xvi-xix asrlarda surxon vohasi

DOCX 20 pages 73.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.0 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

10- mavzu: xvi-xix asrlarda surxon vohasi asosiy savollar: 1. shayboniylar va ashtarxoniylar hukmronligi davri. 2. surxon vohasi buxoro amirligi tarkibida. 3. xix asr oxirida surxon vohasi. amir temur vorislari o‘rtasidagi o‘zaro toju taxt kurashi, ichki nizolarning jidsiy keskinlashuvi temuriylar saltanatining inqiroziga sabab bo‘ladi. bu esa temuriylarga qarashli еrlarning birinketin dashtiqipchoqlik shayboniyxon tomonidan istilo qilinishiga olib keladi. muhammad shayboniyxon 1499 yildan boshlab movarounnahr tomon jiddiy harakat qila boshlaydi. u dastlab movarounnahrning markaziy shaharlari samarqand, buxoro va boshqalarni istilo qilgach, harakatini temuriylarning janubiy еrlari tomon davom ettiradi. temuriylar davlatining boshqa hududlarida bo‘lgani singari, bu еrlarda ham mahalliy hokimlarning o‘zaro birbirlarini qo‘llabquvvatlamasligi, ishonchsizliklari shayboniylarga qo‘l keladi. shayboniylar istilosi arafasida termiz va chag‘oniyonga qo‘shni bo‘lgan balxda sulton husayn o‘g‘li badiuzzamon hokimlik qilar edi. u termiz shahrini shayboniylarga topshirmaslikka urinib ko‘radi. xuddi shu davrda hisor va badaxshon viloyati hokimi xusravshoh juda kuchli va boy bo‘lgan o‘z viloyatining kuchiga еtarli baho bera olmaydi. u temuriy shahzodalarga …

2 / 20

nadi va shundan so‘ng bag‘lon, qunduz, badaxshonlar mahmud sulton hamda muhammad temur sultonlar tomonidan istilo qilinadi. xusravshohga tobe bo‘lgan mulklar shayboniyxon qarindoshlariga taqsimlanadi va chag‘oniyon esa maxdiy sultonga beriladi. shayboniyxon vafotidan so‘ng, 1511-yilning yanvar 1512-yilning fevral oylarida shayboniy sultonlar vaxshdagi puli sanginda boburiylar tomonidan mag‘lubiyatga uchraydi. buning natijasida chag‘oniyon, hisori shodmon va qabodiyon boburiylar qo‘l ostiga o‘tadi. ammo oradan ko‘p vaqt o‘tmay, 1513-yilda boburiylar lashkari shayboniylar sulolasidan bo‘lmish ubaydulloxon tomonidan quvib chiqariladi. balx va jayhun daryosining o‘ng sohilidagi еrlarga xvi asrning 20-yillarida boburiylar tomonidan doimiy ravishda xavf solib turilgan. pirmuhammadning amalga oshirgan ichki hamda tashqi siyosati tufayli xvi asrning 40-60-yillarida termiz va chag‘oniyonda ma’lum bir davr osoyishtalikka erishilgan edi. ammo buxoro va balx o‘rtasidagi muhim harbiy istehkom bo‘lgan termiz shayboniylar va ularning balxdagi gumashtalari o‘rtasida teztez yuz beradigan janjallar tufayli o‘zaro kurash maydoniga aylangan edi. shayboniylar saltanatining yirik arboblaridan biri sanalgan abdullaxon ham hokimiyatni mustahkamlashda termizning strategik mavqeiga alohida e’tibor …

3 / 20

a abu bakr varroq mozorlarining shayxlarini yoniga chorlab, ularni maxsus sovg‘alar bilan siylaydi. termiz va uning atrofidagi еrlar xvii asrda o‘zbeklarning qo‘ng‘irot urug‘i qo‘liga o‘tadi. bu davr haqida balxlik yirik tarixchi maxmud ibn vali o‘zining «baxr ulasror fi manoqib alahyor» («olijanob kishilar haqida sirlar dengizi») asarida termiz to‘rtinchi iqlimdan va movarounnahrning yirik shaharlaridan biri ekanligini, uning mustahkam devorlari jayhun qirg‘og‘ida qad ko‘targanligini, darvozasi ham daryo tomonda ekanligini qayd etadi. muallifning ta’kidlashicha, shaharda qishloq va mahallalar qo‘p bo‘lgan. surxondaryoning shimoliy qirg‘og‘ida joylashgan, asli nomi solihobod bo‘lib, mahalliy xalq tilida salavot deb yuritilgan mavze shaharning eng muxim manzillaridan hisoblangan. salavot xvii asr boshlarida ham mavjud bo‘lgan chingil ariq (jingil ariq) qishlog‘i bilan yonmayon joylashgan. salavot hukmdorning qarorgohi bo‘lgan, unda bozor, madrasa va juma masjidi hamda baland minoralari alohida holda ajralib turgan. yana mahmud ibn valining ta’kidicha, viloyatda bog‘ va ekinzorlar kam uchraydi, еri qumloq bo‘lganligidan iqlimi issiqdir, bu еrda g‘alla va qovun …

