surxon vohasida qadimiy inson yashagan makonlar va yodgorliklar

DOCX 20 pages 996.6 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 996.6 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

2-mavzu: surxon vohasida qadimiy inson yashagan makonlar va yodgorliklar reja: 1. paleolit davrida surxon vohasi. 2. mezolit davrida surxon vohasi. 3. jez davri yutuqlari va ilk ziroatchilik makonlari. ma’lumki, insoniyat taraqqiyotidagi madaniy tarixiy davrning ilk bosqichi mehnat qurollari toshdan yasalganligi sababli paleolit (grekcha «palayos» qadimgi, «letos» tosh degan ma’noni bildiradi), ya’ni qadimgi tosh davri deb ataladi. olimlar insoniyat tarixida uzoq davom etgan tosh davrini quyidagi bosqichlarga bo‘ladilar: 1. qadimgi tosh davri (paleolit). 2. o‘rta tosh davri (mezolit). 3. yangi tosh davri (neolit). 4. mis tosh davri (eneolit). paleolit davrida mehnat qurollari takomillashib, inson hayoti ham o‘zgarib bordi. shunga ko‘ra paleolitning o‘zi ham uch bosqichga bo‘linadi: ilk, o‘rta va so‘nggi paleolit. shuni alohida ta’kidlash joizki, o‘zbekiston hududida eng qadimgi odamlar 1 mln. yildan ziyod vaqtdan beri, ya’ni ilk paleolit davridan buyon yashab kelayotganligini arxeolog olim o‘. islomov isbot qilib berdi. o‘.islomovning yozishicha, «o‘zbekiston hududida odamning paydo bo‘lish tarixining ilk bosqichlariga oid …

2 / 20

l bolaning qabri topilganligi yodgorlikni dunyoviy ahamiyatga molik darajaga ko‘tardi». ushbu antropologik topilma katta qiziqish uyg‘otdi va mutaxassis olimlardan g.f. debes, m.m. gerasimov, m .d. gremyaikiy va v.a. alekseevlar uni o‘rganishda jonbozlik ko‘rsatdilar. aniqlanishicha, topilgan neandertal bola kalla suyagining hajmi 1450 sm kub bo‘lib, uning‘ irqiy jihatdan yevropa va old osiyo guruhiga mansub ekanligi ilmiy jihatdan asoslab berildi. teshiktosh g‘orini qazish natijasida malum bo‘ldiki, undagi kishilarning asosiy va muhim kasbi kiyik, arxar, tog‘ echkisi va boshqa hayvonlarni ovlash bo‘lgan. g‘ordan topilgan hayvonlarning 667 ta suyagidan 649 tasi kiyik suyagidir. ov ko‘p odamlar ishtirokini talab qilganligi sababli u ibtidoiy odamlarni birga harakat qilishga jipslashtirgan asosiy omillardan biri edi. yaralangan yirtqich hayvon bilan olishuvda ko‘pincha odamlar halok bo‘lganlar, ular qo‘lga kiritgan o‘ljalarini birga baham ko‘rganlar. ayollar termachilik, ya’ni mevacheva terish, ildiz kovlash bilan shug‘ullangan va mehnat qurollari tayyorlaganlar. mashhur antropolog olim va haykaltarosh m. m. gerasimov bolaning qiyofasini yaratdi, bolaning bosh suyagi …

3 / 20

hayvonlarni terilashda, daraxtlari qayta ishlashda foydalangan bo‘lishlari mumkin. bu neandertal odamlar, asosan, tog‘ takasi, kiyik, ayiq, sirtlon va boshqa mayda hayvonlarni ovlagan, bular muste davriga to‘g‘ri keladi. bundan tashqari bola skeleti atrofida tog‘ takalarining shoxlari etganligi hodisasi, aftidan, maxsus dafn marosimi bo‘lganini xotirga tushiradi. ko‘plab tog‘ g‘orlarida qadimiy odam qunalg‘alari aniqlangani xolda, muhimi turkon (sherobod)daryo sohillaridagi boysuntog‘ning teshiktosh g‘orlaridan topilgan bola bosh suyaklariga monand boshqa suyaklar hali hanuz butun boshli markaziy osiyoda topilganicha yo‘q. qadimshunos olimlarning fikri va xulosasiga ko‘ra, teshiktosh g‘oridagi hayot mezolit davrida ham davom etgan. madaniy qatlamning qalinligi 40 m cha bo‘lib, undan tog‘ echkisi, ayiq, toshbaqa suyaklari hamda kremniy, chaqmoqtosh, ohaktosh, qumtosh, yashma, kvarsit va boshqa vulqoniy tosh jinslaridan ishlangan turli xil gosh qurollari topildi. toshdan yasalgan qurollar ichida paykonlar, qirg‘ichlar, tosh pichoklar va tosh chopqilar bor edi. bu topilmalar tufayli viloyat aholisining kadimgi hayoti va xo‘jalik sohasidagi turmush darajasini aniqlash mumkin. umuman, surxondaryo vohasidan qadimgi …

