shredenger tenglamasi

DOCX 11 pages 337.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 337.9 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: moddalarning to’lqin xususiyatlari. shredenger tenglamasi reja: 1. shredenger tenglamasi 2. zarraning potensial baryeridagi harakati 3. tunnel effekti 4. chiziqli garmonik ossillyator atom fizikasining dastlabki bosqichida energiyaning diskret qiymatlar qabul qilishi postulatlangan va bu klassik mexanika qonunlariga zid edi. kvant mexanikasi yaratilishi bilan energiyaning diskretligi bevosita tenglamalardan kelib chiqdi. ma’lumki, erkin mikroskopik zarralar harakati de broyl yassi to’lqinlari bilan tavsiflandi. endi shu zarralarning turli kuch maydonida harakatlanishini ko’rish mumkin. buning uchun de broyl to’lqinlari bo’ysunadigan differensial tenglamani topamiz va uni kuch maydonlarida harakatlanish holi uchun umumlashtiramiz. shu yo’l bilan kvant mexanikasining asosiy tenglamasi shredenger tenglamasi olinadi. buning uchun de —broyl yassi to’lqin formulasidan foydalanamiz . uni vaqt bo’yicha bir marta va koordinatalar bo’yicha ikki marta differensiallab quyidagilarni olamiz: nmyuton mexanikasida energiya va ipuls orasidagi quyidagacha bog’lanishini bilamiz: . agar lardan foydalansak (2) ifodaga kelamiz. agar ifodani h ga bo’lsak dispersiya qonuniga kelamiz: . endi (1) dan larni topib (2) ga …

2 / 11

qtga bog’liq shredinger tenglamasidir. erkin zarraning to’lqin formulasi o’rnida unda kompleks qo’shma bo’lgan funksiyasidan foydalanish mumkin. bunda dan quyidagiga kelamiz: (7). biroq -to’lqin funksiyasining o’zi emas, balkim fizik ma’noga ega ekanligidan shredinger tenglamasining (3) va (7) ko’rinishlari bir kuchga ega. endi shredinger tenglamasi echimlarining fizik ma’nosiga kelsak, -to’lqin funksiya va uning hosilasi hamma joyda uzluksiz va bir qiymatli bo’lishi kerak. keyin (bunda hajm) ehtimollikni bildirgani uchun, ya’ni -to’lqin funksiyaga ega bo’lgan zarrachani hajmda topish ehtimoli ekanligidan shu -funksiyani normallashtirishzarurligi kelib chiqadi, ya’ni . shredinger tenglamasining tadbiqi sifatida zarrachaning 1 va 2 sohadagi harakatini qarab chiqamiz . bu sohalarda zarra potensial energiyasi o’zgarmas va bir —biridan farq qiladi. zarra holatini o’qi bo’ylab olsak bo’ladi. unda shredinger tenglamasi ko’rinishga keladi. bu sohalarda potensial energiya quyidagicha aniqlanadi: shredinger tenglamasini 1 va 2 sohalar uchun alohida yechib va yechimlarni topamiz. — funksiya butun sohada uzluksiz bo’lishligi sababli potensial sakrash sodir bo’ladigan sohalar chegarasida va …

3 / 11

o’lqin intensivligi. 2 —sohada esa faqat o’tgan to’lqin tarqalgani uchun va deb olishimiz mumkin. endi tushayotgan to’lqin amplitudasini deb olib - va —ni topamiz. funksiyaninging ikkala soha chegarasida uzluksizligi: dan (14) bo’ladi. hosilaning uzluksizligi dan esa (15) ga kelamiz. endi (14) va (15) dan (*) ni topamiz. endi qaytarish koeffitsenti va shaffoflik koeffitsenti ni topamiz. qaytarish koeffitsenti qaytayotgan va tushayotgan to’lqinlar amplitudalari kvadrati nisbatiga teng, ya’ni . shaffoflik koeffitsentini topish uchun esa o’tayotgan va tushayotgan to’lqinlarning amplitudalari kvadrati nisbatini zarralarning 2 va 1 sohalaridagi tezliklari nisbatiga ko’paytirish kerak. bunda . endi (*) — formuladan foydalanib -shaffoflik koeffitsienti uchun quyidagi ifodani topamiz. . — korpuskulyar nuqtai — nazardan zarrachaning sohalar chegarasida qaytish ehtimolligi, esa 2 —sohaga o’tish yoki potensial baryerdan o’tish ehtimolidir. shu sababli ekanligini topish mumkin, chunki zarra ikki soha chegarasida yo qaytadi yo o’tadi deb ishonch bilan aytish mumkin. b) bo’lganda klassik mehanikaga ko’ra 1—sohadan 2 —ga o’tish mumkin …

