erkin tushish va yuqoriga tik otilgan jismning harakati

DOCX 14 pages 127.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 127.2 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: erkin tushish va yuqoriga tik otilgan jismning harakati. reja: 1. erkin tushish tezlanishining yerning o`rtacha zichligiga bog‘liqligi; 2. yer sirtidan balandlik va chuqurlikka bog‘liqligi; 3. erkin tushish tezlanishining joyning geografik kengligiga bog‘liqligi. erkin tushish tezlanishining yerning o`rtacha zichligiga bog‘liqligi: yer uch o`qli ellipsoid shaklida bo`lib, shar shakliga taxminan yaqin. yer sharining har bir zarrasi uning markaziga tortilib turadi. yerning ichki qismidagi qatlam ustidagi qatlamning og`irligidan ham eziladi. shuning uchun yer markaziga kirib borgan sari zichlik ortib boradi degan xulosa kelib chiqadi. bundan tashqari og`irroq elementlar ichkariroqdan joy egallashi tabiiy. yerning o`rtacha zichligi 5500 kg/m3 bo`lib, yerning yuza qatlamlari zichligi o`rtacha zichlikdan kichik va yer markaziga yaqin qatlamlar zichligi o`rtacha zichlikdan katta bo`ladi. yerning turli chuqurliklaridagi zichligini tekshirish ishlarini dejendr boshlagan bo`lib, ko`p olimlar bu tekshirishlarni davom ettirgan. urning o`rtacha zichligini uning massasi va radiusidan foydalanib aniqlash mumkin: yerning o`rtacha radiusi - bu yer ellipsoidining hajmiga teng bo`lgan sharning hajmidir. …

2 / 14

rga chuqurlashib borgan sari erkin tushish tezlanishi qanday o`zgarib borishini ko`raylik. yerning radiusini r deb, yer markazidan r<r masofada joylashgan ixtiyoriy k nuqtaning tortilishini tekshiraylik. - k nuqta r radiusli ichki sferoid tomonidan va r -r qalinlikdagi tashqi shar qatlami tomonidan tortilib turadi. hisoblashlar ko`rsatadiki, k nuqtaga tashqi shar qatlamining ayrim nuqtalari tomonidan ta`sir qiladigan kuchlar kompensatsiyalashib, faqat r radiusli ichki sferoidning ta`sirigina qoladi xolos. ichki sferoidning massasi yer shari massasidan kichik bo`lgani sababli k nuqta yer sirtidagidan kamroq kuch bilan tortiladi. shuning uchun yerning ichki qismida erkin tushish tezlanishi dan kichik chiqadi. agar yer sharining zichligini bir jinsli desak, sfera ichidagi massa bu holda k nuqtada birlik massaga ta`sir qiluvchi kuch o`sha nuqtadagi tezlanishni beradi: demak, erkin tushish tezlanishi yer sirtida maksimal bo`lib, chuqurlashib borgan sari chiziqli ravishda kamayib boradi va yer markazida nolga teng bo`ladi. biroq yerning o`zagi og`ir metallardan (temir, nikel, kobalt ...) tashkil topgan bo`lib, uning …

3 / 14

ichik, qutbda esa eng katta bo`ladi. ekvator va qutbdagi nuqtalardan yer markazigacha masofalar taxminan 20 km ga farq qiladi. bu nuqtalardagi tezlanishlar quyidagicha: erkin tushish tezlanishining dengiz sathida va har xil kengliklardagi qiymatlarini aniqlash uchun 1930 yilda xalqaro geodezik kongress tomonidan quyidagicha formula qabul qilindi: bu formuladan foydalanib, erkin tushish tezlanishining dengiz sathidagi va har xil kengliklardagi qiymatlarini hisoblab topish mumkin. o’lchashlar va ularning xatoliklarini hisoblash o’lchashlar ikki usulda o’tkaziladi. tekshirilayotgan kattalik asboblar yordamida bevosita o’lchanishi mumkin. masalan biror moddaning massasi tarozi yordamida tortish usuli bilan aniqlanadi, uzunlik lineyka yordamida o’lchanadi, vaqt sekundomer yordamida aniqlanadi. ayrim kattaliklarni to’g’ridan–to’g’ri o’lchash mumkin emas. masalan biror moddaning zichligini aniqlash uchun, shu moddaning massasi va hajmi o’lchab olinadi va zichligi formulaga qo’yib hisoblab topiladi. o’lchamlarning sifati, uning aniqlanishi bilan baholanadi. agar kattaliklar to’g’ridan-to’g’ri asboblar yordamida o’lchanayotgan bo’lsa, o’lchashning xatoligi o’lchov metodiga, priborlarning aniq ishlash xususiyatlriga bog’liq bo’ladi. o’lchashda va sanoqda biz hamma vaqt ozmi-ko’pmi …

