umurtqalilarning kelib chiqishi va evolyusion taraqqiyotiga doir paleontologik tasavvurlar

DOCX 19 pages 40.9 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.9 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: umurtqalilarning kelib chiqishi va evolyusion taraqqiyotiga doir paleontologik tasavvurlar reja: 1. umurtqalilar kenja tipiga umumiy tavsif hamda ularning kelib chiqishi. 2. tuzilishining asosiy belgilari: o‘q skeleti, bosh skeleti, qo‘l-oyoq skeletlari, ovqat hazm qilish tizimi, nafas olish tizimi va sezgi a’zolari. 3. tuzilishining murakkablashishi, a’zolarining taraqqiyoti – umurtqalilar progressiv evolyusiyasining asosiy sharti ekanligi. umurtqalilarning kelib chiqishi.birlamchi umurtqali hayvonlarning ajdodlari hozirgacha topilrnagan. lekin, shunday bo"isa ham ko'pgina yirik zoolog olimlar qadimgi umurqali hayvonlarning qazilma qoldiqlarini tekshirib umurtqali hayvonlami 2 ta bo'limga bo‘lishadi: i. jag'sizlar (agnatha)bo'limi. 2. jag'og'izlilar ((jnaihostomata) bo'limi .jag'sizlar bo'limi o'z navbatida qalqonlilardan (haliqlarga o'xshash) kelib chiqqan va ular silur davrida keng tarqalgan. qalqonlilar o ‘z navbatida qalqonsizlardan kelib chiqqan degan taxminlar bor. chunki, silur va devon davrlarida jag sizlaming vakillari keng tarqalgan. keyinchalik ulaming ko‘pchiligi qirilib ketib, faqatgina bitta shoxchasi baliqlaming terisi va jabrasida parazitlik qilib yashabi qolgan. keyinchalik ja g ‘sizlardan jag'og'izlilar, y a ’ni baliqlar. suvda hamda …

2 / 19

dum boʻlimlardan iborat. uzilishining asosiy belgilari: o‘q skeleti, bosh skeleti, qo‘l-oyoq skeletlari, ovqat hazm qilish tizimi, nafas olish tizimi va sezgi a’zolari. ichki skeleti bosh skeleti, oʻq skeleti (xorda yoki umurtqa pogʻonasi) va boshqa boʻlimlardan iborat. oʻq skeleti tuban umurtqali hayvonlarda (toʻgarak ogʻizlilar va ayrim tur baliqlarda) hamda boshqa umurtqali hayvonlarning embrionlarida, asosan, xordadan iborat boʻladi. xordani biriktiruvchi toʻqimadan tuzilgan qin oʻrab turadi, bu qin markaziy nerv sistemasini ham qoʻshib oʻrab oladi va skeletogen qatlam, ya'ni togʻay yoki suyak umurtqa pogʻonasini paydo qiladigan qatlam hisoblanadi. shuni ta'kidlash lozimki, suyak yoki togʻay skelet hosil qilishda xordaning oʻzi ishtirok etmaydi. umurtqali hayvonlarning umurtqa pogʻonasi bir-biri bilan harakatchan tarzda qoʻshilgan bir qancha umurtqalardan iborat boʻladi. jagʻsizlarning (toʻgarak ogʻizlilar sinfi vakillarining) umurtqalari murtak holida boʻladi, shunga koʻra umurtqa pogʻonasi boʻlimlarga boʻlinmaydi. baliqlarning umurtqa pogʻonasi 2 ta boʻlimga – qovurgʻalar oʻrnashgan tana boʻlimiga va qovurgʻasiz dum boʻlimiga boʻlinadi. quruqlikda yashovchi umurtqalilaming tipik umurtqa pogʻonasi 5 …

3 / 19

ilish va jabralar bilan bogʻlangan) qismlardan iborat qo'l oyoq skeleti.oyoq skeletlari toq va juft oyoq (suzgich qanot) skeletlariga bo'linadi. toq oyoq (suzgich qanot) skeletlari faqat birlamchi suv hayvonlarida (to'garak og'izlilar va baliqlarda) bo'ladi. ular orqa, dum va anal suzgich qanot pardalanni tutib turadigan tashqi skelet - shu'lalardan hamda gavda muskullariga o'mashgan va suzgich qanot shu'lalarini tutib turadigan ichki skelet-radial shu'lalardan iborat. juft oyoqlar (suzgich qanotlar) skeleti, oyoq kamarlari skeletiga va erkin oyoq skeletlariga bo'linadi.baliqlaming suzgich qanot kamarlari birmuncha sodda tuzilgan bo'ladi va umurtqa pog'onasiga qo'shilib turmaydi.quruqlikda yashovchi umurtqalilaming juft oyoqlari baliqlarning juft suzgich qanotlaridan farq qiladi. oldingi yoki yelka kamarining tipik elementlariga kurak. korakoid va prokorakoid kiradi. ularda. qoplag'ich suyak-o'mrov ham bo'ladi. tos yoki chanoq kamariga yonbosh, quymich va qov suyaklari kiradi. chanoq kamarida qoplag'ich suyaklar yo'q.erkin oyoq skeletlari faqat ichki skeletlardan iborat bo'lib. 3 bo'limga. ya'ni oldingi oyoq-son, boldir va oyoq kaftiga bo'linadi. birinchi bo'lim bitta. ya’ni yelka yoki …

