kibernetika tarixi

PPTX 38 pages 392.8 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 392.8 KB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

12-ma'ruza: tizimni tavsiflashda kibernetik yondashuv 13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv. reja: 1. boshqarish jarayon sifatida. 2. boshqaruv tizimlari (bt) va murakkab boshqaruv ob'ekti. kibernetika tarixi fr. "kibernetik" 1834 yilda frantsuz fizigi va fanlarni sistematizator andré-marie amper (frantsuz. andré-marie ampère, 1775–1836) tomonidan insonni tasniflash tizimida boshqaruv fanini belgilash uchun deyarli zamonaviy ma'noda ishlatilgan. norbert viner (1894-yil 26-noyabrda tugʻilgan norbert viner, aqsh, missuri, aqsh — 1964-yil 18-mart, stokgolm, shvetsiya) — amerikalik matematik, kibernetika va sunʼiy intellekt nazariyasi asoschilaridan biri. vinerning "kibernetika" asari 1948 yilda nashr etilgan. vinerning asosiy kitobining to'liq nomi "kibernetika yoki hayvon va mashinadagi boshqaruv va aloqa". kibernetika (qadimgi yunoncha “boshqarish sanʼati” [1]) — mashinalar, tirik organizmlar yoki jamiyat boʻladimi, murakkab boshqaruv tizimlarida axborotni qabul qilish, saqlash, oʻzgartirish va uzatishning umumiy qonunlari haqidagi fan. 1. boshqarish jarayon sifatida. tizimni tavsiflashga kibernetik yondashuv shundan iboratki, har qanday maqsadga yo’naltirilgan hatti-harakat boshqaruv deb qaraladi. tizimni tavsiflashda kibernetik yondashuvda barcha tizimlar boshqarish tizimi …

2 / 38

axborotni uzatish, qayta ishlash va saqlash uchun avtomatik qurilmalar va komplekslarni ishlab chiqish va yaratish. uning eng muhim yo'nalishlaridan biri turli xil avtomatik qurilmalarni ishlab chiqish va yaratishdir: texnologik (masalan, avtomatik mashinalar, avtomatik regulyatorlar va boshqalar), o'lchash (avtomatik datchiklar, magnitafonlar, o'lchash tizimlari), axborot (hisoblash va boshqarish mashinalari). boshqaruv deganda biz muhitning boshqaruv ob'ekti deb ataladigan ma'lum bir qismiga maqsadli ta'sirni tashkil etish jarayonini tushunamiz, buning natijasida ushbu ob'ekt bilan o'zaro ta'sir qiluvchi sub'ektning ehtiyojlari qondiriladi. nazoratni tahlil qilish uchlikni - muhit, ob'ekt va sub'ektni ajratib ko'rsatish zaruratini keltirib chiqaradi, bunda boshqaruv jarayoni amalga oshiriladi (1.1-rasm). 1.1-rasm. boshqaruv jarayonini tashkil etish muhit rasmda sub'ekt o'ziga x muhitning va u ob'ektning ta'sirini sezadi. sub'ekt muhitning x holatini o'zgartirib bilmasa, unda u ob'ektning u holatini boshqara oladi. buning uchun sub'ekt maxsus tashkil etilgan u ta'sirni tashkil qiladi. bu boshqarish demakdir. boshqarishni tahlili quyidagi 3 ta narsani alohida ajratadi-muhit, ob'ekt va sub'ekt, ular o'rtasida …

3 / 38

ylik, - (1.1) masalaning echimi bo'lsin, ya'ni a ehtiyojlarini minimallashtiruvchi sub'ektning optimal harakati bo'lsin. ni topishga imkon beradigan (1.1) masalani echish usuli boshqaruv algoritmi deb ataladi. bu erda  —algoritm bo'lib, x -muhitning holati va ehtiyoj at bo'yicha boshqarishni sintezlash imkonini beradi. t – sub'ektning faoliyat vaqti sub'ektning ehtiyojlarining o'zgarishi nafaqat muhit yoki ob'ekt ta'sirida, balki sub'ektning hayot faoliyatini aks etgan holda mustaqil ravishda ham o'zgaradi va t-indeks bilan belgilanadi. sub'ekt ega bo'lgan  boshqarish algoritmi uning ushbu muhitda samarali faoliyatini belgilaydi. algoritm rekurrent xarakterga ega: ya'ni har bir qadamda boshqarishni yaxshi imkoniyatini beradi. masalan: va shu o'zining ehtiyojlari darajasini kamaytiradi. boshqaruv deganda boshqarish ob'ektiga maqsadli ta'sir etish jarayoni natijasida u bilan hamkor bo'lgan sub'ektning ehtiyojlarini qondirilishi tushuniladi. boshqarish deganda ob'ekt va sub'ekt uchligini ajratib ko'rsatishni talab qiladi va boshqarish jarayoni ular ichida kechadi boshqarish deganda uni qanday qilib hamda tizimning qaysi elementlari orqali bajarilishiga bog'liq bo'lmagan holda amalga oshiriladi. …

