soddagapning murakkablashuvi

PPTX 30 pages 3.7 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.7 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

name of presentation sodda gapning murakkablashuvi shamsiyeva manzura bababekovna filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja ajratilgan bo‘laklar 4 murakkablashgan sodda gaplar atamasi va tushunchasi 1 sodda gaplarni murakkablashtiruvchi birliklar 2 uyushiq bo‘laklar, ularning qo‘llanish usullari va ko‘rinishlari 3 kirish va kiritma qurilmalar. undalmalar 5 sodda gapning tarkibida sodda gapni ham shakily, ham mazmuniy jihatdan murakkablashtiradi harakat nomli tizimlar sifatdosh, ravishdosh o‘ramlar ajratilgan bo‘laklar: kirish va kiritma qurilmalar undalmalar uyushiq bo‘laklar prof. g‘.abdurahmonov tomonidan ilmiy adabiyotlarga olib kirilgan murakkablashgan sodda gaplar atamasi ostida soda gaplar bilan qo‘shma gaplar oralig‘idagi gaplar ekanligi ta’kidlanadi ham shakliy, ham mazmuniy murakkablashuv; mazmuniy murakkablashuv 01 03 murakkabla-shuvni ikki guruhga bo‘lish mumkin: shakliy va mazmuniy murakkablashuv undalma va kirishlar ishtirok etgan murakkablashgan gaplar ajratilgan bo‘laklar ishtirok etgan murakkablashgan gaplardan farq qiladi. undalma va kirishlar ishtirok etgan gaplar ikki tomonlama murakkablashadi: grammatik aloqaning turi (tobe aloqa va tobe aloqa emaslik) ikki xil bo‘lishi bilan birga, mazmun ham …

2 / 30

an: ona yurtimning — o‘zbekistonning istiqboli buyukdir («o‘zbekiston ovozi») lekin katta mazmuniy o‘zgarish ro‘y beradi. ikki voqelik, ikki propozitsiya ifodalanadi. anglashiladiki, gap tarkibida an’anaviy sintaktik aloqaga kirishmaydigan sintaktik shakllar ishtirok etsa, ular ham shakliy, ham mazmuniy tomondan murakkablashadi. murakkablashgan gaplarning sodda va qo‘shma gaplardan farqli o‘ziga xos xususiyatlari bor: murakkablashgan gaplar orqali birgina maqsad ifodalanmay, murakkab fikr o‘z ifodasini topadi. 01 murakkablashgan gapni tashkil etgan bo‘laklar gapning umumiy mazmuni bilan izohlash munosabatida bo‘ladi. 02 murakkablashgan gapda ikki xil predikativ birlik, hukm bo‘ladi. bu predikativ birlikning biri asosiy bo‘lib, ikkinchisi to‘liq bo‘lmagan hukmdir. asosiy hukm gapning umumiy mazmunidan anglashilsa, to‘liq bo‘lmagan hukm gapning uyushiq, ajratilgan bo‘laklari, undalma va kirish bo‘laklar orqali ifodalanadi. 03 murakkablashgan gapni tashkil etgan bo‘laklar asosiy gapning umumiy mazmuni bilan munosabatga kirishadi 04 murakkablashgan gaplarning sodda va qo‘shma gaplardan farqli o‘ziga xos xususiyatlari bor: murakkablashgan gapni tashkil qiluvchi bo‘laklar o‘ziga xos intonatsiya bilan talaffuz etiladi. bu intonatsiya boshqa …

3 / 30

k vazifani bajarib, teng bog‘lovchilar yoki sanash intonatsiyasi yordamida birikadilar. uyushiq bo‘lak o‘zi uchun umumiy hisoblangan bo‘lak bilan bir xil munosabatda bo‘ladi uyushgan bo‘lak komponentlari o‘zaro teng aloqada bo‘ladi va teng bog‘lovchilar yordamida bog‘lanadi. uyushiq bo‘lak o‘zi uchun umumiy hisoblangan bo‘lak bilan bir xil munosabatda bo‘ladi. uyushiq bo‘laklar sanash intonatsiyasi orqali talaffuz qilinadi. uyushiq bo‘laklar, odatda, bir xil so‘z turkumlaridan ifodalanadi. uyushiq bo‘laklar quyidagi xususiyatla-ri bilan xarakterlanadi uyushgan bo‘lak gapda bir xil sintaktik vazifani bajaradi. ajratilgan bo‘laklar. ikkinchi darajali bo‘laklarning ajratilishi izohlash, inversiya, gap bo‘laklarining kengayib kelishi bilan bog‘liq. ajratilgan izohlovchi, ajratilgan hol ajratilgan aniqlovchi ajratilgan to‘ldiruvchi ajratilgan ega, ajratilgan kesim ajratilgan bo‘laklar nutqda biror bo‘lakni ajratib, bo‘rttirib ko‘rsatish uchun xizmat qilib, tinglovchi diqqatini shu bo‘lakka jalb qiladi. intonatsion hamda fikran ajratilib, gapda ma’lum mustaqillikka ega bo‘lgan bo‘laklar ajratilgan bo‘laklar sanaladi. kiritma qurilmalar intonatsion jihatdan mustaqillika ega bo‘ladilar kirish so‘zlar bir so‘zdan iborat bo‘ladi gap bo‘lagi yoki qo‘shma gaplarning komponenti …

