ma'lumotlar modellari

DOC 13 pages 147.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 147.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

ma'ruza 4 ma'ruza 4 ma'lumotlar modellari. ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish r e j a: 1.kirish. 2.ma'lumotlarni ierarxik va tarmoqli modellari. 3.ma'lumotlarning relyatsion modeli. 4.mohiyat-bog'lanish tushunchalari. 5.ma'lumotlar bazasi jadvallari orasidagi relyatsion bog'lashish. 6.ma'lumotlar bazasini loyihalash. 7.nazorat savollari. a d a b i yo t l a r: 1.alimov r.x. va boshq. axborotlar texnologiyasi asoslari. – t.:tdiu, 2003. 2.g'ulomov s.s. va boshq. iqtisodiy informatika. toshkent, o'zbekiston", 1999y. 3.shafrin yu. osnovi kompyuternoy texnologii. bishkek, izd. ”turkistan”, 1998g. 4.lutfullaev x.s. va boshq. iqtisodiyotda axborot texnologiyasi va tizimlari. - t.:tdiu, 2001. 5.meyer d. teoriya relyatsionnix baz dannix. per. s angl. m. mir, 1987. 6.xomonenko a.d., tsigankov v.n., maltsev m.g. bazi dannix. uchebnik. pod red. prof. a.d.xomonenko. spb. korona-print, 2002. 1. kirish ma'lumki, aynan bir axborotni mashina ichki muhitida joylashtirish uchun ma'lumotlarning turli xil modellaridan foydalaniladi. ulardan qaysi birini tanlash axborotlar bazasini yaratayotgan foydalanuvchining zimmasiga yuklatilgan bo'lib, u ko'plab omillardan bog'liq. bu omillar qatoriga mavjud texnik va …

2 / 13

hina muhitidagi ma'lumotlarning murakkabroq modellari - tarmoqli va ierarxik modellar bo'lib hisoblanadi. bu modellar ularning o'zlariga xos turdagi ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimida ishlatiladi. mbbtda ma'lumotlarni mantiqiy tashkil etish usuli ma'lumotlarning tarmokli yoki ierarxik modeliga mos holda ko'rsatiladi. bunday model o'zaro bog'liq ob'ektlarning majmuidir. ikki ob'ektning aloqasi ularning bir-biriga tobeligini aks ettiradi. tarmokli yoki ierarxik modelida ob'ekt bo'lib, mbbt kiritilgan ma'lumotlar tuzilmasining asosiy turlari hisoblanadi. turli mbbtlarda bu turdagi ma'lumotlarning tuzilmasi turlicha aniqlanishi va nomlanishi mumkin. modellarda ma'lumotlarning tuzilmalari. ma'lumotlarning namunaviy tuzilmalariga quyidagilar kiradi: ma'lumotlarning elementi, ma'lumotlarning agregati, yozuv, ma'lumotlar bazasi va h.k. bu elementlar va agregatlar o'zaro aloqada bo'lgan tuzilma bilan tavsiflanadi. shuning uchun yozuvning tuzilmasi ierarxik xarakterga ega bo'lishi mumkin. bir xil tuzilmaga ega bo'lgan yozuv nusxalari to'plamining hammasi yozuv turini tashkil etadi. ma'lumotlarning elementi - bu ma'lumotlar tuzilmasining nomlangan minimal birligi (faylli tizimlardagi maydonning o'xshashi). ma'lumotlar agregati - bu ma'lumotlar elementlarning quyi to'plami yoki yozuvlar ichidagi boshqa agregatlarning …

3 / 13

, ular asosiy yozuvlar to'plami va tobe yozuvlar to'plamidan iboratdir. ierarxik modellarda kalit bo'yicha bevosita kirish odatda, faqat boshqa ob'ektlarga tobe bo'lmagan eng yuqori pog'onadagi ob'ektgagina mumkin. boshqa ob'ektlarga kirish modelning eng yuqori pog'onasidagi ob'ektdan aloqalar bo'yicha amalga oshiriladi. tarmoqli modellarda esa kalit bo'yicha bevosita ixtiyoriy ob'ektga kirish (uning modelda joylashgan pog'onasidan qa'tiy nazar) ta'minlanishi mumkin.. shuningdek, aloqalar bo'yicha har qanday nuktadan kirish ham mumkin. tarmokli modellarda ob'ekt (yozuv, fayl)ning tuzilmasi ko'pincha chiziqli va kamroq hollarda esa ierarxik bo'ladi. quyi pog'onadagi ma'lumotlarning tuzilmasi ham o'z xususiyatga va nomiga ega bo'lishi mumkin. masalan, atribut bu ma'lumotlar elementining analogi. chiziqli tuzilmaga ega bo'lgan ob'ekt faqat oddiy va kalit atributlardan iborat. ierarxik modellardagi ob'ekt (yozuv, segment) tuzilmasi ierarxik yoki chiziqli bo'lishi mumkin. turli predmet sohalari uchun ma'lumotlarning tarmokli modeli ierarxik modeliga nisbatan mashinaning ish muhitida axborot tuzilmalarini aks ettiruvchi umumiy vosita hisoblanadi. ko'plab predmet sohalarining malumotlari o'rtasidagi aloqalar tarmoqli ko'rinishga ega. bu esa …

