psixikrivojlanishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi

PPTX 27 pages 187.8 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 187.8 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

psixik rivojlanishni tushunishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi. psixik rivojlanishni tushunishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi. reja: 1. oliy psixik funksiyalarning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 2. inson psixik rivojlanishining o‘ziga xos muammolari. 3. inson psixik rivojlanishini o‘rganish metodlari muammosi. 4. ta’lim va rivojlanish muammolari. 5. l.s.vigotskiyning psixik taraqqiyotni madaniy-tarixiy nazariyasi. 6. psixik rivojlanish taraqqiyotini o‘rganishda ikkita paradigmalar. oliy psixik funksiyalarning yuzaga kelishi va rivojlanishi yosh davrlari psixologiyasining asosini l.s.vigotskiy (1896—1934) tomonidan shakllantirilgan asosiy tushunchalarning qat‘iy g'oyalari va tizimlari tashkil qiladi. 1920—1930-yillarda l.s.vigotskiy tomonidan psixik rivojlanishning madaniy-tarixiy nazariyasining asosi ishlab chiqilgan. garchi l.s.vigotskiy tugallangan nazariyani yaratishga ulgurmagan bo‘lsa-da, lekin olim ijodida bolalikdagi psixik rivojlanish haqida umumiy tushuncha yoritilgan edi. keyinchalik, a.n.leontev, a.r.luriya, a.v.zaparojets, d.b.elkonin, l.i.bojovich, m.i.lisina va l.s.vigotskiy maktabining boshqa vakillari ishlarida rivojlantirib, oydinlashtirilgan va aniqlangan. l.s.vigotskiyning quyidagi ishlarida madaniy-tarixiy yondashuvning asosiy mazmuni yoritilgan. ≪bolaning madaniy rivojlanish muammolari ≫ (1928), ≪psixologiyadagi instrumental metod≫ (1930), ≪bola rivojlanishida vosita va belgilar≫ …

2 / 27

nning psixik rivojlanishini bir qatorga qo‘yib, tenglashtiradi. l.s.vigotskiy psixik rivojlanishga nisbatan bildirilgan an’anaviy nuqtayi nazarni baholab, assotsiativ va bixeviorizm psixologiyasiga taalluqli 3 ta asosiy qoidani ajratgan: — oliy psixik funksiyalarni ularni tashkil qiluvchi tabiiy jarayonlar tomonidan o‘rganish; — oliy va murakkab jarayonlardan elementargacha bilish; — xulq-atvorning madaniy rivojlanishini o‘ziga xos xususiyatlari va qonuniyatlarini e’tiborga olmaslik. u oliy psixik jarayonlarni tadqiq qilishga bunday yondashuvni, uning umumiy noadekvatligini ko‘rsatib, ≪atomistik≫ deb atagan. l.s.vigotskiy an’anaviy yondashuvni tanqid qilib, shunday yozadi: ≪bolalar psixologiyasiga oliy psixik funksiyalar rivojlanishi tushunchasini o‘zi begona, u bolaning psixik rivojlanishi tushunchasini bolaning organik yetilish funksiyasi sifatida, miya rivojlanishidan bevosita bog'liqlikda keluvchi, elementar funksiyalarni biologik rivoji bilan chegaralaydi≫. l.s.vigotskiy insonning oliy psixik funksiyalari rivojlanishini tushunish uchun, biologik bo‘lmagan, boshqacha yondashuv zarurligini ta’kidlagan. u bolaning rivojlanishi uchun nafaqat ijtimoiy muhit muhimligini ko‘rsatgan, balki bu ta’sirning aniq mexanizmini aniqlashga harakat qilgan. l.s.vigotskiy quyi elementar psixik funksiyalarni tabiiy rivojlanish davri va yuqori psixik funksiyalarni …

3 / 27

am beradigan vositalar nuqtayi nazaridan qiziqtirgan. l.s.vigotskiy bo‘yicha, inson tomonidan tashlangan qur’a vosita hisoblanib, uning yordamida inson ushbu vaziyatni tubdan o‘zgartiradi va hal etadi. inson reaksiyasi va ta’sir ko‘rsatuvchi stimullar qo‘zg‘atuvchilar o‘rtasida bog‘lovchi bo‘g‘in orqali qo‘shimcha aloqa hosil boladi — stimul vosita yoki belgi. belgilar yoki stimul vositalar bu — psixik qurol bolib, mehnat qurolidan farqli ravishda, fizik olamni emas, balki unda harakat qiluvchi subyektning ongini o‘zgartiradi. belgi — bu ma’lum bir ma’no ahamiyatga ega bolgan har qanday shartli belgidir, stimuldir, timsoldir. inson tomonidan yaratilgan bolishi mumkin bolgan stimul vositadan farqli ravishda, masalan, ro‘molchadagi tugun yoki harorat olchagich o‘rniga tayoqcha, belgilar bolalar tomonidan yaratilmaydi, biroq kattalar bilan bolgan muloqotda ular tomonidan egallanadi. inson uchun xos bolgan oliy psixik funksiyalarning yuzaga kelishiga ta’sir ko‘rsatuvchi, bolaning psixikasi o‘zgarish mexanizmi — bu psixik faoliyatni tartibga solish vositasi sifatida belgilar interiorizatsiyasi mexanizmidir. interiorizatsiya — filogenez va ontogenezda oliy psixik funksiyalar rivojlanishining fundamental asosiy qonunidir. …

