“lison ut-tayr” dostoni va navoiyning tasavvufiy qarashlari

DOCX 25,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1534862441_72191.docx “lison ut-tayr” dostoni va navoiyning tasavvufiy qarashlari reja: 1. fariduddin attor va uning “mantiq ut-tayr” dostoni haqida umumiy tushuncha. 2. “lison ut-tayr” dostonining yaratilish jarayoni (dostonning xotima bobi tahlili). 3. “lison ut-tayr” dostoninig kompozitsiyasi: vazn, shakl, mundarija, syujet. 4. qushlar timsollarining ramziy-majoziy mohiyati. dostonda yetti vodiy tasviri mohiyati. alisher navoiyning mashhur falsafiy dostoni "lison ut-tayr" (qush tili) bo’lib, bu asar 904h. - 1498-1499m. yilda, ya`ni shoirning hijriy hisobda oltmish yoshga qadam qo’ygan yili (tug’. 844 h. yil) yozilgan. bu haqda shoirning o’zi dostonning ikki bobida alohida to’xtalgan: oltmishqa umr qo’yg’onda qadam, qush tilin sharh etgali yo’ndum qalam. yil to’qiz yuz o’tmish erdi dog’i to’rt, kim ulusning ko’ngliga soldi bu o’rt. ham bu tarix ichrakim qildim shuro’` ixtimomiga dog’i bo’ldi vuqu`. (12-tom, 295, 302) alisher navoiy oltmish yoshga qadam qo’yganida mazkur dostonni yozgani sabablari asarning "bu kitob nazmida o’z munosabatining taqribi" deb atalgan 189-bobida ma`lum darajada bayon etilgan. uning mohiyati …

iy o’zining "munojot", "siroj ul-muslimin" asarlarini ham yozgan edi. bularda, xususan "munojot"da go’yoki umri bo’yicha qilgan ishlarini sarhisob qilib, yana bajarilishi lozim bo’lgan ishlar, ya`ni hali ko’p "qarzi" borligiga ham ishora qilganday bo’ladi. ana shunday bajarilishi lozim bo’lgan ishlardan biri "mantiq ut-tayr"ga javoban turkiy tilda bir asar yaratish muddaosi ediki, alisher navoiy "lison ut-tayr" dostonini yozish bilan bu ishni amalga oshirdi. farididdin attor xii asrning mashhur shoir va adiblaridan bo’lib, o’zining "ilohiynoma", "tazkirat ul-avliyo" va, xususan "mantiq ut-tayr" asarlari bilan o’zidan keyingi adabiy va ma`naviy hayotda katta mavqega ega edi. hatto jaloliddin rumiy farididdin attorning orifona kashfiyotlariga yuqori baho berib, shunday yozgan edi: haft shahri ishqro attor gasht, mo hano’z andar xami yak ko’chaem. mazmuni: attor ishqning ettita shahrini kezib chiqdi, biz bo’lsak hali ham ishqning bir ko’chasi boshidamiz. darhaqiqat, attor ishqni tasavvufona talqin qilgani tufayli alisher navoiyning ham diqqatini o’ziga qaratgan edi. shuning uchun yozadi: haq munung nutqin chu …

laganligini aytib, "lison ut-tayr" ham turkiy-o’zbek tilida bo’lganidan unda navoiy taxallusini qo’llash joiz edi, ammo men unda foniy taxallusini qo’llash maqsadga muvofiq deb bildim, deb shunday yozadi: chun "lison ut-tayr" og’oz ayladim, turfa qushlar birla parvoz ayladim. munda ansab erdikim tuzg’och navo, bo’lsa nazmimg’a navoiydin ado. kim navo qushlar tili alhonidur, dilkash afg’oni hazin dostonidur. turkiy uslub erdi ham bu doston, topqudek erdi navoiydin nishon. bu raqamda foniy aylarga laqab, mustame` bo’lg’ong’a ayturmen sabab, kim bu daftar nazmidin kulli murod, chunki marje` mayli erdiyu maod, munda foniy bo’lmay ish o’lmas tamom, foniy andin topti nazmim ixtimom. (12-tom 299-300) shunday qilib, alisher navoiy dostonning mavzui unda foniy taxallusini qo’llashni talab qilganini yozadi va, bu bilan, badiiy asarga muvofiq taxallus qo’llashning ham katta ahamiyatga ega ekanligini ta`kidlaydi. alisher navoiy "lison ut tayr"ida "sharhi asrori ilohiy" masalasi bevosita hazrati inson va uning bilan bog’li bo’lgan muammolarni bayon etish, sharhlash yo’nalishida hal qilinadi. shuning …

