balandlik mintaqalanishiqonuniyati

PPTX 42 pages 8.3 MB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.3 MB

File type PPTX

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

4-§. yerning ichki tuzilishi va tektonik jarayonlar balandlik mintaqalanishi qonuniyati sizga ma’lumki, o‘lkamizdagi baland tog‘larning tepalaridagi qorlar jazirama yoz oylarida ham erimaydi. o‘quvchilar dam olish uchun tog‘ yonbag‘irlaridagi so‘lim oromgohlarga boradilar. xo‘sh, bularga sabab nima? buning sababi tekislikdan tog‘larga tomon balandlik ortib borgani sari tabiiy sharoitning o‘zgarib borishidir. ya’ni tog‘ yonbag‘irlarida yuqoriga ko‘tarilgan sayin havo haroratining pasayib borishi, namlikning ortib borishi, shunga bog‘liq holda o‘simliklarning turli-tuman bo‘lishi, tabiiy sharoitning so‘lim va xushmanzara, musaffo bo‘lib borishidir. tabiiy sharoitning bunday o‘zgarib borishiga balandlik mintaqalanishi qonuniyati sabab bo‘ladi. balandlik mintaqalanishi – tog‘larning etagidan suvayirg‘ich tomon tabiatning qonuniy o‘zgarib borishi. balandlik mintaqalari tekisliklardagi tabiat zonalariga o‘xshash, lekin aynan o‘zi emas. ularning shakllanishiga yuqoriga ko‘tarilgan sari havo harorati va bosimining pasayishi, quyosh radiatsiyasining kuchayishi, suv bug‘lari kondensatsiyasi sharoitining o‘zgarishi sabab bo‘ladi. yog‘inlar ma’lum balandlikkacha ko‘payib, so‘ng kamayadi. shunga bog‘liq holda tuproqlar, o‘simlik va hayvonot olami, umuman, geotizimlar o‘zgarib boradi. balandlikka ko‘tarilgan sari o‘simliklarning, tabiiy sharoitning …

2 / 42

p o‘tloqlari mintaqasi mavjud, tekisliklarda esa bunday tabiat zonasi yo‘q. balandlik mintaqalarining soni va tuzilishi tog‘larning balandligiga, qaysi iqlim mintaqasida (shuningdek, iqlim o‘lkasida) joylashganiga, yo‘nalishiga, havo massalariga nisbatan joylashishiga bog‘liq. tog‘lar qanchalik baland bo‘lsa va quyi kengliklarda (ekvatorga yaqin) joylashgan bo‘lsa shunchalik ko‘p balandlik mintaqalari yuzaga keladi. iqlim o‘lkalari ham balandlik mintaqalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. kontinental iqlim o‘lkasida joylashgan tog‘larda tog‘ cho‘l va chalacho‘l mintaqalari katta maydonni egallaydi. qor chizig‘i dengiz iqlim mintaqasida joylashgan tog‘larga nisbatan 700–1000 m balandroqdan o‘tadi. dengiz iqlim o‘lkasida joylashgan tog‘larda esa tog‘–o‘rmon mintaqasi keng tarqalgan, qor chizig‘i ancha pastdan o‘tadi. balandlik mintaqalanishi tog‘larning relyef xususiyatlariga ham bog‘liq. ayniqsa, yonbag‘irlar ekspozitsiyasi muhim ahamiyatga ega. janubiy va shimoliy, havo massalariga ro‘para va teskari yonbag‘irlarda, balandlik mintaqalari turlicha bo‘ladi. masalan, o‘zbekistondagi tog‘larda janubiy yonbag‘irda adir (tog‘ quruq dasht) mintaqasi bo‘lsa, ayni shu balandlikdagi shimoliy yonbag‘irda esa tog‘ (tog‘–o‘rmon–dasht) balandlik mintaqasi shakllanganini ko‘rish mumkin. yonbag‘ir ekspozitsiyasi – tog‘ va …