4 / 38

da nazorat belgilanadi, uning amalga oshirilishi birinchi bosqichda shakllangan z* maqsadiga erishishni ta'minlaydi, bu esa sub'ektning ehtiyojlarini qondirishga olib keladi. aynan shu bosqichda rasmiy apparatdan foydalanish mumkin, uning yordamida z * maqsadiga muvofiq boshqaruv sintezlanadi. bu erda 2 - boshqaruv algoritmi. bu algoritm kibernetikani fan sifatida o'rganish predmeti hisoblanadi. shunday qilib, boshqaruv jarayonini ikki bosqichga bo'linadi: • norasmiy - intuitiv, ekspert (shaxsga tegishli); • rasmiy - algoritmik (rasmiy yondashuvlarni qo'llash ob'ekti hisoblanadi). birinchi funktsiya 1 ni sub'ekt bajaradi, ikkinchi funktsiyani 2 esa boshqaruv qurilmasi tomonidan amalga oshiriladi (1.2-rasmda bu elementlarning o'zaro ta'siri ko'rsatilgan). 1.2-rasm. subyekt va boshqaruv tizimining o'zaro ta'siri. shtrixli chiziq sub'ekt tomonidan shakllantirilgan z* nazorat maqsadlarini amalga oshirish funktsiyasini bajaradigan boshqaruv tizimini (bt) ajratib ko'rsatadi. muhit boshqaruv tizimi (bt) f1 – sub'ekt funktsiyasi f2 – ob'ekt funktsiyasi uu – nazorat qilish qurilmasi su – boshqaruv tizimi boshqaruv jarayoni axborot jarayoni sifatida boshqaruv jarayoni quyidagilarni o'z ichiga oladi: uni …

5 / 38

. shuning uchun, boshqaruv u algoritmlar ishining natijasidir. shunday qilib, boshqaruv keng ma'noda to'rtlik tomonidan shakllantiriladi. texnik va tashkiliy tizimlarda (boshqaruv, boshqaruv jarayoni, boshqaruv tizimi) boshqaruvning asosiy tushunchalarini ko'rib chiqamiz. muhit 2.1-rasm. boshqarish tizimi 1. boshqaruv - tizimda sodir bo'ladigan muayyan jarayonni maqsadli tashkil etish. umuman olganda, jarayon quyidagi to'rt elementdan iborat: dx,dy – datchiki, izmeryayushie sostoyanie sredi i ob'ekta x’,y’ – rezultati izmereniy a. boshqaruv vazifalari haqida ma'lumot olish (z*); b. boshqaruv natijalari to'g'risida ma'lumot olish (ya'ni, boshqaruv ob'ektining y/ harakati to'g'risida); c. olingan ma'lumotlarni tahlil qilish va yechimni ishlab chiqish (i={x/,y/}); d. qarorning bajarilishi (ya'ni, nazorat harakatlarini amalga oshirish u/). 2. boshqaruv jarayoni - bu jarayonning borishi to'g'risida ma'lumot to'plash, uni jamlash va qayta ishlash punktlariga o'tkazish, kiruvchi, to'plangan va ma'lumotnomalarni tahlil qilish, amalga oshirilgan tahlillar asosida qaror qabul qilish, tegishli nazoratni ishlab chiqishdan iborat axborot jarayoni. harakat va uni boshqarish ob'ektiga olib kelish. boshqarish jarayonining har bir …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kibernetika tarixi"

12-ma'ruza: tizimni tavsiflashda kibernetik yondashuv 13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv. reja: 1. boshqarish jarayon sifatida. 2. boshqaruv tizimlari (bt) va murakkab boshqaruv ob'ekti. kibernetika tarixi fr. "kibernetik" 1834 yilda frantsuz fizigi va fanlarni sistematizator andré-marie amper (frantsuz. andré-marie ampère, 1775–1836) tomonidan insonni tasniflash tizimida boshqaruv fanini belgilash uchun deyarli zamonaviy ma'noda ishlatilgan. norbert viner (1894-yil 26-noyabrda tugʻilgan norbert viner, aqsh, missuri, aqsh — 1964-yil 18-mart, stokgolm, shvetsiya) — amerikalik matematik, kibernetika va sunʼiy intellekt nazariyasi asoschilaridan biri. vinerning "kibernetika" asari 1948 yilda nashr etilgan. vinerning asosiy kitobining to'liq nomi "kibernetika yoki hayvon ...

This file contains 38 pages in PPTX format (392.8 KB). To download "kibernetika tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: kibernetika tarixi PPTX 38 pages Free download Telegram