ko’pgina olimlar, jumladan e.e. bertel's, v. zohidov, n.mallaev, a.hayitmetov, sh.sharipov, n.komilov, s.olim, i.haqqul va boshqalar turli xilda so’z yuritganlar; matnshunos sh. eshonxo’jaev esa uning ilmiy-tanqidiy matnini tayyorlab nashr ettirdi. alisher navoiy mukammal asarlari to’plamining 12-tomida ham dostonning matni sh. eshonxo’jaev tomonidan izohlar bilan nashr ettirilgan. uning nasriy bayoni esa sharofiddin sharipov tomonidan bajarilib, nashr ettirilgan. ana shu ilmiy tadqiqotlar va matn asosida shuni ta`kidlash joizki, alisher navoiy dostonida o’z davri falsafiy aqidalari xojagon tariqatining naqshbandiya suluki ta`limoti asosida yoritilib, unda inson va alloh taolo, inson va koinot yaxlitligi, insonning o’zligini tanish yo’llari kabi muhim masalalardan mulohazalar yuritilgan. jaloliddin rumiy tomonidan aytilganidek, farididdin attor, jumladan alisher navoiy ham ishqning etti shahri-vodiysini kezganlar va uning natijasini bayon etganlar. masalan, alisher navoiy qushlar sarguzashtining oxirida "qushlarning fano husulidin baqo vusulig’a etkoni" sarlavhali 169-bobda shunday yozadi: chun ul o’ttuz qushqa bu erdi xayol, muncha ko’rgandin o’kush ranju malol- kim magar simurg’ ko’rguzgay liqo, bu …

qushlar etib kelgan manzilning qaysi tomoniga qaramasinlar faqat o’zlarini ko’rdilar. shunisi nihoyatda ajoyibki, o’ttiz qush simurg’ni ko’rishga havas qilardilar, ammo ular o’zlarini - o’ttiz qush - siy murg’ni ko’rdilar, xolos. xuddi shu vaqtda qushlar sadaf ichida durlarning hosil bo’lishi sirlarini angladilar. ey ko’ngul, bu so’zlar qushlarning ramzlarga to’la tilidir. bu so’zlarda yashirin ma`nolar bor, ya`ni riyozat-azob-uqubat chekish poklanishga erishishdir. chunki riyozat ma`naviyatni yuksaklikka ko’taradi va insonni nafs balosidan qutqazadi. shunda insonda ruhoniyat-ma`naviyatdan boshqa hech narsa qolmaydi. sen bu holatni noto’g’ri tushunishdan voz kechgil. inson zoti yomon axloqni o’zidan ketgizsa, u eng sharaflidir. dostonda aytilmoqchi bo’lgan asosiy mazmun bu baytlarda qush tili misolida, qushlar timsolida o’z aksini topgan. dostonda tasvirlangan voqealar quyidagicha: boshliq- shohlaridan mahrum bo’lgan qushlar bir joyda to’planadilar. ammo ular o’tirish-turish, o’zni tutishda qoidalarga rioya qilmaganlaridan janjollashadilar. bu holni ko’rgan hudhud ularga yaxshi boshliq-shoh, ya`ni simurg’ haqida hikoya qiladi. bu hikoyani eshitgan qushlar bu shohni -simurg’ni ko’rishga hudhud boshchiligida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "“lison ut-tayr” dostoni va navoiyning tasavvufiy qarashlari"

1534862441_72191.docx “lison ut-tayr” dostoni va navoiyning tasavvufiy qarashlari reja: 1. fariduddin attor va uning “mantiq ut-tayr” dostoni haqida umumiy tushuncha. 2. “lison ut-tayr” dostonining yaratilish jarayoni (dostonning xotima bobi tahlili). 3. “lison ut-tayr” dostoninig kompozitsiyasi: vazn, shakl, mundarija, syujet. 4. qushlar timsollarining ramziy-majoziy mohiyati. dostonda yetti vodiy tasviri mohiyati. alisher navoiyning mashhur falsafiy dostoni "lison ut-tayr" (qush tili) bo’lib, bu asar 904h. - 1498-1499m. yilda, ya`ni shoirning hijriy hisobda oltmish yoshga qadam qo’ygan yili (tug’. 844 h. yil) yozilgan. bu haqda shoirning o’zi dostonning ikki bobida alohida to’xtalgan: oltmishqa umr qo’yg’onda qadam, qush tilin sharh etgali yo’ndum qalam. yil to’qiz yuz o’tmish erdi dog’i...

Формат DOCX, 25,5 КБ. Чтобы скачать "“lison ut-tayr” dostoni va navoiyning tasavvufiy qarashlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: “lison ut-tayr” dostoni va navo… DOCX Бесплатная загрузка Telegram