sintaktik qoliplarning nutqiy voqealanishi

DOCX 30 pages 83.4 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.4 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mavzu: sodda gap lisoniy sintaktik qolipining nutqiy voqealanishi mundarija kirish ....................................................................................................... 3 i bob. gap haiqda nazariyalar ............................................... 5 1.1. sintaksisda umis va ahvo ning voqelanishi ..................................... 5 1.2. sodda gap haqida umumiy tushuncha .................................................. 9 ii bob. sintaktik qoliplarning shakllanishi va turlari .................................................................................................. 13 2.1. sodda gapda lisoniy sintaktik qolipning voqelanishi ......................... 13 2.2. sintaktik qolipning nutqda o'zgarishi. .................................................. 17 xulosa .................................................................................................... 25 foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati ............................ 28 foydalanilgan sayitlar ro’yhati ..................................... 30 kirish kurs ishi dolzarbligi. bugungi kunda tilshunoslikda sintaktik tahlilning yangi yondashuvlari, ayniqsa, nutqiy jarayonlarda lisoniy birliklarning voqealanishini tadqiq etish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. ayniqsa, sodda gaplarning strukturaviy va funksional tahlili, ularning nutqdagi voqelanish mexanizmlarini o‘rganish zamonaviy tilshunoslikning muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. til – bu jamiyatning fikr yuritish, axborot almashish vositasi bo‘lib, undagi sintaktik birliklar – gaplar, ayniqsa, sodda gaplar orqali inson o‘z fikrini ifodalaydi. shuning uchun bu kurs ishi mavzusi zamonaviy o‘zbek tilshunosligining dolzarb …

2 / 30

aktik qolipi va uning nutqdagi voqelanishi, shuningdek, qoliplarning turli nutqiy vaziyatlarda qanday o‘zgarishi hozirgi lingvistikada tadqiq qilinayotgan dolzarb muammolardan biridir. kurs ishi ahamiyati. mazkur kurs ishi sodda gapning sintaktik qolip orqali tahlil qilinishi, bu qoliplarning nutq jarayonida qanday namoyon bo‘lishini ko‘rsatib berish bilan tilshunoslikka amaliy va nazariy jihatdan hissa qo‘shadi. ayniqsa, o‘zbek tilidagi gap tuzilishining tipologik jihatlarini, gapdagi komponentlararo munosabatni, ularning joylashish tartibini aniqlashda bu mavzu o‘ziga xos ahamiyatga ega. kurs ishining nazariy ahamiyati shundaki, u lisoniy birliklarni sistemali va izchil o‘rganishga xizmat qiladi. amaliy jihatdan esa, sodda gaplarning turlari, qoliplar orqali tahlil qilinishi til o‘rganish jarayonida, o‘quvchilar va talabalarning nutq madaniyatini shakllantirishda, adabiy til me’yorlarini anglashda katta yordam beradi. bu mavzuni o‘rganish natijalari umumta’lim maktablari, litsey va kollej o‘quv dasturlarida, shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida dars jarayonlarida qo‘llanilishi mumkin. mazkur kurs ishining predmeti – sodda gaplarning lisoniy sintaktik qoliplari va ularning real nutqdagi voqelanish shakllaridir. predmet doirasida gap tuzilmasi, uning …

3 / 30

sintaktik qoliplar asosida tuzilishini va bu qoliplarning nutqiy voqealanishini chuqur tahlil qilishdir. maqsadga erishish orqali gap modelining nazariy asoslari bilan birga, ularning real nutqdagi amaliy ifodasini ochib berish ko‘zda tutiladi. bundan tashqari, gapning mazmun va shakl jihatdan qanday o‘zgarishini, gap bo‘laklarining joylashuvi va ularning funksional vazifalarini aniqlash ham ushbu maqsad doirasiga kiradi. kurs ishi vazifalariga quydagilar kiradi. 1. o‘zbek tilshunosligida gap va gap modeliga oid nazariy qarashlarni tahlil qilish. 2. sodda gapning sintaktik tuzilishi va asosiy komponentlarini aniqlash. 3. lisoniy sintaktik qoliplar mohiyatini aniqlab berish. 4. umis va ahvo tushunchalari asosida sodda gaplarning nutqiy shakllanish mexanizmini ko‘rsatish. 5. real nutqiy vaziyatlarda sintaktik qoliplarning qanday o‘zgarishini tahlil qilish. 6. o‘zbek tili materiallari asosida sodda gaplarning tipik qoliplarini ajratib ko‘rsatish. i bob. gap haiqda nazariyalar 1.1. sintaksisda umis va ahvo ning voqelanishi tilshunoslikda umis (umumiy mantiqiy ifoda shakli) va ahvo (ayrim holatdagi voqelik) tushunchalari til birliklarining lisoniy va nutqiy sathlarini ajratishda muhim …

