qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’limotlar

DOC 94.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1698318108.doc qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 2. antik dunyodagi iqtisodiy fikrlar qadimgi gretsiya: ksenofont va platon iqtisodiy qarashlari qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatning dastlabki davrlaridan boshlab xo`jalik yuritish to`g`risida u yoki bu ko`rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o`sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to`g`risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga etib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o`tuvchi vosita - yozuv bo`lmagan. demak, iqtisodiy fikrlarning paydo bo`lishi va shakllanishi yozuv bilan bevosita bog`liq. yozuv qachon paydo bo`lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to`rt ming yil oldin o`sha davrning madaniyat o`chog`i hisoblangan mesopotamiyada ijod qilindi. qadimgi grek tarixchilari hozirgi iroqdagi dajla va furot daryolarning oralig`idagi joylarni «mesopotamiya» deb atagan. bu grekcha so`z bo`lib «ikki daryooralig`i» ma’nosini bildiradi. dajla va furot daryolari hozirgi turkiya chegarasidan boshlanib sharq tomon oqib fors ko`rfasiga quyiladi. bu ikki daryo atrofidagi joylarning tuprog`i unumdorli, suvi ko`p bo`lib, qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishiga juda …

ar qatlamining ancha ko`payib borishi vujudga kela boshladi. harbiylar va soliq to`lovchilardan ajralib qolishga olib keluvchi bunday jarayon davlatni zaiflashtirgan. jamiatdagi erkin kishilarni sudxo`rlardan himoya qilish maqsadida (ularning mulkini himoya qilish, savdo, ijara va boshqa shartlarini qonuniy ravishda rasmiylashtirish) xususiy, huquqiy munosabatlarni davlat tartiblashi zarurligi kuchaydi. davlat bu vazifalarni qonunchilik yo`li bilan hal qilishga uringan. bu borada iqtisodiy fikrlar nuqtai nazardan eshnunn podshoxi qonunlari (m.o. xx asr.) va xammurapi qonunlari (m.o. xviii asr.) ancha diqqatga sazovor. eshnunn qonunlari matni asosiy mahsulotlarga qat’iy baho o`rnatishdan boshlanadi: “1 gur (o`lchov birligi, ba’zi ma’lumotlarda 300, ba’zilarda esa – 252,6 l. teng) arpa (sotilishi kerak) 1 sikl (8,4g) kumushga … 3 ka (1 ka 0,84 l. teng) birinchi sortli yog` (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga, 1 sut (5 l., ba’zi ma’lumotlarda – 8,4 l.) va 2 ka kunjut yog`i (sotilishi kerak) 1 sikl kumushga …”va boshqalar ko`rsatilgan. birinchi paragrafda arpa, yog`, teri, tuz, mis …

akat xo`jaligi hayotiga aralashuvidan dalolat beradi, balki tovar-pul munosabatlarining ancha rivojlanganligini ham aks ettiradi. qadimgi misr iqtisodiyoti yaqin sharqdagiga nisbatan ancha natural bo`lgan. demak, podsho qonunlari tovar-pul munosabatlarining rivojlanishida ijobiy rol o`ynagan. qadimgi vaviloniyada xammurapi (m.o. 1792-1750 y.) podsholik qilgan davrda tayyorlangan qonunlar to`plami ancha obro` qozongan. u nafaqat bir qator qadimgi huquq normalarini qayta ishlab chiqqan, balki milodiydan avvalgi xviii asrga qadar qadimgi mesopotamiyada tarkib topgan sotsial-iqtisodiy munosabatlarni ham tartibga solishga harakat qilgan. qonun matni kirish qismdan, hozirgi tasniflash bo`yicha 282 moddani o`z ichiga olgan asosiy qismdan va xulosadan iborat. unda xo`jalik hayotiga oid iqtisodiy fikrlar ham aks ettirilgan. shu narsa diqqatga sazovorki, bir guruh moddalarda vavilon fuqarolarining mulkini himoya qilish, ijara, sudxo`rlik va ishga yollash savollari ko`rib chiqilgan. qonundagi asosiy narsa vavilon fuqarolarining mulkini himoya qilish yoki shunday sharoit yaratishdan iboratki, unda «kuchlilar kuchsizlarni surib chiqarmasinlar«. bunda asosiy e’tibor saroy, ibodatxona mulkini hamda vavilonlik fuqarolar va davlat xizmatchilarining, …

