axborotni ximoyalashning kriptografik usullari

PPTX 25 pages 435.0 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 435.0 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

slayd 1 mavzu: axborotni ximoyalashning kriptografik usullari. ma’ruza mashg‘ulot axborot texnologiyalari va matematika kafedrasi katta o‘qituvchisi qulmatova b. a. mavzu: axborotni ximoyalashning kriptografik usullari. reja resurslardan ruxsatsiz foydalanish kriptografiya haqida asosiy tushunchalar axborotlarni kriptografiyali himoyalash tamoyillari simmetriyali kriptotizim asoslari resurslardan ruxsatsiz foydalanish va uning oqibatlari axborot-kommunikatsiya tizimining ixtiyoriy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan, hamda axborot tizimi taqdim etadigan imkoniyat mavjud bo‘lgan resurslardan belgilangan qoidalarga muvofiq bo‘lmagan holda, foydalanishni cheklash qoidalariga rioya qilmasdan foydalanish – bu resurslardan ruxsatsiz foydalanish toifasiga kiradi. bunday foydalanish natijasida quyidagi oqibatlar yuzaga kelishi mumkin: axborotning o‘g‘irlanishi; axborotni o‘zgartirish; axborotning yo‘qotilishi; yolg‘on axborotni kiritish; axborotni qalbakilashtirish va h.k. login va parol tushunchasi login – shaxsning, o‘zini axborot kommunikatsiya tizimiga tanishtirish jarayonida qo‘llaniladigan belgilar ketma-ketligi bo‘lib, axborot kommunikatsiya tizimidan foydalanish huquqiga ega bo‘lish uchun foydalaniluvchining maxfiy bo‘lmagan qayd yozuvi hisoblanadi. parol – uning egasi haqiqiyligini aniqlash jarayonida tekshiruv axboroti sifatida ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi. u kompyuter bilan muloqot boshlashdan oldin, …

2 / 25

tlarni ishlatish-ga huquq berish jarayoni. ayrim veb-saytlar foydalanuvchilarga qo‘shimcha xizmatlarni olish va pullik xizmatlarga obuna bo‘lish uchun ro‘yxatdan o‘tishni hamda login va parol olishni taklif qiladilar. foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tgandan so‘ng tizimda unga qayd yozuvi (account) yaratiladi va unda foydalanuvchiga tegishli axborotlar saqlanadi. login va parol masalalari login va parolga ega bo‘lish shartlari. biror shaxs o‘zining login va paroliga ega bo‘lishi uchun u birinchidan axborot kommunikatsiya tizimida ruyxatdan o‘tgan bo‘lishi kerak va shundan so‘ng u o‘z logini va parolini o‘zi hosil qilishi yoki tizim tomonidan berilgan login parolga ega bo‘lishi mumkin. login va parolni buzish. login va parolni buzish – bu buzg‘unchining biror bir maqsad yo‘lida axborot kommunikatsiya tizimi ob’ektlaridan foydalanish uchun qonuniy tarzda foydalanuvchilarga tegishli login va parollarini buzishdir. login va parolni o‘g‘irlash. login va parolni o‘g‘irlash – bu foydalanuvchilarning mahfiy ma’lumotlari bo‘lgan login va parollarga ega bo‘lish maqsadida amalga oshiriladigan internet firibgarligining bir turidir. kriptografik usullardan foydalanishning asosiy yo’nalishi …

3 / 25

ochish uchun kerakli axborot. kriptografik tizim – ochiq matnni akslantirishning t oilasini o’zida mujassamlashtiradi. bu oila a’zolari k bilan indekslanadi yoki belgilanadi. k parametr kalit hisoblanadi. k kalitlar fazosi – bu kalitning mumkin bo’lgan qiymatlari to’plami. odatda kalit alifbo harflari ketma-ketligidan iborat bo’ladi. kriptotizimlar simmetrik va ochiq kalitli tizimlarga bo’linadi. simmetrik kriptotizimlarda shifrlash va shifrni ochish uchun bitta va aynan shu kalitdan foydalaniladi. ochiq kalitli kriptotizimlarda bir-biriga matematik usullar bilan bog’langan ochiq va yopiq kalitlardan foydalaniladi. axborot ochiq kalit yordamida shifrlanadi, ochiq kalit barchaga oshkor qilingan bo’ladi, shifrni ochish esa faqat yopiq kalit yordamida amalga oshiriladi, yopiq kalit faqat qabul qiluvchigagina ma’lum. kalitlarni tarqatish va kalitlarni boshqarish terminlari axborotni akslantirish tizimlari jarayoniga tegishli. bu iboralarning mohiyati foydalanuvchilar o’rasida kalit yaratish va tarqatishdir. axborotlarni kriptografik himoyalash usullari «kriptografiya» atamasi dastlab «yashirish, yozuvni berkitib qo‘ymoq» ma’nosini bildirgan. birinchi marta u yozuv paydo bo‘lgan davrlardayoq aytib o‘tilgan. hozirgi vaqtda kriptografiya deganda har qanday …

