tasavvuf va badiiy ijod fanidan yakuniy nazorat savolari

DOC 74 стр. 2,1 МБ Бесплатная загрузка

74 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,1 МБ

Тип файла DOC

Страницы 74

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 74

fan bo'yicha oraliq va yakuniy nazorat savolnomalari �tasdiqlayman� o'zbek adabiyoti tarixi kafedrasi mudiri _______________ n. jabborov _______ 2023 “tasavvuf va badiiy ijod” fanidan yakuniy nazorat savolari 1. tasavvuf. uning paydo bo�lish tarixi. tasavvuf musulmon sharqi mamlakatlari ijti- moiy va ma'naviy hayotiga chuqur kirib bordi; fan, malaniyat va adabiyot rivojnga katta ijobiy ta'sir ko'rsatdi. xi asrdan boshlab sharqning deyarli barcha nufuzli shoir va yozuvchilari, mutafakkir va olimlari tasavvufdan oziqlanib, uning insonparvarlik va haqsevarlik g'oyalaridan ruhlanganlar. shuni nazarda tutib, atoqli olim e.e. bertels o'tgan asrning boshidayoq qayd etgan edi: «tasavvuf adabiyotini o'rganmasdan turib, o'rta asrlar musulmon sharqi madaniy hayoti haqida tasavvurga ega bo'lish mumkin emas. bu adabiyotdan xabardor bo'lmasdan sharqning o'zini ham anglash qiyin»1. buning boisi shuki, tasavvuf haqiqiy ma'noda insonparvar ta'limot hisoblanadi. insonning kamoloti, ruhiy-ma'naviy yuksalishi uchun qayg'urib kelgan gumanistik ta'limotlar ri- vojiga bizning vatandoshlarimizning hissasi beqiyos. qayd etish zarurki, istiqlol yillarida bu sohala ham anchaishlar amalga oshirilli: tasavvufga oid nodir …

2 / 74

va hikmat salobati ham, his-haya- jonga g'arq qaynoq ijodiy parvoz ham, rasm-rusum, belgilab qo'yilgan axloqiy qonun-qoidalar bilan birga, ayni shu qoida- qonunlarni pisanl qilmaydigan erkinlik tuyg'usi izhori ham, yashirin siru asror barobarida ochiq mantiqiy-falsafiy musho- hadakorlik ham bor. shu bois ba'zi ovrupalik olimlarning tasanvufni «mistika» deb atashi bir yoqlama munosabat oqi- batidir. mistika — g'ayb ilmiga ishonch, sirlilik demakdir. ko'rganimieday, tasavvufda bu narsa bor, ammo bu ta'limot faqat shunlan iborat emas. tasavvuf diniy e'tiqod, hikmat (falsafa), badiiy ijod omuxtaligidagi hissiy-tafakkuriy ta'limot bo'lib, ilohiy ishq bayonnomasidir. shuning uchun bo'lsa kerak, tasavvuf she'riyati hozir ham qalblarni lareaga kel- tiradi, insoniylik haqiqatlarini ochib, ongu shuurimizga bahorning toza havosiday ta'sir etadi, ogoh etadi. 2. tasavvuf ta�limotini vujudga keltirgan asosiy omillar. qur�oni karim va hadisi sharifning ta�siri. tasavvuf tadrijiy taraqqiyotga ega ta'limot bo'lib, islom olamida viii asrning o'rtalarida paydo bo'lgan. dastlab u zohidlik harakati ko'rinishida kurtak yoyadi. gap shundaki, hazrat muhammad mustafo sallallohu alayhi vasallam …

3 / 74

gan bo'lsalar, ikkinchi qismi qanoat va zuhdni («euhd» so'eidan «eohid» so'ei kelib chiqqan) asosiy maqsad qilib olib, saroy ahli va sarvatdorlar, boylar axloqiga qarshi norozilik belgisi sifatida tarkilunyochilik g'oyasini targ'ib etib, ijtimoiy faoliyatdan butunlay chetlashganlar, surunkali toat- ibodat bilan shug'ullanganlar. kufa, bag'dod, basra shaharlarida tarkidunyo qilgan eohidlar ko'p edi, aytish kerakki, ularning obro'-e'tibori ham xalq orasida katga bo'lgan. chunonchi, uvays qaraniy, hasan basriy kabi yirik so'fiylar aslida zohid kishilar edilar, shuning uchun bu zot- larning nomi shayxlar va so'fiylar haqidagi tazkiraparda zohid sifatida tilga olinadi, ba'zi mualliflar esa ularni so'fiylar qatoriga qo'shmaganlar ham. buning boisi shuki, zohidlar uzlat va taqvoni pesha etgan bo'lishlariga qaramay, ishq va irfon (ilohiy ma'rifat)dan bexabar kishilar edilar. ular falsafiy mushohadakorlik, ajzu irodat bilan ma'naviy-axloqiy kamolot sari intilish, valiylik, karomatlar ko'rsatish kabi xislatlarga ega emasdilar. zohidlarning niyati ibodat bilan oxirat mag'firatini qozonish, qur'onda va'da qilingan jannatning hueur-halovatiga etishish edi. so'fiylar nazarida esa jannat umidida toat-ibodat qilish …

