kristallar va atomlar

PPTX 17 pages 260.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 260.7 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

slayd 1 . energetik zonada ruxsat etilgan sathlar soni kristaldagi atomlar soniga teng bo‘ladi. ruxsat etilgan zonalar kengligi odatda bir necha elektron – voltga teng (elektron – volt – bu 1v ga teng bo‘lgan potensiallar farqini yengib o‘tgan elektronning olgan energiyasi). ruxsat etilgan zonadagi minimal energiya sathi tubi (wc), maksimal energiya esa shipi (tepasi) (wv) deb ataladi. 7 17 image1.emf image2.emf image3.emf image4.emf image5.emf image6.emf image7.emf image8.emf image9.emf image10.emf image11.emf image12.emf image13.emf image14.emf image15.emf image16.emf 4.1-.ma’ruza. yarim o‘tkazgichli asboblar reja: 1. energetik zonalar. 2. xususiy elektr o‘tkazuvchanlik. 3. kiritmali elektr o‘tkazuvchanlik . 1. energetik zonalar zamonaviy elektronika qurilmalari yarim o‘tkazgichli materiallardan tayyorlanadi. yarim o‘tkazichlar kristall, amorf va suyuq bo‘ladi . yarim o‘tkazgichli texnikada asosan kristall yarim o‘tkazgichlar (10 10 asosiy modda tarkibida bir atomdan ortiq bo‘lmagan kiritma monokristallari) qo‘llaniladi. odatda yarim o‘tkazgichlarga solishtirma elektr o‘tkazuvchan ligi  metallar va dielektriklar oralig‘ida bo‘lgan yarim o‘tkazgichlar kiradi (ularning nomi ham shundan kelib …

2 / 17

mda atomlar bog‘liqligi atomning tashqi qobig‘idagi elektronlarni juft bo‘lib birlashishlari (valent elektronlar) natijasida yuzaga keladi. bunday bog‘lanish kovalent bog‘lanish deb ataladi. atomdagi biror elektron kabi valent elektron energiyasi w ham diskret yoki kvantlangan bo‘ladi, ya’ni elektron energetik sath deb ataluvchi biror ruxsat etilgan energiya qiymatiga ega bo‘ladi . energetik sathlar elektronlar uchun ta’qiqlangan energiyalar bilan ajratilgan. ular ta’qiqlangan zonalar deb ataladi. qattiq jismlarda qo‘shni elektronlar bir -biriga juda yaqin joylashganligi uchun, energetik sathlarni siljishi va ajralishiga olib keladi va natijada ruxsat etilgan energetik zonalar yuzaga keladi 1-rasmda yarim o‘tkazgichning zona diagrammasi keltirilgan. ta’qiqlangan zona kengligi wt yarim o‘tkazgichning asosiy parametri bo‘lib hisoblanadi. 1 – rasm. yarim o‘tkazgichning zona larini tushuntiruvchi diagramma. ektronikada keng qo‘llaniladigan yarim o‘tkazgichlarning ta’qiqlangan zona kengliklari wt (ev) quyidagiga teng: germaniy uchun – 0,67, kremniy uchun – 1,12 va galliy arsenidi uchun -1,38. dielektriklarda ta’qiqlangan zona kengligi wt  2 ev, metallarda esa ruxsat etilgan zonalar bir …

3 / 17

kremniy asosida yasaladi. 2 – rasmda kiritmasiz kremniy panjarasining soddalashtirilgan modeli (a) va uning zonasini energetik diagrammasi ( b) keltirilgan. agar yarim o‘tkazgichli kristall tarkib ida kiritma umuman bo‘lmasa va kristall panjaraning tuzulmasida nuqsonlar (bo‘sh tugunlar, panjara siljishi va boshqalar) mavjud bo‘lmasa, bunday yarim o‘tkazgich xususiy deb ataladi va i harfi bilan belgilanadi. 2 – rasm. kremniy xususiy kristalining tuzilishi va ishlashini tushuntiruvchi sxema.a) kiritmasiz kremniy panjarasining soddalashtirilgan modeli. b) kiritmasiz kremniy panjarasining zonasini energetik diagrammasi. 2 – rasmdan ko‘rinib turibdiki, kremniy xususiy kristalida uning atomining to‘rtta valent elektroni kremniyning qo‘shni atomining to‘rtta elektroni bilan bog‘lanib, mustahkam sakkiz elektronli qobiq (to‘g‘ri chiziq) hosil qiladi. 0 o k temperaturada bunday yarim o‘tkazgichda erkin zaryad tashuvchilar mavjud bo‘lmaydi. lekin temperatura ortishi bilan yoki yorug‘lik nuri tushirilganda kovalent bog‘lanishlarning bir qismi uziladi va valent elektronlar o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tish uchun yetarlicha energiya oladilar (2 b-rasm). natijada valent elektron erkin zaryad tashuvchiga aylanadi va kuchlanish …