at’iy ravishda puldagi (20%) va natural shakldagi (33 1/3 %) foiz normasini aniq belgilab bergan. xammurapi kodeksida tutqunlarga nisbatan yomon munosabatda bo`lgani uchun sudxo`rlarni hatto jazolash (shu jumladan qonuniy yo`l bilan ham) ko`zda tutilgan. sudxo`rlikning keng rivojlanishiga to`sqinlik qiluvchi asosiy omillardan biri qarzdorlik uchun qullik muxlatining uch yil bilan cheklanishidir (to`rtinchi yili unga erkinlik berilishi lozim bo`lgan). biroq sudxo`rlikka qarshi qonunchilikda izchillik bo`lmagan. xususan, qarzdorni ozod etishda uni ishlab chiqarish yoki yashash vositalari bilan ta’minlash nazarda tutilmagan. hech qanday vositasi bo`lmagach, ozod qilingan qarzdor yana qaytib sudxo`rga murojaat qilishga majbur bulgan. xammurapi qonunlarida yollanma munosabatlarni tartibga solishga katta e’tibor berilgan. uning juda ko`p turdagi shakllari ko`rib chiqilgan bo`lib, hatto yollanma mehnat uchun to`lov miqdori ham aniq qilib ko`rsatib berilgan. asosiy maqsad ishlab chiqarishni, birinchi navbatda, qishloq xo`jaligini rivojlantirishni qo`llab-quvvatlash, mehnatsiz daromad topishga qarshi kurashish bo`lgan. umuman, xususiy mulkchilik, shu jumladan erga bo`lgan xususiy mulkchilik tan olingan. birovning xususiy mulkiga ko`z …

arixiy merosidir. «avesto» ayni zamonda bu qadim o`lkada buyuk davlat, buyuk ma’naviyat, buyuk madaniyat bo`lganidan guvohlik beruvchi tarixiy hujjatdirki, uni hech kim inkor etolmaydi». islom karimov qadimgi markaziy osiyo xalqlari (ajdodlarimiz) miloddan ancha ilgari rivoj topgan. buni dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri - zardushtiylik dinining muqaddas kitobi hisoblangan «avesto» ham isbotlaydi. olingan ma’lumotlarda «avesto» kitobining muallifi zardusht (m. o. 589-512 y.) bo`lganligi qayd etiladi. u markaziy osiyohududida faoliyat ko`rsatgan ilohiyatchi, faylasuf, shoir va tabiatshunos olim bo`lgan. «avesto» boshidan oxirigacha yer yuzida adolat qaror topishi uchun kishilarning rangidan, tilidagi va urf-odatlaridagi farqlaridan qat’iy nazar ularning ro`shnoli hayoti uchun kurashuvchi jasur, halol, pok insonlarni shakllantirish va tarbiyalash g`oyasi bilan sug`orilgan. unda xalqlarning qadimgi davrdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, diniy qarashlari, olam to`g`risidagi tasavvurlari, urf-odatlari, ma’naviy madaniyatlari o`z aksini topgan. «avesto»da yer dumaloq shaklda yaratilganligi, uning atrofi okeanlar bilan o`ralganligi haqida yozilgan. unda 16 mamlakatning nomi ko`rsatilgan bo`lib, ulardan to`qqiztasi (masalan, sug`diyona, marg`iyona, nisoya, gurgon, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’limotlar"

1698318108.doc qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar 2. antik dunyodagi iqtisodiy fikrlar qadimgi gretsiya: ksenofont va platon iqtisodiy qarashlari qadimgi sharqdagi iqtisodiy fikrlar kishilik jamiyatning dastlabki davrlaridan boshlab xo`jalik yuritish to`g`risida u yoki bu ko`rinishdagi iqtisodiy fikrlar amal qilib kelgan. lekin o`sha paytdagi iqtisodiy fikrlar to`g`risidagi ma’lumotlar bizning davrimizga etib kelmagan. chunki ularni avlodlardan-avlodlarga, asrlardan-asrlarga olib o`tuvchi vosita - yozuv bo`lmagan. demak, iqtisodiy fikrlarning paydo bo`lishi va shakllanishi yozuv bilan bevosita bog`liq. yozuv qachon paydo bo`lgan? yozuv bundan olti ming yil avval, miloddan to`rt ming yil oldin o`sha davrning madaniyat o`chog`i hisoblangan me...

DOC format, 94.0 KB. To download "qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’limotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyodagi iqtisodiy ta’… DOC Free download Telegram