4 / 30

shlidir. tilshunos a. madvaliyevning ta’kidlashicha, “umis — bu til birliklarining lisoniy modeli, ahvo esa ularning nutqiy voqelanishidir” . umis va ahvo ning sintaksisda voqelanishi.[footnoteref:1] [1: abdullaeva g'ulchehra sodda gaplar va sintaksis – toshkent: fan, 2009 – 15-35 betlar] sintaksisda umis va ahvo tushunchalari gap tuzilmalari va ularning real nutqdagi ifodalanishini tahlil qilishda qo‘llaniladi. umis gapning strukturaviy modelini, ya’ni uning bo‘laklari va ularning o‘zaro munosabatini belgilaydi. ahvo esa bu modelning real nutqdagi konkret shaklidir. masalan, “u maktabga ketdi” gapining umis modeli quyidagicha bo‘lishi mumkin: · ega (u) · hol (maktabga) · kesim (ketdi) bu model til tizimida mavjud bo‘lgan umumiy sintaktik qolipni ifodalaydi. ammo real nutqda bu model turli shakllarda voqelanishi mumkin: · “u maktabga ketdi.” · “maktabga u ketdi.” · “ketdi u maktabga.” bu misollar ahvoning turli ko‘rinishlarini namoyon etadi. ya’ni, umis bir xil bo‘lsa-da, ahvo turli shakllarda ifodalanadi. umis va ahvo ning o‘zaro munosabati umis va ahvo o‘rtasidagi munosabat …

5 / 30

muxlisa nutqshunoslik asoslari – toshkent: ma’naviyat, 2011 – 40-60 betlar] tilshunoslikda umis (umumiy mantiqiy ifoda shakli) va ahvo (ayrim holatdagi voqelik) tushunchalari sintaktik birliklarning shakllanishi va qo‘llanishini aniqlashda muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. umis tilning lisoniy tizimida mavjud bo‘lgan umumlashtirilgan sintaktik qolipni bildiradi. bu qolip, ya’ni model, nutqda ishlatilishi mumkin bo‘lgan gaplar strukturasi uchun abstrakt shakl sanaladi. ahvo esa shu qolip asosida real nutqda shakllangan, voqelikka aylangan gapdir. umis nazariy jihatdan ko‘plab gap variantlari uchun umumiy asos bo‘la oladi. masalan, "ega + kesim" shaklidagi qolip — "u bordi", "men keldim", "biz ishlaymiz" kabi ko‘plab gaplarning umumiy modeli sifatida qaraladi. ahvo esa aynan qaysi kontekstda, qanday emotsional holatda va qaysi nutqiy vazifada shu qolipning qanday shaklda qo‘llanayotganini anglatadi. umis asosidagi sintaktik tuzilma doimiy, stabil, normativ ko‘rinishga ega bo‘lib, u til o‘rgatuvchi materiallarda, grammatika qoida va darsliklarda aks ettiriladi. ahvo esa jonli nutqda, odamlarning muloqot davomida bildirgan gaplarida namoyon bo‘ladi. shu …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaktik qoliplarning nutqiy voqealanishi"

mavzu: sodda gap lisoniy sintaktik qolipining nutqiy voqealanishi mundarija kirish ....................................................................................................... 3 i bob. gap haiqda nazariyalar ............................................... 5 1.1. sintaksisda umis va ahvo ning voqelanishi ..................................... 5 1.2. sodda gap haqida umumiy tushuncha .................................................. 9 ii bob. sintaktik qoliplarning shakllanishi va turlari .................................................................................................. 13 2.1. sodda gapda lisoniy sintaktik qolipning voqelanishi ......................... 13 2.2. sintaktik qolipning nutqda o'zgarishi. .................................................. 17 xulosa .......

This file contains 30 pages in DOCX format (83.4 KB). To download "sintaktik qoliplarning nutqiy voqealanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaktik qoliplarning nutqiy v… DOCX 30 pages Free download Telegram