4 / 14

o’zgarmasdan qoladi. sistematik xatolikning rolini kamaytirishga o’lchanayotgan kattalikning qiymatiga tuzutma kiritish yo’li bilan erishish mumkin. umuman laboratoriya ishi bajarilayotganda yo’l qo’yilayotgan sistematik va tasodifiy xatoliklarni baholay bilishimiz lozim. shuning uchun o’rganilayotgan fizikaviy kattalikning haqiqiy qiymatiga arifmetik qiymati hisoblab topiladi. masalan: n1; n2; n3; . . . nm lar ayrim o’lchov natijalari bo’lsin, bunda m ayrim o’lchashlar soni, u holda; yoki bu miqdor o’lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatiga eng yaqin bo’ladi. endi nisbiy xatolikni ko’rib chiqamiz. har bir o’lchashlardagi absolyut xatoliklar: |n1|=|no’-n1| |n2|=|no’-n2| ……………… |nm|=|no’-nm| ifodalardan aniqlanadi. bunda, chiqqan natijalarning musbat absolyut qiymatlarini olamiz va o’rtacha absolyut xatoni quyidagi ifodadan topamiz: no’=1/m(n1+n2+n3+...+nm); o’rtacha absolyut xatolik |no’| ning o’lchanayotgan kattalikning o’rtacha qiymati no’ ga nisbati, o’lchashlardagi o’rtacha nisbiy xatolik () deyiladi. nisbiy xatoliklar, odatda, foizlarda o’lchanadi: % o’lchanayotgan kattaliklarning nisbiy xatoligi 5-10% dan oshib ketmasligi kerak. fizikaviy kattalikning tajribalarda aniqlangan qiymati, uning (jadvaldagi) haqiqiy qiymatidan keskin farq qilmasligi kerak. muayyan masalada o’lchamlarini e’tiborga …

5 / 14

bilan harakatlanadi va bunday harakatga moddiy nuqta harakat kinematikasi qonunlarini tadbiq qilish mumkin bo’ladi. ilgarilanma harakatga tekis (;) va tekis o’zgaruvchan harakatlar kiradi. nyutonning ikkinchi qonuniga asosan m massali jism kuch ta’sirida tezlanishni oladi. o’zgarmas teng ta’sir etuvchi kuch ostida tekis o’zgaruvchan harakat (=const) qilayotgan moddiy nuqtaning ixtiyoriy t vaqtdagi tezligi va bosib o’tgan yo’li s mos ravishda vv0αt; (1), sv0t 2, ifodalar bilan topiladi . bu yerda, v0- boshlang’ich tezlik v00 bo’lganda jism tezlanuvchan harakatda bo’ladi va jism bosib o’tgan yo’l (2) ifoda bilan topiladi. yuqoridagi 1 va 2 ifodalarni atvud qurilmasi yordamida tekshirish mumkin. atvud qurilmasining ishlashi jismlarning havoda erkin tushish qonunlaridan foydalanishga asoslangan. podshipnikka eng kam qarshilik bilan aylanuvchi rolik o’rnatilgan va engil ip bilan ikkita bir xil m massali (m600.01gr) yuk tashlab qo’yilgan .rolikning orqasiga o’rnatilgan elektromagnit bilan yuklarni har xil holatlarda ushlab turish mumkin. agarda blokning bir tomoniga kichik m massali qo’shimcha yuk qo’yib, elektromagnit …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "erkin tushish va yuqoriga tik otilgan jismning harakati"

mavzu: erkin tushish va yuqoriga tik otilgan jismning harakati. reja: 1. erkin tushish tezlanishining yerning o`rtacha zichligiga bog‘liqligi; 2. yer sirtidan balandlik va chuqurlikka bog‘liqligi; 3. erkin tushish tezlanishining joyning geografik kengligiga bog‘liqligi. erkin tushish tezlanishining yerning o`rtacha zichligiga bog‘liqligi: yer uch o`qli ellipsoid shaklida bo`lib, shar shakliga taxminan yaqin. yer sharining har bir zarrasi uning markaziga tortilib turadi. yerning ichki qismidagi qatlam ustidagi qatlamning og`irligidan ham eziladi. shuning uchun yer markaziga kirib borgan sari zichlik ortib boradi degan xulosa kelib chiqadi. bundan tashqari og`irroq elementlar ichkariroqdan joy egallashi tabiiy. yerning o`rtacha zichligi 5500 kg/m3 bo`lib, yerning yuza qatlamlari zichligi o`r...

This file contains 14 pages in DOCX format (127.2 KB). To download "erkin tushish va yuqoriga tik otilgan jismning harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: erkin tushish va yuqoriga tik o… DOCX 14 pages Free download Telegram