xalqaro savdoning nazariyalari

DOCX 23 pages 241.6 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 241.6 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

2- mavzu. xalqaro savdoning nazariyalari 2.1 xalqaro savdoning klassik nazariyalari 2.2 erkin savdo nazariyalari. mutloq ustunlik va nisbiy afzallik nazariyalari 2.3 xeksher-olin modeli, maxsus ishlab chiqarish omillari nazariyasi 2.4 xalqaro savdoning zamonaviy nazariyalari kirish globallashuv jarayoni tufayli tashqi bosimning kuchayishiga qaramasdan mamlakatlarda eng muhim iqtisodiy qarorlar tashqaridan emas, balki milliy hukumatlar tomonidan qabul qilinmoqda. shuning uchun ham jahon xo‘jaligini hamda jahon iqtisodiyotini tahlil etishda sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlarda mavjud iqtisodiy rivojlanish tendensiyalariga hamda xalqaro savdoning klassik nazariyalariga tayanish lozim. shuningdek, xalqaro savdoning klassik nazariyalariga tayangan holda hududlarning rivojlanish tendensiyasiga razm soladigan bo‘lsak, bugungi respublika iqtisodiyotini modernizatsiyalash sharoitida hududlar o‘rtasida tabiiy-demografik, ma’muriy-iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy jabhalardagi tafovutlar yuqoriligicha qolayotgani, qator viloyatlarning bozor munosabatlari qonunlariga haligacha moslasha olmayotgani tufayli hamon suverensiyada turgani kabi muammolar ilmiy izlanishlar uchun muhim tadqiqot obyekti bo‘lib, o‘zbekistonning bugungi kundagi jahon xo‘jaligida tutgan o‘rnini yanada oshirish yo‘lida ilmiy izlanish olib borishga katta turtki bo‘lmoqda. 2.1. merkantilizm iqtisodiy ta’limoti va …

2 / 23

ga keltirdi. shunday nazariyalardan biri merkantilizm ta’limotidir. merkantilizm maktabi xvi–xvii asrlarda faoliyat ko‘rsatgan. uning eng yirik vakillari ingliz iqtisodchilari tomas man (1571–1641) va uilyam staffordlar (1554–1612) hisoblanishadi. merkantilistlar o‘z nazariyalarida faqat cheklangan miqdordagi boylikka ega bo‘lgan statik qarashlarni qo‘llab-quvvatlaganlar. shu sababdan biron-bir mamlakat boyligining ko‘payishi faqatgina boshqa mamlakatning qashshoqlashishi evaziga amalga oshishi mumkin. demak, boylikning ko‘payishi qayta taqsimot evaziga amalga oshar ekan, har bir mamlakat mustahkam iqtisodiyotga va boshqa davlatlar ustidan hukmronlikni ta’minlab bera oladigan armiya, harbiy va savdo flotidan iborat kuchli davlat qurilmasiga ega bo‘lishi zarur deb hisoblashgan. merkantilistlar iqtisodiyotni ishlab chiqarish, qishloq xo‘jaligi va harbiy koloniyalar sektoriga bo‘lishgan. savdogarlar iqtisodiyotning muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatishida eng muhim guruh, deb hisoblangan, mehnat esa ishlab chiqarishning asosiy omili sifatida baholangan. mamlakatning boyligi uning ixtiyorida bo‘lgan oltin va kumush bilan belgilanligi sababli tashqi savdo maktabi mamlakat milliy iqtisodiyotini mustahkamlashi uchun quyidagilarga amal qilish lozim, deb hisoblashgan: ♦ tashqi savdoda musbat saldoni ta’minlash – …

3 / 23

yaratadi; ♦ mustamlakalarning metropoliyadan boshqa davlatlar bilan har qanday savdo aloqalarini taqiqlash va mustamlakalarni xomashyo ta’minotchisiga aylantirish. merkantilistlar g‘oyasiga binoan iqtisodiy tizimda to‘liq bandlikka erishib bo‘lmaydi. shu sababli xorijdan keladigan qo‘shimcha «oltin qo‘shimcha» ish joylarining yaratilishi, ishsizlik darajasining pasayishi va ishlab chiqarish imkoniyatlarining kengayishiga olib keladi. merkantilistlar xalqaro savdo nazariyasi rivojlanishiga jiddiy ulush qo‘shdilar. ular xalqaro savdoning mamlakat iqtisodiy o‘sishidagi o‘rnini birinchi bo‘lib chuqur tahlil qildilar va uning rivojlanishining muhim modellaridan birini ishlab chiqdilar. 2.1 savol va topshiriqlar 1. merkantilizm g‘oyasining mazmun va mohiyatini yoritib bering. 2. «mutlaq afzallik» nazariyasidagi kamchiliklar nimalardan iborat? 3. mamlakatlarning ishlab chiqarish omillari bilan ta’minlanganligi va ulardan foydalanish darajasi nima? 2.2. erkin savdo nazariyalari. lessafer tushunchasiva raqobat erkinligi «erkin savdo» nazariyasi. merkantilistlarni keskin tanqid qilgan iqtisodchilardan biri adam smitdir (1723–1790). a. smit mamlakatning boyligi u ega bo‘lgan oltin miqdoriga emas, balki uning ishlab chiqarish imkoniyatlariga bog‘liqligini ko‘rsatib berdi. shuning uchun har qanday davlatning bosh vazifasi …