4 / 30

kirishlar subyektiv munosabatni ifodalaydi. gap ifodalagan sintaktik vaziyat yoki uning unsuri bilan so‘zlovchi o‘rtasida qanday munsoabat mavjudligiga ko‘ra subyektiv munosabatni yana ikkiga ajratish mumkin 1) undash (vokativ) munosabati; 2) modal munosabat undash munosabati so‘zlovchi nutq jarayonida ma’lum voqelik haqida axborot berish davomida tinglovchining diqqatini shu axborotga jalb qilgisi, yoki bu axborotga qo‘shimcha ravishda tinglovchiga o‘zining ma’lum subyektiv munosabatini ifodalagisi kelib qolishi mumkin. ana shunday munosabat undash munosabati sanaladi. undash munosabati mavjud bo‘lgan gap mazmunan murakkablashadi. obyektiv mazmunga – diktumga subyektiv mazmun, so‘zlovchining undash munosabati qo‘shiladi. masalan: amma, robi opam qachon keladilar? (o‘. hoshimov ) title here 01 02 05 04 03 06 undash munosabati ham bir necha semalarni ichiga olgan murakkab butunlik sanaladi. undash semasi: xo‘p, ustoz, boraman, hozircha xayr kesatiq semasi: arpangizni xom o‘ribmizmi, boy? do‘q-po‘pisa semasi: hoy zumrashalar, to‘xta! qarg‘ash semasi: he haromilar, nima qilib qo‘ydilaring undalmali gaplarda subyektlar miqdori ham kengayadi: obyektiv vaziyatdagi muayyan harakatni yuzaga chiqaruvchi …

5 / 30

mak, gap tarkibidagi sintaktik shakllarning aloqasini uchga bo‘lish mumkin: modal munosabat so‘zlovchi ma’lum obyektiv mazmun, voqelik haqida axborot berish davomida shu voqelikka o‘zining shaxsiy munosabatini (tasdiqlash, taxmin, ishonch va boshqalar) ham ifodalashi mumkin. ana shunday munosabat modal munosabat sanaladi. modal munosabat ikki xil bo‘ladi: 1)obyektiv; 2)subyektiv obyektiv modallik kesim vaziyatida kelgan sintaktik shakl orqali ifodalanib, muhim kategorial belgilardan biri bo‘lsa, subyektiv modallik hamma gaplarda bo‘lishi shart emas. obyektiv modallik ishtirok etgan gaplarda bu gap orqali ifodalanayotgan obyektiv mazmunga so‘zlovchining modal munosabati maxsus leksik vositalar yordamida qo‘shiladi. natijada mazmuniy murakkablik vujudga keladi: obyektiv mazmun + modal munosabat. shakliy murakkablashgan gaplarda shakl va mazmun munosabati murakkablashgan gaplarda shakliy murakkablikdan tashqari, mazmuniy murakkablik ham mavjud bo‘ladi. mazmun jihatdan bunday gaplar ma’lum obyektiv vaziyatni ifodalashdan tashqari so‘zlovchining undash munosabatini, tinglovchi subyektni (undalmali murakkablashgan gaplar), so‘zlovchining obyektiv mazmunga bo‘lgan subyektiv munosabatini (kirishli murakkablashgan gaplar) ham ifodalaydi. bu ikki mazmun o‘zining shakliy ifodasini topganda, gap shakliy …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "soddagapning murakkablashuvi"

name of presentation sodda gapning murakkablashuvi shamsiyeva manzura bababekovna filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja ajratilgan bo‘laklar 4 murakkablashgan sodda gaplar atamasi va tushunchasi 1 sodda gaplarni murakkablashtiruvchi birliklar 2 uyushiq bo‘laklar, ularning qo‘llanish usullari va ko‘rinishlari 3 kirish va kiritma qurilmalar. undalmalar 5 sodda gapning tarkibida sodda gapni ham shakily, ham mazmuniy jihatdan murakkablashtiradi harakat nomli tizimlar sifatdosh, ravishdosh o‘ramlar ajratilgan bo‘laklar: kirish va kiritma qurilmalar undalmalar uyushiq bo‘laklar prof. g‘.abdurahmonov tomonidan ilmiy adabiyotlarga olib kirilgan murakkablashgan sodda gaplar atamasi ostida soda gaplar bilan qo‘shma gaplar oralig‘idagi gaplar ekanligi ta’kidlanadi ham shakliy, ham ma...

This file contains 30 pages in PPTX format (3.7 MB). To download "soddagapning murakkablashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: soddagapning murakkablashuvi PPTX 30 pages Free download Telegram