4 / 13

boqliq ravishda bo'ladi. uning ko'rinishini quyidagicha tasavvur qilish mumkin. ierarxik va tarmoqli modellarida ma'lumotlar tasvirining murakkabligi va bu ma'lumotlar orasidagi aloqani mbni loyihalashda aniqlash kerak bo'lib, bu esa mbga so'rov berilganda rellyatsion mb jadvallari orasida aloqa o'rnatishni taminlab beradi. 3.ma'lumotlarning relyatsion modeli rellyatsion mb kuchli nazariy fundamentga ega bo'lib, u matematik aloqalar (otnosheniya) nazariyaga asoslangan. ma'lumotlarning relyatsion modeli kontseptsiyasi 1970 yilda e.f.kodd tomonidan taklif qilingan bo'lib, u ma'lumotlarni tavsiflash va tasvirlash amaliy dasturlardan bog'liq bo'lmasligini ta'minlash masalasini hal qilish uchun xizmat qiladi. ma'lumotlarning relyatsion modeli asosida «munosabat» tushunchasi yotib, u inglizcha relation so'zidan olingan. ba'zi bir qoidalarga amal qilgan holda munosabatlarni ikki o'lchovli jadval ko'rinishda tasvirlash mumkin. jadval har qanday odamga tushunarli va qulaydir. real dunyo ob'ektlari haqidagi ma'lumotlarini ehm xotirasida saqlash va ular orasidagi aloqalarni modellashtirish uchun munosabatlar (jadval) to'plamidan foydalanish mumkinligini e.f.kodd isbotlab berdi. masalan, «talaba» mazmunini saqlash uchun talaba munosabatidan foydalaniladi. bu mazmunning asosiy xususiyatlarini quyidagi jadvalning …

5 / 13

bazasi - bu o'zaro bog'langan munosabatlar , ya'ni jadvallar to'plamidir. har qanday munosabat (jadval) kompyuter xotirasida fayl ko'rinishda joylashtiriladi. ularning orasida quyidagi moslik mavjud: fayl jadval munosabat mazmuni yozuv maydon satr ustun kortej atribut mazmunning nusxasi atribut jadval hamma uchun juda qulay bo'lishi bilan bir qatorda ma'lumotlarni manipulyatsiya qilishning asosiy uch operatsiyasini bajarish uchun noqulaydir, ya'ni tartiblash, indekslarning qiymatlari bo'yicha guruhlash va daraxt ko'rinishidagi parametrlar bilan ishlash. jadvalda ushbu uch operatsiya bir-biri bilan chambarchas bog'langan. bu esa ba'zi bir operatsiyalarni bajarishda ma'lum bir qiyinchiliklarga olib keladi. masalan, ma'lumotlarni bir parametr asosida tartiblash ikkinchi bir parametr bo'yicha tartiblashni buzib yuborishi tufayli zarur ma'lumotlarni izlab topish operatsiyasi bir parametr bo'yicha osonlashsa, boshqalari bo'yicha qiyinlashadi. kodd taklif qilgan usulining originalligi shundan iboratki, u munosabatlarga (jadvallarga) tadbiq qilish uchun juda chiroyli qurilgan operatsiyalar tizimini ishlab chikdi. ularni amalga oshirish natijasida bir munosabatni boshqa munosabat orqali hisoblab chiqish imkoniyati paydo bo'ldi. bu axborotlarni saqlanadigan va …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'lumotlar modellari"

ma'ruza 4 ma'ruza 4 ma'lumotlar modellari. ma'lumotlar bazasini loyihalashtirish r e j a: 1.kirish. 2.ma'lumotlarni ierarxik va tarmoqli modellari. 3.ma'lumotlarning relyatsion modeli. 4.mohiyat-bog'lanish tushunchalari. 5.ma'lumotlar bazasi jadvallari orasidagi relyatsion bog'lashish. 6.ma'lumotlar bazasini loyihalash. 7.nazorat savollari. a d a b i yo t l a r: 1.alimov r.x. va boshq. axborotlar texnologiyasi asoslari. – t.:tdiu, 2003. 2.g'ulomov s.s. va boshq. iqtisodiy informatika. toshkent, o'zbekiston", 1999y. 3.shafrin yu. osnovi kompyuternoy texnologii. bishkek, izd. ”turkistan”, 1998g. 4.lutfullaev x.s. va boshq. iqtisodiyotda axborot texnologiyasi va tizimlari. - t.:tdiu, 2001. 5.meyer d. teoriya relyatsionnix baz dannix. per. s angl. m. mir, 1987. 6.xomonenko a.d., tsigankov v.n....

This file contains 13 pages in DOC format (147.5 KB). To download "ma'lumotlar modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'lumotlar modellari DOC 13 pages Free download Telegram