devon ulug‘otit-turk

PPTX 15 pages 7.6 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.6 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

prezentatsiya powerpoint mavzu: mahmud qoshg‘ariy va uning “devonu lug‘otit-turk” asari reja: 1. mahmud qoshg‘ariy va uning “devonu lug‘otit-turk” asari. 2. alp erto‘nga marsiyasi. 3. qadimgi afsona va qo‘shiqlar poetikasi. 4.“devon u lug‘otit-turk”da munozara janrining ilk ildizlari. “devonu lugʻotit turk”(arabcha: ديوان لغات الترك; tarjimasi “turkiy soʻzlar devoni”) — mahmud qoshgʻariyning turkiy tillar haqidagi qomusiy asari (1071—72).[1][2] bu asarda xi asrning 2-yarmida markaziy osiyoda va gʻarbiy xitoy hududida istiqomat qilgan turkiy urugʻ va qabilalar, ularning ijtimoiy ahvoli, tili, tarixi, bu hududning geografiyasi, metrologiyasi va astronomiyasiga oid qimmatli maʼlumotlar yozib qoldirilgan. „devonu lugʻotit turk“ning qoʻlyozmasi 1914-yil turkiyaning diyorbakr shahridan topilgan. 319 sahifali bu qoʻlyozma hozirgi istanbulda saqlanadi. bu nusxa „d.t.l.“ yozilganidan salkam 200 yildan keyin, yaʼni mahmud qoshgʻariyning oʻz qoʻli bilan yozilgan nusxadan 1266-yilda kotib muhammad ibn abu bakr ibn fotihal-soviy al-damashqiy tomonidan koʻchirilgan. “devonu lugʻotit turk” arab tilida yozilgan, 8 mingdan ortiq turkiy soʻzlarni toʻgʻri talaffuz qilish maqsadida arabcha harakatlar (harflardagi ost-ust …

2 / 15

otlar, soʻng feʼllar izohlanadi. soʻzlar tartibi ularning tarkibidagi harflarning orta borishiga (2 harfdan 7 harfgacha) qarab amalga oshirilgan. asardan joy olgan xarita. mahmud qoshgʻariy „devonu lugʻotit turk“ga oʻzi tuzgan dunyo xaritasi (dunyoning doira shaklidagi tasviri)ni ilova qilgan. xaritada mamlakat, shahar, qishloq, togʻ, choʻl, dovon, dengiz, koʻl, daryo va hokazoning nomlari yozilgan. xaritaga yozilmay qolgan bir qancha nomlar asar matnida izohlangan. xarita, asosan, hozirgi sharqiy yarim sharga toʻgʻri keladi. asarda xi asrdagi shaharlar, qishloqlar, dengiz, koʻllar, turkiy qabilalar va urugʻlar haqida, urugʻlarning ijtimoiy ahvoli, kelib chiqishi, nomlanishi, ichki urugʻ va toifalari, ularning joylanishi, urf-odatlari, til xususiyatlari haqida batafsil maʼlumotlar beriladi. bundan tashqari, hayvonot va oʻsimliklari, ularning nomlanishiga toʻxtalib oʻtadi, astronomik maʼlumotlar, burj va muchal haqida ham maʼlumotlar bor. „devonu lugʻotit turk“da ayniqsa qabila va urugʻ tillariga oid lingvistik maʼlumotlar ancha batafsil berilgan. bunda har soʻzning maʼnolari (polisemiya, omonim, sinonim, antonim va arxaik soʻzlar) chuqur tahlil qilinadi, ayrim soʻzlarning etimologiyasiga toʻxtalib oʻtadi. …

3 / 15

yozilmagan, balki jonli materialni shaxsan kuzatishga asoslangan… muallif bergan maʼlumotlar… arxeologik kashfiyotlar bu maʼlumotlarning aksariyatini isbot etmoqda”. nemis sharqshunosi carl brockelmann „devonu lugʻotit turk“ asarini 1928-yil nemis tiliga tarjima qildi. „devonu lugʻotit turk“ qoʻlyozmasining fotonusxasi istanbulda kilisli rifat (3 jildli; 1915-1917) keyinchalik besim atalay tomonidan (3 jildli; 1939-1941) turk tiliga tarjima qilinib, chop etilgan. „devonu lugʻotit turk“ ning turk tilidagi keyingi qayta nashri 1957-yil amalga oshirildi. „devonu lugʻotit turk“ ikkinchi boʻlib oʻzbek tiliga tarjima qilinib, muhim izoh va tafsirlari bilan 1960-1963-yillari toshkentda „fan“ nashriyotida 3 jildda chop etilgan. bu tilshunos olim, filologiya fanlari doktori, professor solih mutallibovning 35 yillik mehnati natijasi edi. ushbu nashr faqat tarjima boʻlmay, turkcha tarjimaga munosabat, baho, atamalar, shaxs nomlari, shahar va joy nomlariga izoh va tafsir hamdir. oʻzbekcha nashrining muqaddima qismida xi asr filologlari, “qutadgʻu bilig” asari, maxmud koshgʻariyning lingvistik qarashlari, turkiy qabilalar, ularning shakllanishi, bu urugʻ va qabilalar, tillarning hozirgi turkiy xalqlar va ularning …