4 / 20

limning isishi natijasida ibtidoiy odamlar faqatgina g‘orlarda yashab qolmasdan, balki pasttekisliklar va vodiylarg‘a ko‘chib chiqib, makon qura boshlaganlar. bu davrda ular qorin ilinjida ov o‘ljalari izidan yurib, ularni ta’qib etib, asosan daydi hayot kechirganlar. amir temur g‘ori qatlamlaridan eni 11,5 metr keladigan gulxan, yog‘och, ko‘mir qoldig‘i topilgan. bu joy past va zaxligi tufayli neandertal ovchilarining vaqtinchalik qo‘nalgohi bo‘lgan bo‘lsa kerak. viloyatning o‘rta tosh davriga oid pasttekisliklarida joylashgan arxeologik yodgorliklar qatoriga ko‘hna termiz atroflari, ayritom hamda to‘palang daryosi havzalaridan topib o‘rganilgan ibtidoiy davr odamlari manzilgoxlarini ham misol qilib ko‘rsatish mumkin. ushbu mazilgohlardan toshdan va suyakdan yasalgan juda ko‘plab ov qurollari topildi hamda atroflicha tahlil etilib, tegishli xulosalar o‘rtaga tashlandi, surxondaryo viloyatida yuqori paleolit davri yodg‘orliklari asosan to‘palang daryosi vohasi atrofida o‘rganilib tadqiq etildi. hozirgi to‘palang daryosi suv ombori hududidagi beshta manzilgohdan yuqori paleolit davriga oid tosh qurollari topildi, ular orasida uchrindilar, parrak uchrindilar va qirg‘ichlar mavjud. viloyatdagi yana bir qadimiy makon …

5 / 20

k qazuv ishlari natijasida bu erdan juda ko‘plab turli shakllarda toshdan yasalgan ov qurollari, tosh pichoqlar, shuningdek, suyakdan yasalgan bigiz, igna va ko‘plab miqsorda xayvon suyaklari hamda inson suyaklari topib o‘rganildi. antropolog olim t. xo‘jayevning fikriga ko‘ra, machay g‘orida yashagan odamlar antropologik jihatdan evropoid irqiga mansubdir. machay g‘orida yashagan ibtidoiy odamlar, asosan, o‘zlashtiruvchi xo‘jalikning ovchilik va termachilik mashg‘ulotlari bilan shug‘ullanganlar. qolaversa, shu davrda yovvoyi hayvonlarni xonakilashtirish jarayoni ham aynan muste davrida sodir bo‘lib, machay g‘oridan topilgan suyak qoldiqlari ham bu fikrni to‘liq isbotlaydi. qizig‘i, bu yodgorlik o‘sha davr kishilarining suyak qoldikdari asosida insoniyatning antropologik qiyofasini va hayvonot dunyosini o‘rganishda bebaho manba hisoblanadi. g‘ordan ko‘plab tog‘ echkisi, katta va kichik shoxli hayvon suyaklari topilib o‘rganildi va natijada mil. avv. viii-vii minginchi yillarda machay g‘orida yashagan odamlar xayvonlarni xonakilashtirishga o‘tganligidan dalolat beradi. tag‘in esa o‘sha odamlar, ya’ni sizu bizning qadimiy ajdodlarimiz tabiatdag‘i mavjud tayyor narsalarni o‘zlashtiribgina qolmasdan, balki ishlab chiqarish iqtisodiga ko‘nikma …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "surxon vohasida qadimiy inson yashagan makonlar va yodgorliklar"

2-mavzu: surxon vohasida qadimiy inson yashagan makonlar va yodgorliklar reja: 1. paleolit davrida surxon vohasi. 2. mezolit davrida surxon vohasi. 3. jez davri yutuqlari va ilk ziroatchilik makonlari. ma’lumki, insoniyat taraqqiyotidagi madaniy tarixiy davrning ilk bosqichi mehnat qurollari toshdan yasalganligi sababli paleolit (grekcha «palayos» qadimgi, «letos» tosh degan ma’noni bildiradi), ya’ni qadimgi tosh davri deb ataladi. olimlar insoniyat tarixida uzoq davom etgan tosh davrini quyidagi bosqichlarga bo‘ladilar: 1. qadimgi tosh davri (paleolit). 2. o‘rta tosh davri (mezolit). 3. yangi tosh davri (neolit). 4. mis tosh davri (eneolit). paleolit davrida mehnat qurollari takomillashib, inson hayoti ham o‘zgarib bordi. shunga ko‘ra paleolitning o‘zi ham uch bosqichga bo‘linadi: ilk, o‘...

This file contains 20 pages in DOCX format (996.6 KB). To download "surxon vohasida qadimiy inson yashagan makonlar va yodgorliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: surxon vohasida qadimiy inson y… DOCX 20 pages Free download Telegram