vaqtli qatorlar

PPTX 43 pages 855.4 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 855.4 KB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

prezentatsiya powerpoint 7-mavzu. vaqtli qatorlar reja: 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarning vaqt davomida o'zgarishi dinamika deb, shu jarayonni ta'riflovchi ko'rsatkichlar qatori esa vaqtli qatorlari deb yuritiladi. hodisalarning vaqt davomida o'zgarishini ta'riflovchi statistik ko'rsatkichlar qatori vaqtli qator deb yuritiladi. vaqtli qatorlar ikki elementdan tarkib topadi: biri vaqt momentlari yoki davrlar, ikkinchisi - ularga tegishli ko'rsatkichlar. vaqtli qatorlar uzoq muddatli tendentsiya, ayrim davrlarga xos tsiklik yoki lokal o'zgarishlar, kundalik tebranishlar va mavsumiy o'zgarishlarni o'zida mujassamlashtirishi mumkin. vaqtli qatorlar ko'rcatkichning barqaror o'zgarishlariga va xucuciy tacodiflar o'zgarishiga ega bo'ladi. vaqtli qatorlardagi xucuciy tacodiflarni bartaraf etish va barqaror o'zgarishlarni aniqlash uchun ular u yoki bu ucullar bilan taqqoclanadi. taqqoclangan qatorlarni haqiqiy qatorlar bilan taqqoclash, ayrim korxonalarni, tarmoq va milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning ba'zi muhim xucuciyatlarini aniqlash imkonini beradi. taqqoclangan va haqiqiy qiymat ko'rcatkichlarining farqi, taqqoclangan …

2 / 43

ayonni qayta kuzatish mumkin emac; b) odatda kuzatilayotgan qatorlar, kuzatilayotgan tanlama hajmiga ko'ra juda chegaralangan bo'ladi. kelajakning vaqtli qatorlari ishonchlilik darajaciga ko'ra hicobli (yaqin 20-30 yil uchun ishonchli), umumiy tacavvurlarga ko'ra taxminiy (100 yilgacha) va hayoliyga (100 yildan ko'p) bo'linadi. vaqtli qatorlar tahlilida hisoblanadigan ko'rsatkichlar: 1) mutlaq qo'shimcha o'sish yoki kamayish - har qaysi keyingi davr darajasidan boshlang'ich yoki o'zidan oldingi davr darajasini ayirish yo'li bilan aniqlanadi. 2) o'sish yoki kamayish koeffitsienti yoki sur'ati - har qaysi keyingi davr darajasi boshlang'ich yoki o'zidan oldingi davr darajasiga nisbatan qancha marotaba katta yoki kichik ekanligini yoki qancha foiz tashkil etishini ko'rsatadi. 3) qo'shimcha o'sish (kamayish) sur'ati (δ) ham ikki usulda aniqlanishi mumkin. birinchi usulda har bir keyingi davr darajasidan boshlang'ich davr darajasi ayirilib, 100 ga ko'paytiriladi va boshlang'ich davr darajasiga bo'linadi. 4) 1% qo'shimcha o'sish (kamayish)ning mutlaq qiymati – mutlaq qo'shimcha o'sish qiymati zanjirsimon qo'shimcha o'sish sur'atiga bo'linadi. 2. multiplikativ va additiv …

3 / 43

mayl, intilish, moyillik degan lug'aviy ma'nolarga ega vaqtli qatorning asosiy komponentasi bo'lib trend hisoblanadi. trend –bu vaqt bo'yicha qatorni barqaror tendentsiyasi bo'lib, ma'lum darajada tasodifiy tebranishlardan ta'siridan ozoddir. murakkab ijtimoiy hodisa va jarayonlarning o'zgarish tendentsiyalari ko'rsatkichlarini faqat u yoki bu tenglamalar, trend chiziqlari bilan taxminiy ifodalash mumkin. vaqtli qatorlarda odatda uch ko'rinishdagi tendentsiya ajratiladi. additiv va multiplikativ modellarni tuzish har bir davr darajasi uchun trend, mavsumiy va tasodifiy kamponentalarni hisoblash orqali amalga oshiriladi. modellarni tuzish jarayoni quyidagi bosichlardan tashkil topadi: boshlang'ich ma'lumotlarni sirg'anchiq o'rtachalarni hisoblash orqali tekislash. mavsumiy komponentalar miqdorini hisoblash; boshlang'ich qator darajalarida mavsumiy komponentalarni bartaraf etish hamda additiv va multiplikativ modellarning tekislangan ma'lumotlarini olish; olingan trend tenglamasidan foydalangan holda trend miqdorini hisoblash va darajalarni analitik tekislash; olingan model miqdorlari bo'yicha hisob kitoblar; mutlaq va nisbiy hatolarni hisob-kitob qilish, 22.02.2025 16 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. dinamika tendentsiyasini aniqlashning eng sodda usuli qator darajalari davrini uzaytirish usulidir. bu usulda …