4 / 19

beradi. umurtqalilarda murakkab tuzilgan parenximatoz organ – jigar hosil boʻlgan. jigar ovqat hazm qilishda ishtirok etish bilan birga murakkab biokimyoviy jarayonlar kechadigan joy ham hisoblanadi. bosh kutisizlar kam xarakat kilib xayot kechiradigan, suv okimi bilan kirgan ovqatlarini eb, jinsiy maxsulotlarini suvga tashlab passiv ravishda kupayadigan hayvonlar bulsa, umurtqalilar aksinsha urgoshilarini xam, ovqatlarini xam uzi aktiv ravishda axtarib topadigan hayvonlardir. umurtqalilarning ana shu muxim biologik belgilari ularning birmunsha yukori tuzilganligidadir. • bosh kutisizlar kam xarakat kilib xayot kechiradigan, suv okimi bilan kirgan ovqatlarini eb, jinsiy maxsulotlarini suvga tashlab passiv ravishda kupayadigan hayvonlar bulsa, umurtqalilar aksinsha urgoshilarini xam, ovqatlarini xam uzi aktiv ravishda axtarib topadigan hayvonlardir. umurtqalilarning ana shu muxim biologik belgilari ularning birmunsha yukori tuzilganligidadir. • umurtqalilarning nerv sistemasi bosh kutisizlarga nisbatan ansha takomillashgan, ya’ni nerv nayi bosh va orqa miyalarga ajralgan. bosh miya xar xil funksiyalarni bajaruvshi bulmalarga bulingan. bular ushun tirik organizm bilan tashki muxit urtasidagi alokani yuzaga keltiruvshi …

5 / 19

ak, ayirish organi – buyraklar rivojlanadi umurtqali hayvonlar tuzilishining umumiy xarakteristikasi • umurtqali hayvonlar tuzilishining umumiy xarakteristikasi • gavdasining shakli xilma - xil. suvda yashaydigan tuban umurtqa-lilarning gavdasi bosh, tana va dum kismlarga bulinadi. bularda tok orqa, dum va dum osti xamda juft kukrak va korin suzgish kanotlari bor. quruqlikda yashovshi umurtqali hayvonlarning gavdasida yana buyin kismi xosil buladi, tok suzgish kanotlari bulmaydi, juft suzgish kanotlari urniga besh barmokli tipda tuzilgan oyoklari paydo buladi. teri koplagishlari. teri funksiya jixatidan muxim organdir. shunki teri gavdani ximoya qilishda, termoregulyasiya, ayirish va sezuv prosesslarida ishtirok etadi. teri tashki epidermis va ishki shin teri kavatlaridan tashkil topgan. epidermis kup kavatli epiteliydan tuzilgan. xayoti suv muxiti bilan boglik bulgan tugarak ogizlilar baliqlar va amfibiyalarning lishinkalari epidermisida shilimshik modda ajratadigan bezlar buladi. shilimshik moddalar bu hayvonlarning suvda xarakatini engillashtiradi. quruqda yashovshi umurtqali hayvonlarda epidermisining tashki kavati shoxlanadi. bularning terilarining yuzlarida xar xil shox xosilalar, tangasha, kalkonsha, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqalilarning kelib chiqishi va evolyusion taraqqiyotiga doir paleontologik tasavvurlar"

mavzu: umurtqalilarning kelib chiqishi va evolyusion taraqqiyotiga doir paleontologik tasavvurlar reja: 1. umurtqalilar kenja tipiga umumiy tavsif hamda ularning kelib chiqishi. 2. tuzilishining asosiy belgilari: o‘q skeleti, bosh skeleti, qo‘l-oyoq skeletlari, ovqat hazm qilish tizimi, nafas olish tizimi va sezgi a’zolari. 3. tuzilishining murakkablashishi, a’zolarining taraqqiyoti – umurtqalilar progressiv evolyusiyasining asosiy sharti ekanligi. umurtqalilarning kelib chiqishi.birlamchi umurtqali hayvonlarning ajdodlari hozirgacha topilrnagan. lekin, shunday bo"isa ham ko'pgina yirik zoolog olimlar qadimgi umurqali hayvonlarning qazilma qoldiqlarini tekshirib umurtqali hayvonlami 2 ta bo'limga bo‘lishadi: i. jag'sizlar (agnatha)bo'limi. 2. jag'og'izlilar ((jnaihostomata) bo'limi .jag'si...

This file contains 19 pages in DOCX format (40.9 KB). To download "umurtqalilarning kelib chiqishi va evolyusion taraqqiyotiga doir paleontologik tasavvurlar", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqalilarning kelib chiqishi… DOCX 19 pages Free download Telegram