o‘rta asrlarda surxon vohasi

DOCX 20 pages 3.9 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.9 MB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

7-mavzu: o‘rta asrlarda surxon vohasi 1. o‘rta asrlar davrida surxon vohasining muhim ijtimoiy siyosiy voqealari. 2. o‘rta asrlarda surxon vohasida iqtisodiy munosabatlar va mulkchilik shakllari. 3. ix-xii asrlarda ilm fan va madaniyat. 4. qoraxoniylar va saljuqiylar davrida surxon vohasi. 5. mo‘g‘ullar istilosi va uning oqibatlari. 6. surxon vohasi temur va temuriylar davrida. milodning iiv asrlarida hukmronlik qilgan kushon imperiyasi davrida surxondaryo vohasi iqtisodiy, madaniy jihatdan taraqqiy etadi. ammo iii asrning ikkinchi yarmida saltanatda yuz bergan kuchli to‘qnashuvlar imperiyani halokat yoqasiga olib keladi. kushon saltanati eron sosoniylari qo‘shinlari tomo nidan mag‘lubiyatga uchragach, uning erlarida bosqinchilarga qaram viloyat tashkil etiladi. bu yerlar asosan baqtriya toxariston hududlariga to‘g‘ri keladi, viloyatni esa sosoniy shahzodalar idora qila boshlaganlar. toxaristonda toxarlar iqtisodiy va madaniy hayotga ko‘p aralashmay mahalliy sulolalardan soliq olish hisobiga yashaganlar. bu erda i millionga yaqin aholi yashab, mamlakatda sun’iy sug‘orish, hunarmandchilik, quruvchilik, to‘qimachilik ancha rivojlangan. buyuk ipak yo‘lining rivojlanishi natijasida janubiy yevropa, kichik …

2 / 20

i vujudga keladi. sharqiy toxaristonda esa eftaliylar uyushmasidan iborat birlik tashkil topadi. mamlakatimiz tarixida alohida o‘rin tutgan eftaliylar davlati ijtimoiyiqtisodiy jihatdan rivojlangan davlatlar qatorida ajralib turgan. eftaliylar siyosiy hukmronligi v asr va vi asrning ikkinchi yarmiga qadar mavjud bo‘lgan. eftaliylar haqida xitoy, hind, fors, arman, suriya, lotin tarixiy manbalari ma’lumot beradi. xitoy manbalarida eftaliylar ida, iyada, idan, idyan atamalari bilan, suriya va lotin manbalarida eptal, abdal; arman manbalarida idal, tetal, xeptal; arab va fors manbalarida haytal, yaftal, hatal; hind manbalarida huna kabi nomlar bilan qayd etilgan. xitoy manbalarida eftaliylarning yuechjiy yo uyg‘ur qabilalariga tegishli ekanligi ta’kidlab o‘tiladi. vizantiyalik tarixchi prokopiy eftaliylar xunnlardandir, tanalari esa oq, deb ma’lumot beradi. pahlaviy yozuvida bitilgan «bahmanyasht»dagi manbada erondagi podshoxlik va oliy hokimiyat eroniy bo‘lmagan qulvachchalarga, ya’ni xion, turk, haftal (eftal), tibetliklar qo‘liga o‘tadi. shuningdek, «bahman yasht»da lo‘nda qilib eftaliylar eroniy emas, deb yozib qo‘yilgan. xitoy manbalarida idan (eftaliylar) sulolasi xan sulolasi davridan ma’lum katta …

3 / 20

ida mintaqada so‘g‘dcha, xorazmcha, buxorocha, karoshti (kxaroshtxi), eftaliycha yozuvlar madaniy jarayonga o‘z hissasini qo‘shgan. eftaliy yozuvi haqida chinlik syuan szan quyidagicha ma’lumot keltiradi: «yozuvlaridagi asosiy harflar soni yigirma beshta bo‘lib, ular yordamida iboralar, so‘zlar yasaydilar. saxyafaga xatni eniga tushiradilar, chapdan o‘nxta qarab o‘qiydilar». sosoniylar eroni toxariston erlarini yana qaytarib olish uchun harbiy harakatlar olib boradi. xususan, yozdigard ii davrida bu harakatlar yanada kuchayadi. arman tarixchisi yegishe vardanetning yozishicha, sosoniylar shohi xoiniylar bilan ikki yil kurash olib borib, ularni bo‘ysundira olmagan. sharqiy toxaristondagi boy berilgan erlarni qaytarib olish uchun eftaliylar bilan sosoniylar o‘rtasidagi to‘qnashuvlar v asrning 30-yillaridayoq sodir bo‘lgan edi. arman tarixchisi vardanetning yozishicha, v asrning 50-yillarida eftaliylar ittifoqining kuchayib ketishi natijasida, ular janubdagi erlarga qarab siljiy boshlaganlar. taxminan 457-yilda vaxshunvar boshchiligidagi eftaliylar chag‘oniyon, toxariston, badaxshonda o‘z hokimiyatini o‘rnatadilar. ilk o‘rta asrlar davri voha hunarmandchiligi o‘ziga xos uslubda rivojlanganligi bilan ajralib turadi. bu davrda yuksak mahorat bilan yaratilgan kulolchilik, zargarlik, misgarlik …