3 / 42

landlik mintaqalari almashinib keladi. o‘zbekiston tog‘larida o‘simliklarning balandlik mintaqalanishini k. z. zokirov o‘rganib, to‘rtta balandlik mintaqasini ajratgan va mahalliy atamalardan foydalanib quyidagicha nomlaydi: cho‘l, adir, tog‘, yaylov. cho‘l balandlik mintaqasi respublikamizning mutlaq balandligi 400-500 m gacha bo‘lgan hududlarini o‘z ichiga oladi. adir balandlik mintaqasi dengiz sathidan 400–500 m dan 1000–1200 m gacha, respublika janubida janubiy ekspozitsiyada 1600 m gacha bo‘lgan tog‘ oldi hududlarini o‘z ichiga oladi. tog‘ balandlik mintaqasi tog‘larning 1000–1200 m, ayrim joylarda 1600 m dan 2700–2800 m gacha bo‘lgan balandliklarini, yaylov balandlik mintaqasi esa 2700–2800 m dan boshlanib, doimiy qor va muzlargacha, ya’ni qor chizig‘igacha davom etadi. k. z. zokirov doimiy qor va muzliklarni alohida mintaqa sifatida ajratmaydi. sababi, u yerlarda o‘simliklar o‘smaydi. o‘simliklar tarqalishi qor chizig‘i bilan chegaralanadi. shuning uchun qor chizig‘idan baland yerlarni glyatsial-nival zonasiga birlashtiradi. bu mintaqa piskom daryo havzasida 3600m, qashqadaryo havzasida 3820 m, to‘polongdaryo havzasida 3860 m, sangardak havzasida 3850 m balandlikdan boshlanadi. …

4 / 42

. bunga sabab yog‘inlarning ko‘pligi, haroratning biroz pastligidir. qor chizig‘ining balandligi faqatgina qutblardan ekvatorga tomon emas, dengiz va okeanlardan materik ichkarisiga tomon, ya’ni uzoqlik bo‘yicha ham ko‘tarilib boradi. mo‘tadil mintaqada qor chizig‘ining chegarasi g‘arbiy okeanbo‘yidagi dengiz iqlim o‘lkasidan materik ichkarisidagi keskin kontinetal iqlim o‘lkasiga tomon ko‘tarilib boradi. masalan, alpda qor chizig‘i 1000–1300 m, g‘arbiy kavkazda 2700 m, tyanshanning xontanri qismida 4200 m balandlikda joylashgan. bunga sabab, dengiz iqlim o‘lkasida yog‘inlar ko‘p, yoz salqin. keskin kontinental iqlim o‘lkasida esa, aksincha, yog‘inlar kam, yoz esa issiq va quyoshli, uzoq davom etadi. balandlik mintaqalanishi, yonbag‘ir ekspozitsiyasi, qor chizig‘i, cho‘l, adir, tog‘,yaylov, qor va muzliklar. 1. balandlik mintaqalanishiga nima sabab bo‘ladi? 2. qor chizig‘i nima? 3. balandlik mintaqalari soni nimalarga bog‘liq? 4. quyi sinflarda va biologiya fanidan olgan bilimlaringizdan foydalanib o‘zbekistondagi balandlik mintaqalari tabiiy sharoitining o‘ziga xos xususiyatlarini daftaringizga jadval shaklida yozing. © foydalanilgan adabiyotlar: sh. m. sharipov, v. n. fedorko, n. i. safarova …

5 / 42

ing. telegram manzil: t.me/@geography_method image1.png image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg image13.jpeg image14.jpeg image15.png image16.jpeg image17.png image18.jpeg image19.jpeg image20.jpeg image21.jpeg image22.jpeg image23.jpeg image24.jpeg image25.jpeg image26.jpeg image27.jpeg image28.jpeg image29.jpeg image30.jpeg image31.jpeg image32.jpeg image33.jpeg image34.jpeg image35.jpeg image36.jpeg image37.jpeg image38.jpeg image39.jpeg image40.jpeg image41.jpeg image42.jpeg image43.jpeg image44.jpeg image45.jpeg image46.png image47.jpeg image48.png image49.jpeg image50.jpeg image51.jpeg image52.jpeg image53.jpeg image54.png image55.png vn. cotopaxi

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "balandlik mintaqalanishiqonuniyati"

4-§. yerning ichki tuzilishi va tektonik jarayonlar balandlik mintaqalanishi qonuniyati sizga ma’lumki, o‘lkamizdagi baland tog‘larning tepalaridagi qorlar jazirama yoz oylarida ham erimaydi. o‘quvchilar dam olish uchun tog‘ yonbag‘irlaridagi so‘lim oromgohlarga boradilar. xo‘sh, bularga sabab nima? buning sababi tekislikdan tog‘larga tomon balandlik ortib borgani sari tabiiy sharoitning o‘zgarib borishidir. ya’ni tog‘ yonbag‘irlarida yuqoriga ko‘tarilgan sayin havo haroratining pasayib borishi, namlikning ortib borishi, shunga bog‘liq holda o‘simliklarning turli-tuman bo‘lishi, tabiiy sharoitning so‘lim va xushmanzara, musaffo bo‘lib borishidir. tabiiy sharoitning bunday o‘zgarib borishiga balandlik mintaqalanishi qonuniyati sabab bo‘ladi. balandlik mintaqalanishi – tog‘larning etagidan s...

This file contains 42 pages in PPTX format (8.3 MB). To download "balandlik mintaqalanishiqonuniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: balandlik mintaqalanishiqonuniy… PPTX 42 pages Free download Telegram