4 / 11

itishda u olgan qo’shimcha impuls baryerdan o’ngda topish imkoniyatini beradi. bu esa saqlanish qonuniga zid emas. endi yuqorigi hisoblarga ko’ra zarrachaning potensial baryerdan o’tishini qaraymiz. bunda shaffoflik koeffitsiyenti ga teng bo’ladi. zarracha bu holda potensial bar’erdan go’yoki tunneldan o’tganday o’tadi va shu sababli bu hodisa tunnel effekti deyiladi. klassik nuqtai — nazardan bunday bo’lishi mumkin emas. chunki bo’lganligidan zarracha to’siqdan o’ta olmaydi. lekin tunnel effekti — kvant hodisasidir. kvant mehanikasida esa noaniqlik prinsipiga asosan zarracha biror aniq t kinetik energiyaga ega deb bo’lmaydi, chunki uning imggulsi p ni aniq o’lchay olmaymiz. shu kabi, zarracha ma’lum potensial energiyaga ham ega deb bo’lmaydi, chunki uning koordinatasini aniq o’lchay olmaymiz. shu sababli, kvant mexanikasida to’la energiyani t va p energiyalarga ajratish ma’noga ega emas, faqat to’la energiya e ma’lum qiymatga ega bo’lib, uni aniq qiymatga ega t va u energiyalar yig’indisi ko’rinishida ifodalab bo’lmaydi. shu sababli baryer oldidagi zarraning t energiyasi manfiy deb …

5 / 11

yaning mavjudligi tajribada kuzatilgan. kristallarda yorug’lik sochilishi past temperaturalarda kuzatilganda, sochilgan nur intensivligi temperatura pasayishi bilan nolga emas, balki qandaydir chekli qiymatga intilishi kuzatilgan. bu esa kristall panjara atomlari absolyut nol temperaturada ham tebranaveradi degan xulosaga olib kelgan. kvant mehanika biror sistemaning bir holatdan boshqa holatga o’tishi ehtimolligini ham hisoblashga imkon beradi. garmonik ossillyator faqat qo’shni sathlarga o’tish va bunday o’tishlarda n - kvant soni bir birlikka o’zgarishi mumkin, ya’ni . bir holatdan ikkinchi holatga o’tishdagi kvant sonlarning o’zgarishi mumkin bo’lgan shartlarga tanlash qoidalari deyiladi va yuqorigi ifoda garmonik ossillyator tanlash qoidasidir. unga ko’ra garmonik ossillyatorning energiyasi porsiyalarga o’zgarishi mumkin. bu absolyut qora jism nurlanishi uchun plank topgan natijaga mos keladi. lekin e0 — nol energiyaning mavjudligi faqat kvant mexanikasi nuqtai nazaridan ko’rsatib berildi. adabiyotlar 1. a.a.detlaf, b.m.yavorskiy. kurs fiziki. m.: visshaya shkola", 2000, gl. 46. 2. a.i.naumov. fizika atomnogo yadra i elementarnix chastits. m.: prosveùeniya 1984, gl. viii. 3. …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shredenger tenglamasi"

mavzu: moddalarning to’lqin xususiyatlari. shredenger tenglamasi reja: 1. shredenger tenglamasi 2. zarraning potensial baryeridagi harakati 3. tunnel effekti 4. chiziqli garmonik ossillyator atom fizikasining dastlabki bosqichida energiyaning diskret qiymatlar qabul qilishi postulatlangan va bu klassik mexanika qonunlariga zid edi. kvant mexanikasi yaratilishi bilan energiyaning diskretligi bevosita tenglamalardan kelib chiqdi. ma’lumki, erkin mikroskopik zarralar harakati de broyl yassi to’lqinlari bilan tavsiflandi. endi shu zarralarning turli kuch maydonida harakatlanishini ko’rish mumkin. buning uchun de broyl to’lqinlari bo’ysunadigan differensial tenglamani topamiz va uni kuch maydonlarida harakatlanish holi uchun umumlashtiramiz. shu yo’l bilan kvant mexanikasining asosiy tenglamasi...

This file contains 11 pages in DOCX format (337.9 KB). To download "shredenger tenglamasi", click the Telegram button on the left.

Tags: shredenger tenglamasi DOCX 11 pages Free download Telegram