atomtuzilishi

PPTX 38 pages 3.8 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.8 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

prezentatsiya powerpoint mavzu: atom tuzilishi tomson va rentgen nurlari. atom tuzulishining yadro modeli. rezerfordning atom planetar nazariyasi. bor nazariyasi, kvant sonlar. 4. radioaktivlikning kashf etilishi 1879 yilda ingliz olimi tomson katod nurlarini kashf qildi. -------------- k a -------------- -------------- atomlarning murakkab tuzilishga ega ekanligini ko‘rsatadigan dastlabki ma’lumotlar kuchli darajada siyraklashtirilgan elektr zaryadi bo‘lganda vujudga keladigan katod nurlarini tekshirish natijasida olindi. bu nurlarni kuzatish uchun, ichiga ikkita metal kavsharlab qo‘yilgan shisha naydagi havoning hammasi imkoni boricha so‘rib olinadi va shu nay ichidan yuqori kuchlanishga ega bo‘lgan tok o‘tkaziladi. bunday sharoitda nay katodidan shu katob yuzasiga perpendikulyar (tik) yo‘nalishda ko‘rinmas katod nurlari tarqaladi, shisha nayning bu nurlari kelib tushgan joyi yashilroq tusli shula chiqaradi. katod nurlari o‘z yo‘liga joylashtirilgan oson harakatlanuvchi jismlarni harakatga keltirish xususiyatiga ega bo‘lib, magnit va elektr maydonida o‘zining dastlabki yo‘nalishidan og‘adi, chunki katod nurlarining ta’siri nayning ichidagina bilinadi, bu nurlar shishadan o‘ta olmaydi. katod nurlarini tekshirish ular manfiy …

2 / 38

plastinkasigaplastinkasiga ta’sir etadi. rentgen nurlarining ajoyib xossasi shundan iboratki, ularning jismlardan o‘tish qobiliyati juda kuchli. rentgen nurlari faqatgina shishadan emas, balki karton, yog‘och, mato va boshqa har xil moddalardan, ya’ni odatdagi yorug‘lik nurlari o‘ta olmaydigan moddalardan bemalol o‘ta oladi. rentgen nurlaridan a’zolardagi ma’lum bir anatomik o’zgarishlarni aniqlashda- diagnostika maqsadida foydalaniladi. 1898 yili jon tomson o’sha davrda ma’lum bo’lgan ma’lumotlar asosida atomga dastlabki ta’rifni berdi: atom bu – butun hajm uzra bir tekis tarqalgan musbat zaryadli zarrachalardan iborat bo’lib, bu musbat zaryadli zarrachalarni manfiy yarzadli elektronlar neytronlar neytrallab turadi. 1911 yilda ingliz olimi ernest rezerford va shogirdlari g.gekkel va marsdenlar o’z tajribalari asosida tomson nazariyasining puchligini isbot qildi va planetar nazariyani yaratdi. e. rezerford atom planetar nazariyasi. 1911 yilda e.rezerford α- nurlarni o’n ming atomga to’g’ri keladigan yupqa metall (oltin) plastinkasidan o’tkazganda, ularning ko’p qismi metall plastinkadan o’tib, yo’nalishini o’zgartirmasligini, bir qismi yo’nalishini o’zgartirishini kuzatdi. juda kamdan-kam xollarda zarracha sachrab orqaga …

3 / 38

rezerford vodorod atomining yadrosini elementar (eng oddiy) zarracha deydi. uning yadrosini o’rganib, bitta musbat zaryadli zarracha borligini aniqlaydiva unga proton “birinchi” degan nomni beradi. 1932 yilda rezerfordning hamkasbi chedvik beriilliy (be-atomiga α-zarracha ta’sirini o’rganib, zaryadsiz, lekin aniq massaga ega bo’lgan zarrachani aniqladi va unga neytron deb nom berdi. -atomning deyarli barcha massasi va musbat zaryadli materiyasi uning kichik hajmli markazida to’planadi va bunga yadro deyiladi. -atom yadrosining musbat zaryadi uning atrofida aylanib yuruvchi va son jihatidan yadro zaryadiga teng bo’lgan manfiy aryadli zarrachalar - elaktronlar bilan neytrallanadi. -atom musbat zaryadli yadro va manfiy zaryadli elektronlardan iborat. yadro atomning markazida joylashgan bo’lib, proton va neytronlardan tashkil topgan. yadroda atomning barcha massasi yig’ilgan. nuklonlar nazariyasi neytron topilgandan so’ng 1932 yilda d.i.ivanenko, b.i.gapon va geyzenberglar atom yadrosini o’rgandi va yadro tuzilishining “proton-neytron” nazariyasini yaratdilar. unga ko’ra atom yadrosi proton va neytronlardan tashkil topgan. yadrodagi proton va neytronlar birgalikda nuklonlar (nuklos – yadro, yadro …