4 / 27

osqichlari ketma-ketligi quyidagicha dastlab, kattalar muloqotda bolaning diqqatini qaratadi, jalb qiladi va yo‘naltiradi, asta-sekin bolaning o‘zi jest, imo-ishora harakatlari va so‘zlar ro‘yxatini o‘zlashtirib oladi, o‘zgalarning va o‘z diqqatini tartibga solish usullari interiorizatsiya yuz beradi. shuningdek, nutq ham dastlab, odamlar o‘rtasidagi muloqotning tashqi vositasi sifatida namoyon bo'lib, u oraliq bosqichga egotsentrik nutq o'tadi, intellektual funksiyani bajarishni boshlaydi va asta-sekin ichki, interorizatsion psixik funksiyaga aylanadi. shunday qilib, belgi dastlab tashqi doirada, muloqot doirasida, keyin esa ichki doiraga, ong doirasiga o'tadi. interiorizatsiya muammosi o‘sha yillardayoq fransuz ijtimoiy maktablari tomonidan ishlab chiqilgan. oldindan mavjud bo'lgan va avvaldan assotsiatsiyalashgan individual ongga sirtdan umumiy ongning ayrim shakllari bog'lanadi: — fransuz psixologik maktablarining tasavvurlari shundan iborat. l.s.vigotskiy uchun ong faqat interiorizatsiya jarayonida shakllanadi — hech qanday na filogenetik, na ontogenetik avvaldan mavjud bo'lgan asotsial ong mavjud emas. interiorizatsiya jarayonida insoniyat ongi shakllanadi, mantiqiy tafakkur, iroda, nutq kabi insoniyatga xos bo'lgan psixik jarayonlar yuzaga keladi. belgilar interiorizatsiyasi bolaning …

5 / 27

rivojlanishining ikki tarixiy bosqichlari biologik evolutsion va madaniy tarixiy rivojlanishni ajratib ontogenezdagi rivojlanishning ikkita tipi sifatida ham ularni farqlash va o'ziga xos tarzda alohida qarama-qarshi qo'llashni muhim deb hisoblagan. ontogenetik rivojlanish sharoitlarida bu ikki yo'l biologik va madaniy-murakkab o'zaro ta’sirda bo'ladi, tutashadi, yaxlit, murakkab jarayonni hosil qiladi. a.m.matyushkinning ta’kidlashicha, l.s.vigotskiy uchun asosiy muammo va tadqiqot predmeti ikki turdagi jarayonlar chalkashligini tushunishdan, rivojlanishning har bir bosqichida ularning aniq o‘ziga xosligini kuzatishidan, har bir oliy psixik funksiyaga nisbatan va bosqichlarning har biridagi rivojlanishning yoshga bog‘liq va individual tipologik ko‘rinishini aniqlashdan iborat bo‘lgan. l.s.vigotskiy uchun qiyinchilik madaniy rivojlanishning alohida jarayonini kuzatish va tushunishida emas, balki jarayonlarning murakkab chalkashligida uning o‘ziga xosligini tushunishda edi. inson psixik rivojlanishining o‘ziga xos muammolari biologizatorlik, tarixiy bolmagan yondashuv, evolutsionizm g‘oyalariga l.s.vigotskiy madaniy-tarixiy rivojlanish ta’limoti, tarixiylik g‘oyalarini qarama-qarshi qo‘ygan l.s.vigotskiyga muvofiq, madaniy rivojlanishning har bir shakli oddiy organik yetilish emas, balki insoniyat tarixiy rivojlanishining mahsulidir, ijtimoiy hayot jarayonida insoniyatning …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixikrivojlanishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi"

psixik rivojlanishni tushunishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi. psixik rivojlanishni tushunishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi. reja: 1. oliy psixik funksiyalarning yuzaga kelishi va rivojlanishi. 2. inson psixik rivojlanishining o‘ziga xos muammolari. 3. inson psixik rivojlanishini o‘rganish metodlari muammosi. 4. ta’lim va rivojlanish muammolari. 5. l.s.vigotskiyning psixik taraqqiyotni madaniy-tarixiy nazariyasi. 6. psixik rivojlanish taraqqiyotini o‘rganishda ikkita paradigmalar. oliy psixik funksiyalarning yuzaga kelishi va rivojlanishi yosh davrlari psixologiyasining asosini l.s.vigotskiy (1896—1934) tomonidan shakllantirilgan asosiy tushunchalarning qat‘iy g'oyalari va tizimlari tashkil qiladi. 1920—1930-yillarda l.s....

This file contains 27 pages in PPTX format (187.8 KB). To download "psixikrivojlanishning madaniy-tarixiy konsepsiyasi. l.s.vigotskiy va uning maktabi", click the Telegram button on the left.

Tags: psixikrivojlanishning madaniy-t… PPTX 27 pages Free download Telegram