terixo’r qo’ng’izlar vakillari

DOCX 13 pages 911.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 911.5 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

3-mavzu. keratofag va ksilofag hasharotlar vakillari. termitlar havfli biozararlovchilar reja: 1. terixo’r qo’ng’izlarning marfologik tuzulishi 2. ksilofag hasharotlar vakillari 3. parmalovchi qo’ng’izlar 4. termitlar xavfli biozararlovchilar tayanch so’zlar va iboralar: dermestidae-coleoptera, megotominae, keratofag, ksilofag, parmalovchi qo’ng’izlar, isoptera. sochxo’rlar, patxo’rlar, terixo’r qo’ng’izlar va keratofog kuyalarni birlashtiruvchi hasharotlar guruhi ko’p miqdorda sutemizuvchilarning jun qoplami va shox hosil qiluvchi hamda qushlarning pati tarkibiga kiruvchi o’ziga xos skleroprotein-keratinlarni hazm qilish xususiyatiga egadirlar. sinantropik sharoitlarda ayniqsa terixo’r qo’ng’izlar va keratofag kuyalar katta ahamiyat kasb etadilar. terixo’r qo’ng’izlar (dermestidae-coleoptera) nisbatan uncha katta bo’lmagan qo’ng’izlar guruhini tashkil qilsada, iqtisodiy jihatdan katta ahamiyatga ega. ularning tarkibiga kiruvchi bir muncha turlar hayvonot va o’simlik, ipakchilik materiallari va muzey kolleksiyalarini zararlovchi xavfli zararkunandalar kategoriyasiga taaluqlidir. mdh mintaqalarida zarar keltiruvchi ro’yxatiga 42 turdagi terixo’rlar kiritilgan bo’lib, ular asosan dermestes ( 1-rasm, a), (dermestinae kenja oilasi), attagenus (1-rasm, b) anthrenus (1-rasm, v) va trogoderma (megatominae kenja oilasi) avlodlariga xosdir. 1-rasm. terixo’r hasharotlar: …

2 / 13

ag’ichlarini joylashtiradigan chuqurchadan iborat. oldingi toschalari sharsimon, biroz ko’ndalang yoki konus shaklida. orqalaridagi ko’ndalang, yaxshi rivojlangan son qopqog’iga yaxshi tutashgan. boldir sonining ichki tomonidagi tarnovchaga o’rnashadi. barmoqchalari 5-bo’g’imli. tuxumlari ozmi-ko’pmi cho’zinchoq. o’lchami 0,27-2,1 mm, kengligi 0,08-0,8 mm. ustki qismi silliq, rangi oqdan, och-sariqqacha o’zgarib turadi. lichinkalarining tanasi tuxumsimon-cho’zinchoq, dungisimon yoki yarim tsilindrsimon (2-rasm). tepasi hamma vaqt qavariq, pastki qismi ozmi-ko’pmi yassilangan. o’lchami (oxirgi yoshida) 1,5-17 mm, kengligi 0,5-5 mm. tergitlari, ayrimda sternitlari ham sklerotlarining pardasimon uchastkalari oq yoki sarg’ishsimon. sklerotlarining rangi sarg’ishdan, qo’ng’ir-qoragacha o’zgarib turadi. tanasi oddiy, qovurg’asimon, nayzasimon tuklar yoki tangachalar bilan qoplangan. boshida 6-12 ko’zchalari bo’lib u gipognatik tipda. mo’ylablari qisqa, 3 bo’g’imli. oyoqlari 5 ta bo’g’imlardan iborat, barmoqlari bir-biriga to’liq yopishgan bo’lib, 1 tirnoqli. qorni 10 ta bo’g’imlardan iborat. dermestes avlodi lichinkalarining qornini 9-bo’g’imida bir juft urogomfli, 10-chi tirkagichga aylangan. 2-rasm. terixo’r qo’ng’izlar lichinkalari: a – dermestes maculatus deg. b – attagenus fasciolatus sols. ( v.d.ilichev va …

3 / 13

lari bilan oziqlanishiga kirishadilar. ularning rivojlanish muddati va po’st tashlash (tullash) lar soni oziqa va xaroratga bog’liq. optimal sharoitlarda lichinkalar 4-9 kun oralatib 5-7 marta tullaydilar (urg’ochilarda ko’pincha qo’shimcha tullash yuz beradi). lichinkalarning oxirgi yoshida prenimfal davri 2-3 haftagacha davom etadi. megatominae barcha tur lichinkalari noqulay sharoitda uzoq vaqtgacha “fakultativ-diapauza” holatida bo’lishlari mumkin. dermestes oilasi lichinkalari g’umbaklanishidan oldin tuporqqa yoki substratda qalin yo’l (5-10 sm uzunlikda) kemirib, oxirida kichikroq kamera yasaydi. boshqa terixo’rlarning lichinkalari substrat tirqish va bo’shliqlarida g’umbakka aylanib, ularning rivojlanishi shunday joylarda o’tadi. g’umbaklarning rivojlanishi 4 dan 20 sutkaga qadar davom etadi. ko’pchilik terixo’rlar yiliga bir martta nasl beradi. o’rta osiyoning janubiy hududlarida ayrim turlar olachipor terixo’r (trogoderma versicolor g) yiliga ikki marta nasl berib rivojlanadi. megotominae kenja oilasining ham ayrim turlari qulay sharoitda yiliga ikki martagacha nasl berishi mumkin. dermestinae kenja oilasining qo’ng’izlari, shuning bilan bir qatorda dermestes kenja avlodi turlarining qo’ng’izlari barqaror diapauza xususiyatiga ega. megotominae …