4 / 23

tashqi savdo milliy bozorlarni boshqa mamlakatlar hisobiga kengaytirish orqali mehnat unumdorligining o‘sishini ta’minlaydi; ■ eksport mamlakat iqtisodiyoti uchun ijobiy omil hisoblanadi, chunki u ichki bozorda sotilmagan ortiqcha mahsulotlarni xorijga sotish imkonini beradi; ■ eksport subsidiyalari ichki soliqlar hisobidan moliyalashtiriladi va ichki narxlarning oshishiga olib keladi. shuning uchun ularni bekor qilishi kerak. lessafer atamasi taxminan 1681 yil fransiyaning kuchli moliya bosh boshqaruvchisi jan-batist kolbert va m. le jendre boshchiligidagi fransuz ishbilarmonlari guruhi o‘rtasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda paydo bo‘lgan. gournay fransiyadagi savdoga qo‘yilgan cheklovlarni olib tashlash va sanoatni tartibga solishni qizg‘in qo‘llab-quvvatladi. kolbert le-gendre nazariyasidan mamnun, u buni o‘zi uchun kattaroq maksimal darajaga solib qo‘ydi: «lessafer et laissez passer» («qo‘y va o‘tkazib yuborsin»). uning shiori ham uzunroq «lessafer et laissez passer, le monde va de lui meme!» («qilaylik va o‘taylik, dunyo o‘z-o‘zidan davom etmoqda!»). garchi gournay o‘zining iqtisodiy siyosat g‘oyalari to‘g‘risida hech qanday yozma risolalar qoldirmagan bo‘lsa-da, u o‘zining zamondoshlariga, xususan, ham …

5 / 23

moya qilish, savdo-sotiqdagi barcha sun’iy to‘siqlarni olib tashlash va barcha foydasiz qonunlarni bekor qilish bilan cheklanishni maslahat berishdi». smit lessaferni axloqiy dastur va bozorni odamlarga tabiiy qonunlarning huquqlarini ta’minlash vositasi deb bildi. kengaytirilgan holda erkin bozorlar tabiiy erkinlik tizimining aksiga aylanadi. smit uchun, lessafer «bozorni cheklovchi qonunlarni bekor qilish dasturi, tartibni tiklash va potensial o‘sishni faollashtirish dasturi» edi. gournay hukumat tabiat qonunlariga iqtisodiy faoliyatni boshqarish uchun ruxsat berishi kerak, bunda davlat faqat hayot, erkinlik va mulkni himoya qilishga aralashadi. fransua kuesnay va anne robert jak turgo, baron de laulne gournay g‘oyalarini qabul qildi. kuesnay fransiya qiroli lui xvning qulog‘iga ega edi va 1754 yilda uni lessaferni sinab ko‘rishga ishontirdi. 17 sentabrda qirol don sotish va tashishda barcha bojlar va cheklovlarni bekor qildi. o‘n yildan oshiq vaqt davomida tajriba muvaffaqiyatli bo‘lib chiqdi, ammo 1768 yilda hosil yomon bo‘ldi va nonning narxi shu qadar ko‘tariladiki, savdogarlar eng yaxshi foyda olish uchun donni …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xalqaro savdoning nazariyalari"

2- mavzu. xalqaro savdoning nazariyalari 2.1 xalqaro savdoning klassik nazariyalari 2.2 erkin savdo nazariyalari. mutloq ustunlik va nisbiy afzallik nazariyalari 2.3 xeksher-olin modeli, maxsus ishlab chiqarish omillari nazariyasi 2.4 xalqaro savdoning zamonaviy nazariyalari kirish globallashuv jarayoni tufayli tashqi bosimning kuchayishiga qaramasdan mamlakatlarda eng muhim iqtisodiy qarorlar tashqaridan emas, balki milliy hukumatlar tomonidan qabul qilinmoqda. shuning uchun ham jahon xo‘jaligini hamda jahon iqtisodiyotini tahlil etishda sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlarda mavjud iqtisodiy rivojlanish tendensiyalariga hamda xalqaro savdoning klassik nazariyalariga tayanish lozim. shuningdek, xalqaro savdoning klassik nazariyalariga tayangan holda hududlarning rivojlanish tendensi...

This file contains 23 pages in DOCX format (241.6 KB). To download "xalqaro savdoning nazariyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xalqaro savdoning nazariyalari DOCX 23 pages Free download Telegram