4 / 38

ga ega bo’lgan orbita bo’ylab harakatlanadi. 2. elektronlar bir orbitadan boshqa orbitaga o’tganda o’zidan energiya chiqarishi yoki yutishi mumkin. e = h x ν bu yerda: e – energiya h – plank doimiysi ν - chastota kvant sonlar atomda yadro atrofidagi elektronlarning qanday holatda joylashishini ya’ni xarakatlanishini kvant mexanikasi bo’limi o’rganadi. atomdagi energetik qobiqlarda, qobiqchalar va yacheykalardagi elektronlar harakati yoki holati 4 ta kvant son bilan ifodalanadi. bosh kvant son (n) – yadro atrofida xarakatlanadigan elektronlarni yadrodan qanday masofada joylashganini va har bir qavatda joylashgan elektronlarning energiyasini ifodalaydi. n = 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7...... (butun va musbat rasional sonlar) bilan ifodalanadi. orbital kvant son ( l ) – orbital kvant son elektronlarning yadro atrofida qanday ko’rinishda harakatlanishini aniqlab berish uchun qabul qilingan u l - (el) –harfi bilan belgilanadi. orbital deb − elektronlarning yadro atrofida bo’lish ehtimoli eng ko’p bo’lgan faziga aytiladi. orbitalda jami elektronlarning 90% to’plangan …

5 / 38

yiladi va -1/2 (-0,5) qiymat beriladi. spin so’zi inglizchadan olingan bo’lib, aylanmoq, aylantirmoq degan ma’noni bildiradi. spin kvant soni elektronlarning hususiy holatini bildiradi. 1898 yilda bekkerel radioaktivlikni kashf qildi β α γ - + o’z-o’zidan nurlanish hodisasi – radioaktivlik deyiladi. 1896 yilda mariya va p’er kyurilar radioaktiv elementlarni kashf qildilar. p’er kyuri mariya kyuri radioaktivlikning meditsinada ahamiyati radioaktiv nurlardan rak, o’sma kasalliklarini, yodning radioaktiv izotopidan buqoq kasalliklarini davolashda foydalaniladi. krossvord savol bo’yiga: 1.katod nurlarini kashf qlgan olim. 2. radioaktivlikni kashf etgan olim. 3. tomson tajribasini takrorlagan olim. 4. katod nurlari qaerga yo’nalgan? eniga: 5. davriy sistemani tuzgan olim. 1 2 3 4 5 t o m s o n b e k k r e l r e n t e n a n o d e l e v e e g yadro reaksiyalari deb bir element atomiga elementar zarrachalar (neytronlar, protonlar, deytronlar, -zarrachalar, elektronlar, pozitonlar) ta’sir ettirib, yoki …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atomtuzilishi"

prezentatsiya powerpoint mavzu: atom tuzilishi tomson va rentgen nurlari. atom tuzulishining yadro modeli. rezerfordning atom planetar nazariyasi. bor nazariyasi, kvant sonlar. 4. radioaktivlikning kashf etilishi 1879 yilda ingliz olimi tomson katod nurlarini kashf qildi. -------------- k a -------------- -------------- atomlarning murakkab tuzilishga ega ekanligini ko‘rsatadigan dastlabki ma’lumotlar kuchli darajada siyraklashtirilgan elektr zaryadi bo‘lganda vujudga keladigan katod nurlarini tekshirish natijasida olindi. bu nurlarni kuzatish uchun, ichiga ikkita metal kavsharlab qo‘yilgan shisha naydagi havoning hammasi imkoni boricha so‘rib olinadi va shu nay ichidan yuqori kuchlanishga ega bo‘lgan tok o‘tkaziladi. bunday sharoitda nay katodidan shu katob yuzasiga perpendikulyar (tik) y...

This file contains 38 pages in PPTX format (3.8 MB). To download "atomtuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: atomtuzilishi PPTX 38 pages Free download Telegram