4 / 17

qarshi bo‘ladi. shunday qilib, atomlar orasidagi kovalent bog‘lanishning uzilishi bir vaqt ning o‘zida erkin elektron va elektron ajralib chiqqan atom yaqinida kovak hosil bo‘lishiga olib keladi . elektron – kovak juftligining hosil bo‘lish jarayoniga zaryad tashuvchilar generasiyasi deb ataladi. agar bu jarayon issiqlik ta’sirida amalga oshsa, u issiqlik generasiyasi deb ata ladi. o‘tkazuvchanlik zonasida elektronning hosil bo‘lishi va valent zona sida kovakning yuzaga kelishi 2,b-rasmda mos ishoralar yordamida ayla nalar ko‘rinishida tasvirlangan . strelka yordamida elektronning valent zonasidan o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishi ko‘rsatilgan. generasiya natijasida yuzaga kelgan elektronlar va kovaklar yarim o‘tkazich kristalida yashash vaqti deb ataladigan biror vaqt mobaynida tartibsiz harakatlanadilar, so‘ngra erkin elektron to‘liq bo‘lmagan bog‘lanishni to‘ldiradi va bog‘lanish hosil bo‘ladi. bu jarayon rekombinasiya deb ataladi. o‘zgarmas temperaturada (boshqa tashqi ta’sirlar mavjud bo‘lmaganda) kristall muvozanat holatda bo‘ladi. ya’ni, generasiyalangan zaryad tashuvchilar juftligi soni rekombinasiyalangan juftliklar soniga teng bo‘ ladi. birlik hajmdagi zaryad tashuvchilar soni, ya’ni ularning konsentrasiyasi, solishtirma elektr …

5 / 17

di. kremniy atomiga d.i. mendeleyev davriy elementlar tizimidagi v guruh elementlari (masalan, margumush as) kiritilsa uning 5ta valent elektronidan to‘rttasi qo‘shni kremniy atomining to‘rtta valent elektronlari bilan bog‘lanib - sakkiz elektrondan tashkil topgan mustahkam qobiq hosil qiladilar . beshinchi elektron ortiqcha bo‘lib, o‘zining atomi bilan kuchsiz bog‘langan bo‘ladi. shuning uchun kichik issiqlik energiyasi ta’sirida u uziladi va erkin elektronga aylanadi (3 a - rasm), bu vaqtda kovak hosil bo‘lmaydi. energetik diagrammada bu jarayon elektronning donor sathi w d dan o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishiga mos keladi (3 b -rasm). kiritmali atom musbat zaryadlangan qo‘zg‘almas ionga aylanadi. bunday kiritma donor deb ataladi. yarim o‘tkazgichli asboblar yasashda ko‘p kiritma atomlari kiritiladi (1 sm 3 hajmga 10 14 -10 18 darajadagi atomlar). xona temperaturasida kiritmaning har bir atomi bittadan erkin elektron hosil qiladi. kovaklar esa xususiy yarim o‘tkazichlardagi kabi kremniy atomi elektronlarining o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tishidagi termogenerasiya hisobiga hosil bo‘ladi. 3 – rasm. kiritmali yarim o‘tkazgichli …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kristallar va atomlar"

slayd 1 . energetik zonada ruxsat etilgan sathlar soni kristaldagi atomlar soniga teng bo‘ladi. ruxsat etilgan zonalar kengligi odatda bir necha elektron – voltga teng (elektron – volt – bu 1v ga teng bo‘lgan potensiallar farqini yengib o‘tgan elektronning olgan energiyasi). ruxsat etilgan zonadagi minimal energiya sathi tubi (wc), maksimal energiya esa shipi (tepasi) (wv) deb ataladi. 7 17 image1.emf image2.emf image3.emf image4.emf image5.emf image6.emf image7.emf image8.emf image9.emf image10.emf image11.emf image12.emf image13.emf image14.emf image15.emf image16.emf 4.1-.ma’ruza. yarim o‘tkazgichli asboblar reja: 1. energetik zonalar. 2. xususiy elektr o‘tkazuvchanlik. 3. kiritmali elektr o‘tkazuvchanlik . 1. energetik zonalar zamonaviy elektronika qurilmalari yarim o‘tkazgichli materi...

This file contains 17 pages in PPTX format (260.7 KB). To download "kristallar va atomlar", click the Telegram button on the left.

Tags: kristallar va atomlar PPTX 17 pages Free download Telegram