4 / 20

dasi avrangzeb tomonidan istilo qilinadi va boshqariladi. keyinchalik musulmon hind sarkardasi saodatxon tomonidan termiz qayta istilo qilinib, talanib, vayron etiladi. ashtarxoniylar davrida o‘zbek urug‘larining o‘zaro raqobati natijasida markazning ta’siri pasayib boradi, alalxusus, 1702-yili ubaydulloxon hukmronligi davrida markaz bilan mahalliy hukmdorlar kurashida termiz hokimi katta mavqega ega edi. qo‘ng‘irot urug‘idan bo‘lgan sheralixon o‘zining ittifoqchilariga tayanib ubaydulloxonga bo‘ysunmay qo‘yadi. sheralixonning niyati shayboniylar va ashtarxoniylar davridagi o‘zaro kurash iskanjasida tanazzulga yuz tutgan termizni qayta tiklashga urinib ko‘rish edi. ammo bu urinishlar natija bermagach, sheralixon o‘z mulki doirasida qal’a qurdiradi va unga sherobod nomini beradi. ashtarxoniy ubaydulloxon bo‘lsa, muhammad rahimbiyning maslahati bilan termiz hokimligiga nayman urug‘idan bo‘lgan ne’matullo to‘qsaboni tayinlaydi. sheralixon bu orada ne’matulloning termizga kelishini kutmasdan sherobod qal’asiga ketib qoladi. ana shu qo‘ng‘irot urug‘ining umumiy yig‘ilishida aniq bir fikrga kelisha olmaslik tufayli, bu qavm axdi ikkiga bo‘linadi: ularning bir qismi sheralixonni yoqlab sherobodga ketishadi, qolganlari o‘z joylari termizda qolishadi. termiz shahri o‘z tarixining …

5 / 20

’asini egallab, 3 ming ot, 500 tuyaga ortilgan qimmatbaho mollar va 20 ming tillo tangani buxoroga olib ketadi. surxon sarhadlariga qilingan qurolli harakatlar bu bilan to‘xtab qolmaydi, balki rahimxon boshchiligidagi qo‘shin 1757-yilning ramazon oyida uchinchi marotaba bu yurtga yurish qiladi. bu yurish denov aholisining xon zulmiga qarshi ko‘tarilgan isyoni tufayli sodir bo‘lgan edi. qo‘zg‘olon rahimxon boshchiligvdagi 40 ming kishilik qo‘shin bilan shafqatsizlarcha bostiriladi. mang‘itlar sulolasi hukmronligi yillarida surxon vohasi to‘liq buxoro amirligi tarkibiga kiradi. ma’lumki, buxoro amirligi tarkibiga sharqiy buxoro va g‘arbiy pomir tumanlari kirib, qishloq xo‘jaligiga asoslangan agrar mamlakat edi. aholisining asosiy mashg‘uloti dehqonchilik va chorvachilikdan iborat bo‘lgan ulkan hududga ega amirlikning ishlovga yaroqli еrlari kam edi. buxoro amirligida qishloq xo‘jaligi va chorvachilikning rivojlanishi natijasida chorva mahsulotlarining narxi ham unchalik yuqori bo‘lmagan. masalan, chorva mollari sotiladitan eng katga bozor mirshodiga buxoro amirligining turli joylaridan va janubisharqiy tojikistondan mollar keltirilgan. mirshodi mol bozorida markaziy osiyoning barcha taraflaridan kelgan savdogarlarni uchratish …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xvi-xix asrlarda surxon vohasi"

10- mavzu: xvi-xix asrlarda surxon vohasi asosiy savollar: 1. shayboniylar va ashtarxoniylar hukmronligi davri. 2. surxon vohasi buxoro amirligi tarkibida. 3. xix asr oxirida surxon vohasi. amir temur vorislari o‘rtasidagi o‘zaro toju taxt kurashi, ichki nizolarning jidsiy keskinlashuvi temuriylar saltanatining inqiroziga sabab bo‘ladi. bu esa temuriylarga qarashli еrlarning birinketin dashtiqipchoqlik shayboniyxon tomonidan istilo qilinishiga olib keladi. muhammad shayboniyxon 1499 yildan boshlab movarounnahr tomon jiddiy harakat qila boshlaydi. u dastlab movarounnahrning markaziy shaharlari samarqand, buxoro va boshqalarni istilo qilgach, harakatini temuriylarning janubiy еrlari tomon davom ettiradi. temuriylar davlatining boshqa hududlarida bo‘lgani singari, bu еrlarda ham mahalliy hoki...

This file contains 20 pages in DOCX format (73.0 KB). To download "xvi-xix asrlarda surxon vohasi", click the Telegram button on the left.

Tags: xvi-xix asrlarda surxon vohasi DOCX 20 pages Free download Telegram