4 / 15

am, askar“, toʻngʻa – „sibir yo‘lbarsi“) afsonaviy turkiy qahramondir. u mahmud koshgʻariyning „devonu lugʻotit-turk“ asarida, yusuf xos hojibning „qutadgʻu bilig“ dostonida hamda muallifi nomaʼlum boʻlgan „oʻgʻuznoma“ning vatikan qoʻlyozmasida tilga olingan. turkiy adabiyotda u fors epik "shohnoma"sidagi afrosiyob bilan bir xil personaj hisoblanadi. u baʼzan saka (skifiya) xoni sifatida tilga olinadi. qoraxoniylar oʻzlarini alp er toʻngʻadan kelib chiqqan deb daʼvo qilishgan. alp er to‘nga – turkiy xalqlar bobokaloni alp er to‘nga taniqli harbiy sarkarda va mashhur davlat arbobi bo‘lib, u turkiy xalqlar bobokaloni hisoblanadi. turkiy manbalarda u alp er to‘nga va to‘nga alp er, forsiy manbalarda afrosiyob nomi bilan tilga olingan. demak, alp er to‘nga va afrosiyob, aslida, bitta shaxsning turkiy va forsiy nomlari bo‘lib, u turon davlatining asoschisidir. turkshunoslik ilmining asoschisi bo‘lgan mashhur olim mahmud koshg‘ariy o‘zining “devonu lug‘otit turk” (1071-1072) kitobida alp so‘zini quyidagicha izohlaydi: “alp – botir, qahramon”. so‘ngra kitobda alp er to‘nga haqidagi mashhur marsiya keladi.[20] to‘nga …

5 / 15

anday qoʻchib qutuladi? kaçan kalı kurtulur. musibat koʻnglimni oʻrtadi. ulşıp eren börleyü, boʻri boʻlib ulidilar, yırtıp yaka urlayu, yoqa yirtib turdilar, sıkrıp üni yurlayu, yigʻlab-siqtab yurdilar, sıgtap közi örtülür. koʻz yoshlari moʻl boʻldi. alp er toʻngʻa marsiyasi [tahrir | manbasini tahrirlash] mahmud koshg'ariy maqollaridan «tulku o‘z iniga ursa, ujuz bo‘lur» («tulki o‘z uyasiga qarab ulisa qo‘tir bo‘ladi»). mahmud koshg‘ariy izohlashicha, «bu maqol o‘z elini, urug‘ini va mamlakatini yomonlovchilarga qarata aytiladi». * «erik erpi yag‘lig‘, ermagu bashi qanlig‘» («tirishqoqning labi yog‘lik, erinchoqning boshi qonlik»). bu maqol yalqovlikni tashlashga, g‘ayrat bilan ishlashga undab aytiladi. * «suv ichirmasga sut ber». u senga yomonlik qilganga ham yaxshilik qil, degan ma’noda ishlatiladi. *«o’kuz azaqi bo‘lg‘incha, buzag‘u bashi bo‘lsa yik» («ho‘kizning oyog‘i bo‘lguncha, buzoqning boshi bo‘lgan yaxshiroq»). u «mustaqillik bo‘ysunishdan yaxshi» degan ma’noda qo‘llanadi. *«tavg‘ach xanning to‘rqusi telim, tenglamazib bichmas» («qoraxitoy) xoqonining ipak gazmoli ko‘p, lekin o‘lchamay kesilmaydi»). bu maqol ishni boshida puxta o‘ylab qilishga undab, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "devon ulug‘otit-turk"

prezentatsiya powerpoint mavzu: mahmud qoshg‘ariy va uning “devonu lug‘otit-turk” asari reja: 1. mahmud qoshg‘ariy va uning “devonu lug‘otit-turk” asari. 2. alp erto‘nga marsiyasi. 3. qadimgi afsona va qo‘shiqlar poetikasi. 4.“devon u lug‘otit-turk”da munozara janrining ilk ildizlari. “devonu lugʻotit turk”(arabcha: ديوان لغات الترك; tarjimasi “turkiy soʻzlar devoni”) — mahmud qoshgʻariyning turkiy tillar haqidagi qomusiy asari (1071—72).[1][2] bu asarda xi asrning 2-yarmida markaziy osiyoda va gʻarbiy xitoy hududida istiqomat qilgan turkiy urugʻ va qabilalar, ularning ijtimoiy ahvoli, tili, tarixi, bu hududning geografiyasi, metrologiyasi va astronomiyasiga oid qimmatli maʼlumotlar yozib qoldirilgan. „devonu lugʻotit turk“ning qoʻlyozmasi 1914-yil turkiyaning diyorbakr shahridan topilgan....

This file contains 15 pages in PPTX format (7.6 MB). To download "devon ulug‘otit-turk", click the Telegram button on the left.

Tags: devon ulug‘otit-turk PPTX 15 pages Free download Telegram