4 / 25

ning yaxlitligini ta’minlash zaruriyati paydo bo‘ladi. umuman olganda kompyuter tarmog‘iga ruxsatsiz kirishning mutlaqo oldini olish mumkin emas, lekin ularni aniqlash mumkin. axborotning yaxlitligini tekshirishning bunday jarayoni, ko‘p hollarda, axborotning haqiqiyligini ta’minlash deyiladi. kriptografiyada qo‘llaniladigan usullar ko‘p bo‘lmagan o‘zgartirishlar bilan axborotlarning haqiqiyligini ta’minlashi mumkin. sirli (maxfiy) aloqalar sohasi kriptologiya deb aytiladi. ushbu so‘z yunoncha «kripto» — sirli va «logus» — xabar ma’nosini bildiruvchi so‘zlardan iborat. kriptologiya ikki yo‘nalish, ya’ni kriptografiya va kriptotahlildan iborat. kriptografiyaning vazifasi xabarlarning maxfiyligini va haqiqiyligini ta’minlashdan iborat. kriptotahlilning vazifasi esa kriptograflar tomonidan ishlab chiqilgan himoya tizimini ochishdan iborat. hozirgi kunda kriptotizimni ikki sinfga ajratish mumkin: • simmetriyali bir kalitlilik (maxfiy kalitli); • asimmetriyali ikki kalitlilik (ochiq kalitli). simmetriyali tizimlarda quyidagi ikkita muammo mavjud: 1) axborot almashuvida ishtirok etuvchilar qanday yo‘l bilan maxfiy kalitni bir-birlariga uzatishlari mumkin? 2) jo‘natilgan xabarning haqiqiyligini qanday aniqlasa bo‘ladi? ushbu muammolarning echimi ochiq kalitli tizimlarda o‘z aksini topdi. ochiq kalitli asimmetriyali tizimda ikkita …

5 / 25

utentifikatsiyalash, ya’ni kompyuter tizimi zahiralariga kirmoqchi bo‘lgan foydalanuvchini aniqlash: • tarmoq abonentlari aloqasini o‘rnatish jarayonida ularni o‘zaro autentnfikatsiyalash. hozirgi kunda himoyalanishi zarur bo‘lgan yo‘nalishlardan biri bu elektron to‘lov tizimlari va internet yordamida amalga oshiriladigan elektron savdolardir axborotlarni kriptografiyali himoyalash tamoyillari kriptografiya — ma’lumotlarni o‘zgartirish usullarining to‘plami bo‘lib, ma’lumotlarni himoyalash bo‘yicha quyidagi ikkita asosiy muammolarni hal qilishga yo‘naltirilgan: maxfiylik; yaxlitlilik. maxfiylik orqali yovuz niyatli shaxslardan axborotni yashirish tushunilsa, yaxlitlilik esa yovuz niyatli shaxslar tomonidan axborotni o‘zgartira olmaslik haqida dalolat beradi. kriptografiya tizimini sxematik ravishda quyidagicha tasvirlash mumkin: kalit yordamida shifrlash blok sxemasi bu erda kalit qandaydir himoyalangan kanal orqali junatiladi (chizmada punktir chiziklar bilan tasvirlangan). umuman olganda, ushbu mexanizm simmetriyali bir kalitlik tizimiga taalluklidir. assimmetriyali ikki kalitlik kriptografiya tizimini sxematik ravishda quyidagicha tasvirlash mumkin: bu holda himoyalangan kanal bo‘yicha ochiq kalit jo‘natilib, maxfiy kalit jo‘natilmaydi. yovuz niyatli shaxslar uz maqsadlariga erisha olmasa va kriptotaxlilchilar kalitni bilmasdan turib, shifrlangan axborotni tiklay olmasa, …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axborotni ximoyalashning kriptografik usullari"

slayd 1 mavzu: axborotni ximoyalashning kriptografik usullari. ma’ruza mashg‘ulot axborot texnologiyalari va matematika kafedrasi katta o‘qituvchisi qulmatova b. a. mavzu: axborotni ximoyalashning kriptografik usullari. reja resurslardan ruxsatsiz foydalanish kriptografiya haqida asosiy tushunchalar axborotlarni kriptografiyali himoyalash tamoyillari simmetriyali kriptotizim asoslari resurslardan ruxsatsiz foydalanish va uning oqibatlari axborot-kommunikatsiya tizimining ixtiyoriy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan, hamda axborot tizimi taqdim etadigan imkoniyat mavjud bo‘lgan resurslardan belgilangan qoidalarga muvofiq bo‘lmagan holda, foydalanishni cheklash qoidalariga rioya qilmasdan foydalanish – bu resurslardan ruxsatsiz foydalanish toifasiga kiradi. bunday foydalanish natijasida quyid...

This file contains 25 pages in PPTX format (435.0 KB). To download "axborotni ximoyalashning kriptografik usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: axborotni ximoyalashning kripto… PPTX 25 pages Free download Telegram