. kelib chiqishi va va tiliga ko`ra koshg`ariy nisbatini olgan. yigitlik yillarini bolasog`unda o`tkazgan mahmud qoshg`ariy umrining katta qismini turkiy xalqlar yashaydigan o`lkalarni kezib, ularning madaniyati, tili, sheva va lahjalarini o`rganish, adabiy til bilan chog`ishtirish, material to`plash bilan o`tkazadi. koshgʻariy hayoti haqida yagona manba uning oʻz qalamiga mansub asarlaridir. bizga maʼlum maʼlumotlarga koʻra, u qoraxoniylar davlatida, qoraxoniyla...

Bu fayl PPTX formatida 15 sahifadan iborat (236,4 KB). "mahmud qoshg’ariyning toponimik merosi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mahmud qoshg’ariyning toponimik… PPTX 15 sahifa Bepul yuklash Telegram