4 / 13

arining ko’pchilik rivojlanadigan turlari qushlar uyasida yashaydi. oxirgi avlodning qisman turlari botribiontlarga ta’luqlidir. ularning ayrimlari qushlar va sut emizuvchilarning inlarida ko’paysa, boshqalari kemiruvchilarning inlariga moslashgandirlar. dermestes avlodining nekrobiontlari umurtqali va umurtqasizlar murdalarining to’qimalari hisobiga rivojlanadilar. shu avlodning nidikollari qush jo’jalarining murdasi va qushlar uyasiga olib keladigan oziqa qoldiqlari bilan oziqlanadilar. boshqa nidikollar (anthrenus va attagenus) yuqori ixtisoslashgan keratofaglar hisoblanadilar. ularning oziqasi deyarli faqat tarkibida keratin moddasi bo’lgan junpat, terining qotgan epidermasidan iborat. keratofaglarga shuningdek attagenus avlodining bitrobiontlari ham tegishlidir. ularning barchasi lichinkalik stadiyasida xo’jayinlarining tullagan juni (kemiruvchilar inida) va ularning oziqa qoldiqlari (yirtqichlar inida) hisobiga rivojlanadilar. pardasimonqanotlilar va o’rgimchaklar inida hamda barcha dendrobiont hasharotlarning va boshqa bo’g’imoyoqlilarning quruq murdalari hisobiga oziqlanadilar. imaginal stadiyasida ko’pchilik terixo’rlar (dermestes) ularning lichinkalari rivojlangan moddalar hisobiga oziqlanadilar, boshqalari antofaglar guruhiga ta’luqli bo’lsa, uchinchilari afagamilardir. oxirgi ikki guruh bir-biriga o’tishi bilan bog’liq bo’lib, chunki bir qancha turlar fakultativ afaglar sifatida qaralishi mumkin. dermestidae oilasining zararli turlari …

5 / 13

a tanlashda); 4) afagiya imagosi; 5) diapauza mavjud emasligi. terixo’rlarning atrof-muhit noqulayliklari ta’siriga barqarorligi, qo’ng’izlarining yuqori jinsiy mahsuldorligi bilan bir vaqtda lichinkalar o’limining past bo’lishi, ularning omborxonalardagi son-miqdori juda katta tezlikda ko’payishiga, ayrim hollarda hasharotlarning halokatli qo’llamda ko’payishiga olib keladi. zararli terixo’r turlarga qarshi kurashni rejalashtirilganda yuqorida keltirilgan barcha hollarni hisobga olish zarur. terixo’rlarning ko’pchilik turlari hayvonot va o’simliklar materiallaridan hosil bo’lgan, mahsulotlarning zararkunandalari hisoblanadi. ayniqsa, ko’pincha ular teri, teri mahsulotlari, mo’yna, par, jun, junli buyumlar, go’sht, go’sht mahsulotlari, sir, quruq sut, quritilgan va dudlangan baliq, kley, muzey eksponatlari, zoologik va entomologik kolleksiyalar, gerbariy, muqovalangan kitoblar hamda kopra (kokos yong’og’ining mag’zi), don va ayrim don mahsulotlarini zararlaydilar. u yoki bu materiallarda ko’payib, hasharotlar kemirib ularda ko’p sonli yo’llar va teshiklar hosil qiladilar, tullagan po’stlari va tezaklari bilan mahsulotlarni ifloslab ularni yaroqsiz holga keltiradilar. bundan tashqari dermestes avlodining ko’pchilik lichinkalari ko’pincha oziqlanmaydigan ko’pchilik material va buyumlarni g’umbak kamerasi sifatida foydalanish uchun …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "terixo’r qo’ng’izlar vakillari"

3-mavzu. keratofag va ksilofag hasharotlar vakillari. termitlar havfli biozararlovchilar reja: 1. terixo’r qo’ng’izlarning marfologik tuzulishi 2. ksilofag hasharotlar vakillari 3. parmalovchi qo’ng’izlar 4. termitlar xavfli biozararlovchilar tayanch so’zlar va iboralar: dermestidae-coleoptera, megotominae, keratofag, ksilofag, parmalovchi qo’ng’izlar, isoptera. sochxo’rlar, patxo’rlar, terixo’r qo’ng’izlar va keratofog kuyalarni birlashtiruvchi hasharotlar guruhi ko’p miqdorda sutemizuvchilarning jun qoplami va shox hosil qiluvchi hamda qushlarning pati tarkibiga kiruvchi o’ziga xos skleroprotein-keratinlarni hazm qilish xususiyatiga egadirlar. sinantropik sharoitlarda ayniqsa terixo’r qo’ng’izlar va keratofag kuyalar katta ahamiyat kasb etadilar. terixo’r qo’ng’izlar (dermestidae-coleopt...

This file contains 13 pages in DOCX format (911.5 KB). To download "terixo’r qo’ng’izlar vakillari", click the Telegram button on the left.

Tags: terixo’r qo’ng’izlar vakillari DOCX 13 pages Free download Telegram