4 / 20

hli davlat tuzadi. qisqa vaqtga bo‘lsada, o‘z davlatining asosiy o‘zagini tashkil etgan toxariston erlarini sosoniylar eroniga qaramliqdan saqlab qola oladi. 563-567 yillarda turk hoqonligining hujumi tufayli eftaliylar mag‘lubiyatga uchraydi, ammo eftaliylar hukmronligi chag‘oniyonda saqlanib qoladi. turk hoqoni istemi va xusrav i anushervon orasida tuzilgan shartnomaga ko‘ra xusrav i anushervon 571-yili chag‘oniyonni va eftaliylarga qaram bo‘lgan boshqa joylarni oladi. shu tariqa, chag‘oniyon deyarli , etmish yil eftaliylar davlati tarkibvda bo‘ldi. chag‘oniyon eftaliylar tarkibida ham, sosoniylar davlatiga kirganda ham muayyan darajada mustaqil bo‘lgan. qizig‘i shundaki, xusrav i anushervon eg‘allagan o‘sha vaqtdag‘i barcha baqtriya viloyatlari orasida ad-dinovariy faqat toxariston va chag‘oniyonni ko‘rsatib o‘tadi. o‘zbekiston janubining eftaliylarga bo‘isunganligini peruz tangalariga taqlidan yasalgan eftaliy tangalarining termiz, xayrobodning barcha hududidan topilganligi ham tasdiqlaydi. birmuncha keyinroq, aniqrog‘i vii-viii asrlar birinchi yarmida chag‘oniyonda chochning turkiy hokimi va markaziy osiyoning boshqa viloyatlari hukmdorlari tangalariga taqlidan zarb qilingan bu tangalarning old tomonida hukmdor va uning rafiqasining tasviri, orqa tomonida esa …

5 / 20

r. qoon tun yobg‘u davrida (618-630) toxariston uzilkesil turklarga qaram bo‘ladi. turkiy qabilalar toxaristonga, ayniqsa uning shimoliy qismiga ko‘plab kirib borganlar. mazkur jarayonlar yuz bergan vaqtda surxon vohasi toxaristonning shimolig‘arbiy qismini tashkil etgan. xitoy manbalarida (syuan szyan, xoy chao tafsilotlarida, vii-viii asrlar) shimoli-g‘arbiy toxariston yerlarida termiz va chag‘oniyon mulkliklari mavjudligi tilga olib o‘tiladi. termiz amudaryoning o‘ng qirg‘og‘idagi erlarni va hozirgi angor, jarqo‘rg‘on tumanlarini o‘z ichiga olgan. chag‘oniyon esa chag‘onrud (qizildaryo) daryosining yuqori havzasidagi erlarni, hisor va bobotog‘ tog‘ oldi maydonlarini o‘z tarkibiga olg‘an. mulkchilikning markaziy shahri budrachtepa o‘rnpda joylashgan. shuningdek, bu davrda kuftan mulkligi ham bo‘lib (bu arxeologik dalillarga ko‘ra, sherrbod vohasiga to‘g‘ri keladi), uning poytaxgti xushvara deb atalgan. vii asr o‘rtalarida xurosonni istilo qilishni tugallagan arablar toxariston erlariga ham harbiy harakatlarini boshlaydilar. 651-yilda arablar bilan bo‘lgan jangda chag‘oniyonliklar ham ishtirok etadilar. 652-yil boshida xuroson noibi abdulloh ibn amir chag‘oniyonni egallashga muvaffaq bo‘ladi. 676-yidda xuroson noibi said ibn usmon termizni …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta asrlarda surxon vohasi"

7-mavzu: o‘rta asrlarda surxon vohasi 1. o‘rta asrlar davrida surxon vohasining muhim ijtimoiy siyosiy voqealari. 2. o‘rta asrlarda surxon vohasida iqtisodiy munosabatlar va mulkchilik shakllari. 3. ix-xii asrlarda ilm fan va madaniyat. 4. qoraxoniylar va saljuqiylar davrida surxon vohasi. 5. mo‘g‘ullar istilosi va uning oqibatlari. 6. surxon vohasi temur va temuriylar davrida. milodning iiv asrlarida hukmronlik qilgan kushon imperiyasi davrida surxondaryo vohasi iqtisodiy, madaniy jihatdan taraqqiy etadi. ammo iii asrning ikkinchi yarmida saltanatda yuz bergan kuchli to‘qnashuvlar imperiyani halokat yoqasiga olib keladi. kushon saltanati eron sosoniylari qo‘shinlari tomo nidan mag‘lubiyatga uchragach, uning erlarida bosqinchilarga qaram viloyat tashkil etiladi. bu yerlar asosan baqtriya t...

This file contains 20 pages in DOCX format (3.9 MB). To download "o‘rta asrlarda surxon vohasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta asrlarda surxon vohasi DOCX 20 pages Free download Telegram