4 / 74

ifatlarini tanish va bilish, ko'ngilni nafsu hirs g'uboridan poklab, botiniy musaffo bir holatda iloh vaslig'a etishish va bundan laezatlanish g'oyasini keng targ'ib qildilar. inson ruhi ilohiydir va, demak, asosiy maqsad — ilohiy olamga borib qo'shilmoqdir, dedilar. shu tariqa, dunyodan ko'ngil uzgan, ammo zohidlarga o'xshamay- digan, «bir nazar bilan tuproqni kimyo etadigan* (hofiz shero- ziy), eehnu zakovat, aqlu farosatda tengsiz, ammo o'zga mutafak- kirlar, faylasuflardan ajralib turadigan, shariat ilmini suv qilib ichgan, toatu ibodatda mustahkam, lekin oddiy dindorlardan farqpanadigan ajoyib xislatli odamlar toifasi paydo bo'lgan ediki, ularni ruh kishilari deb atardilar. bunday odamlarning fe'l-atvori, yurish-turishi, xoriqulodda (odatdan tashqari) so'zlari va ishlari atrofdagilarni hayratga solar, ba'zilarining g'aybdan bashorat beruvchi karomatlari, sirli mo''jizalari aqllarni lol qoldirardi. ularni ahdulloh, avliyo, ahdi hol, ahli botin, arbobi tariqat, darvesh, qalandar, faqir degan nomlar bilan tilga olardilar. ammo bu toifaga nisbatan ko'proq «so'fiy» nomi qo'llanilgan, chunki ushbu so'zning ma'nosi ancha keng bo'lib, boshqa tushuncha va atamalarni o'z …

5 / 74

beruniy bo'lsa «osor ul-boqiya» asarida ushbu so'zni yunoncha «suf», ya'ni faylasuf so'zining oxirgi qismidan yasalgan deb ko'rsatadi. ammo ko'pchilik so'fiy so'zi arabcha «suf* so'zidan hosil bo'lgan, degan fikrni billiradilar. «suf» so'eining lug'aviy ma'nosi jun va jundan to'qilgan matodir. so'fiylar ko'p hollarda jun chakmon yoki qo'y terisidan tikilgan po'stin kiyib yurishni odat qilgan- lari uchun ularni jun kiyimlilar (forschasi pashminapo'sh), ya'ni so'fiy deb yuritganlar. bizningcha, shu keyingi etimologik ma'no haqiqatga yaqinroqdir, zero, so'fiy so'zining «suf» so'zidan yasalishi arab tili qonun-qoidalariga mos keladi. so'fiy va darveshlar hdqiqatan ham katta nufuz va obro'ga ega edilar. muqtadir shayxlargina emas, qalandarlar, eshonlar, majeub, «devonalar», oddiy larveshlarni ham odamlar hurmat qilganlar. shuning natijasi o'laroq, darvesh- lik harakati keng quloch yoygan, darveshlik udumlari shakllanib, darveshlar alohila bir toifa — tabaqa sifatida jamiyatda muhim o'rin egallagan. biroq bu birlaniga yuzaga kelgan harakat emas, aytib o'tgani- mizday, tasavvuf va darveshlik harakati uzoq tadrijiy tarixga ega. olimlar tasavvuf tarixini dastlab …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 74 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tasavvuf va badiiy ijod fanidan yakuniy nazorat savolari"

fan bo'yicha oraliq va yakuniy nazorat savolnomalari �tasdiqlayman� o'zbek adabiyoti tarixi kafedrasi mudiri _______________ n. jabborov _______ 2023 “tasavvuf va badiiy ijod” fanidan yakuniy nazorat savolari 1. tasavvuf. uning paydo bo�lish tarixi. tasavvuf musulmon sharqi mamlakatlari ijti- moiy va ma'naviy hayotiga chuqur kirib bordi; fan, malaniyat va adabiyot rivojnga katta ijobiy ta'sir ko'rsatdi. xi asrdan boshlab sharqning deyarli barcha nufuzli shoir va yozuvchilari, mutafakkir va olimlari tasavvufdan oziqlanib, uning insonparvarlik va haqsevarlik g'oyalaridan ruhlanganlar. shuni nazarda tutib, atoqli olim e.e. bertels o'tgan asrning boshidayoq qayd etgan edi: «tasavvuf adabiyotini o'rganmasdan turib, o'rta asrlar musulmon sharqi madaniy hayoti haqida tasavvurga ega bo'lish mumkin...

Этот файл содержит 74 стр. в формате DOC (2,1 МБ). Чтобы скачать "tasavvuf va badiiy ijod fanidan yakuniy nazorat savolari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tasavvuf va badiiy ijod fanidan… DOC 74 стр. Бесплатная загрузка Telegram