4 / 43

2+2803+3535):3=3153,3; 2010-2012 y.y. (2803+3535+3500):3=3279,3 yillar 2007 2008 2009 2010 2011 2012 paxta 3002 3265 3122 2803 3335 3500 o'rtacha sirg'aluvchi usul o'rtacha qiymatni aniqlash vaqtida tasodifiy chetlanishlarning o'sish holatiga asoslanadi. odatda o'rtacha sirg'anuvchi usulning ikki modifikatsiyasidan, ya'ni oddiy va vaznli tekislashdan foydalaniladi. oddiy tenglashtirish o'rtalikdagi uzunlikdagi vaqt uchun oddiy o'rta arifmetik hisoblashdan tuzilgan yangi qator tuzishga asoslanadi: (1) bu erda, p– tenglashtirish davri uzunligi vaqtli qatorlar xarakteriga bog'liq bo'ladi; k – o'rtacha qiymatning tartib nomeri. mavsumiy tebranishlarni o'rganish usullari mavsumiylik deganda, ayrim fasl va oylarda hodisa va jarayonlarning ko'p yillik dinamikasida muntazam ravishda yuzaga chiqadigan barqaror tebranuvchanlik tushuniladi. statistikada mavsumiy tebranishlarni o'rganish quyidagi maqsadlarni ko'zlaydi: - qator darajalarida kuzatiladigan mavsumiy tebranishlarini yaqqollashtirib tasvirlash va o'lchash; - mavsumiylik ta'siridan ko'rsatkichlarni tozalab, ularning oyma-oy, davrma-davr o'zgarishlarini sof holda o'lchash va amaliy masalalarini echishda foydalanish; - iqtisodiy rivojlanish istiqbollarini belgilashda mavsumiy tebranishlarni hisobga olib tegishli ko'rsatkichlarni aniqlash mavsumiy to'lqinni aniqlash va o'lchash uchun …

5 / 43

ivojlanish tendentsiyasini ifodalash uchun eng mos qator darajalarining vaqtga nisbatan funktsiyasi ya'ni, u  f (t) saralab olinadi va u approksimatsiyalovchi (ya'ni, taqriban ifodalovchi) funktsiya deb ataladi, so'ngra bu funktsiya kichik kvadratlar usuli yordamida echiladi, olingan natijalar asosida esa tekislangan qator tuziladi. quyida eng sodda trend tenglamalari keltirilgan: to'g'ri chiziqli funktsiya shaklidagi tenglama ko'rsatkichli funktsiya shaklidagi tenglama ikkinchi tartibli parabolasimon tenglama bu erda: u t - qatorning nazariy darajalari (“t bo'yicha tekislangan igrek” deb o'qiladi) t - vaqtning shartli belgisi, odatda davrlar tarib soni bilan belgilanadi, ya'ni t : 1, 2, 3, ….. n . a0, a1 va a2 - analitik funktsiya ko'rsatkichlari (tenglama noma'lum hadlari) to'g'ri chiziqli trend tenglamasi qator darajalari o'rtasidagi mutlaq farqlar (mutlaq o'sishlar) deyarlik o'zgarmas miqdor (konstanta) bo'lsa yoki bir biridan juda kam tafovutlansa, ya'ni darajalar arifmetik progressiya yoki unga yaqin shaklda o'zgarsa, ularni vaqtining to'g'ri chiziqli funktsiyasi deb qarash mumkin. u = a0 + a1t …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtli qatorlar"

prezentatsiya powerpoint 7-mavzu. vaqtli qatorlar reja: 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. 2. multiplikativ va additiv modellarning tarkibiy tuzilishi. 3. vaqtli qatorlarni tekislash usullari. 1. vaqtli qatorlar to’g’risida umumiy tushunchalar. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarning vaqt davomida o'zgarishi dinamika deb, shu jarayonni ta'riflovchi ko'rsatkichlar qatori esa vaqtli qatorlari deb yuritiladi. hodisalarning vaqt davomida o'zgarishini ta'riflovchi statistik ko'rsatkichlar qatori vaqtli qator deb yuritiladi. vaqtli qatorlar ikki elementdan tarkib topadi: biri vaqt momentlari yoki davrlar, ikkinchisi - ularga tegishli ko'rsatkichlar. vaqtli qatorlar uzoq muddatli tendentsiya, ayrim davrlarga xos tsiklik yoki lokal o'zgarishlar, kundalik tebranishlar va mavsumiy o'zgaris...

This file contains 43 pages in PPTX format (855.4 KB). To download "vaqtli qatorlar", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtli qatorlar PPTX 43 pages Free download Telegram