entomologiya

DOCX 16 pages 323.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 323.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: hasharotlarning anatomiyasi va biologiyasi. reja: 1. entomologiya hasharotlar haqidagi fan 2. hasharotlarning anatomiyasi 3. hasharotlarning biologiyasi entomologiya (lotincha: — hasharotlar va ...logiya) — hasharotlar toʻgʻrisidagi fan. hasharotlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ularning individual va tarixiy rivojlanishi, xilmaxilligi, yer yuzida tarqalishi, yashash muhiti bilan munosabatlari va boshqalarni oʻrganadi. vazifasiga binoan, nazariy, yaʼni umumiy e. va amaliy e. farq qilinadi. umumiy e. hasharotlar morfologiyasi, embriologiyasi, fiziologiyasi, biokimyosi, etologiyasi, entomogeografiyasi, paleontologiyasi, sistematikasi va boshqalar fanlarga ajratiladi. bu fanlarni oʻrganish obʼyektiga binoan, yanada kichikroq boʻlimlarga ajratish mumkin. mas, sistematika tarkibida koleopterologiya — qattiq qanotlilarni, lepidopterologiya — kapalaklarni, mirmikologiya — chumolilarni oʻrganadi. amaliy e.ning oʻrganish obʼyekti — qishloq xoʻjaligi oʻsimliklari va mahsulotlari zararkunandalari, odam, hayvonlar va oʻsimliklarning parazitlari hamda xalq xoʻjaligida va tabiatda foydali ahamiyatga ega boʻlgan hasharotlar. amaliy e. ham oʻz vazifasiga binoan, oʻrmon zararkunandalari (oʻrmon e.si), qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalari (qishloq xoʻjaligi e.si), xonaki va yovvoyi hayvonlarda parazitlik qiluvchi hasharotlar (veterinariya e.si), odamda …

2 / 16

rib, qanotlarining tuzilishi asosida ularni 9 turkumga ajratadi va binar nomenklaturani asoslab beradi. 19-asrda ingliz entomologlari u. kyorbi, j. uestvud va j. lebbok yana bir necha turkumlarni tavsiflab berishdi. franiiya entomologi p. laterl hasharotlarning sinf hajmidagi sistematikasini taklif etdi. 1831. ch. darvinnit "turlarning kelib chiqishi" (1859) asarining yuzaga kelishi bilan hasharotlar sistematikasi filogenetik asosda tuzila boshlandi. 19-asrning 2-yarmida hasharotlar anatomiyasi va metamorfozi toʻgʻrisida yirik ishlar paydo boʻladi. rus olimlari n.p.vagner pedogenezni (1862), a.a.tixomirov ipak qurtida sunʼiy partenogenezni (1886), a.o.kovalevskiy hasharotlarda murtak varaqdarini (1869—71), p. marshal poliembrioniyani (1898) kashf etishdi. 20-asr davomida dunyo entomofaunasi boʻyicha juda katta material toʻplandi; nazariy va amaliy e. sohasida koʻplab kashfiyotlar qilindi. 20-asr oxirlariga kelib hasharotlarning 1 mln.dan ortiq turi aniqlandi; turkumlar soni 40 ga yaqinlashdi, hasharotlar sistematikasi qayta koʻrib chiqildi va takomillashtirildi. e.da yangi va ancha nozik metodlar (elektron mikroskopiya, kariosistematika) va kompyuter texnologiyasi, sistematikada sonli taksonomiya va taksonomik taxlil qoʻllanila boshlandi (amerika olimi r. …

3 / 16

qiziqishni kuchaytirdi. 20-asr oʻrtalarida asalarilar tilining kashf etilishi (nemis zoologi k. frish) bilan etologiya e.ning yetakchi tarmoqlaridan biriga aylandi. hasharotlar ekologiyasi sohasidagi dastlabki yirik tadqiqotlar amerika olimlari v.shelford (1913) va r. chempen (1931) nomi bilan bogʻliq. nemis olimi g. blunk (1922) hasharotlarning yashash muhiti bilan oʻzaro munosabatlarini oʻrganadi va ularning rivojlanishi harorat bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. norvegiya biologi k. fegri (1975) hasharotlar bilan entomofil oʻsimliklar oʻrtasidagi murakkab munosabatlarni umumlashtiradi. amaliy e. sohasida tadqiqotlar 19va 20-asr chegarasida rivojlana boshladi. dastlabki yirik ishlar oʻrmon, dala va poliz ekinlarining zararkunandalarini oʻrganishga bagʻishlangan edi (nemis olimlari yu. ratseburg , 1837—44; g. nerdlinger, 1869; kaltenx, 1874; rus olimi f. p. keppen, 188184). tibbiyot e.ning rivojlanishi bezgak kasalligini tarqatuvchi chivinning oʻrganilishidan boshlandi (rus olimi v.ya.danilovskiy, 1888; italyan olimi e. martini, 1923, 1941 va boshqalar). tibbiyot va veterinariya e.ning rivojlanishida rus olimlari v.n.beklemishevning bezgak chivinini oʻrganish sohasidagi ishlari, ye.n.pavlovskiyning transmissiv (hasharotlar va boshqalar boʻgʻimoyokdilar orqali tarqaladigan) kasalliklarning tibbiy …

4 / 16

entda turkiston entomologik stansiyasi tashkil etilib, 1925-yilda oʻzbekiston oʻsimliklarni himoya qilish stansiyasiga aylantiriladi. stansiyada qishloq xoʻjaligi zararkunanda hasharotlarini oʻrganish va ularga qarshi kurash choralarini ishlab chiqish boʻyicha bir qancha tadqiqotlar olib borildi (v.i. plotnikov, v.v.yaxontov, p.p.arxangelskiy, v.v.nikolskiy). 1929-yil gʻoʻza zararkunandalarini oʻrganish boʻyicha maxsus stansiya tashkil etilib, 1958-yilda uning bazasida oʻrta osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy tekshirish instituti ochildi. oʻzbekistonda tibbiyot va veterinariya e.si sohasidagi tadqiqotlar bezgak kasalligi qoʻzgʻatuvchisini oʻrganish bilan boshlandi. 1913-yilda turkistonda odam va hayvonlar tropik kasalliklarini oʻrganish boʻyicha oʻtkazilgan ekspeditsiya hisobotida bezgak kasalligini tarqatuvchi chivinlar toʻgʻrisida maʼlumot beriladi (v.l.yakimov). 20-asrning 20—30- yillarida bezgak kasalligi va bezgak pashshasini oʻrganish boʻyicha keng miqyosda tadqiqotlar olib boriladi (n.i.xodukin, l.m.isayev); bezgakni tadqiq etuvchi bir qancha stansiyalar va samarqand shahrida tropik kasalliklar (hozirgi tibbiyot parazitologiyasi) instituti tashkil etildi. 1920-yildan boshlab turkiston davlat universiteti kafedralari qoshida entomologiya sohasidagi ishlar boshlab yuborildi (a.l.brodskiy). qon soʻruvchi ikki qanotlilarni oʻrganish boʻyicha oʻzbekiston fa zoologiya institutida olib borilgan …

5 / 16

iluvchi hasharotlar (r.o. olimjonov), qishloq xoʻjaligi mahsulotlari zaxiralari (sm. alimuhamedov), bogʻ va oʻrmon zararkunandalari (x.t.nevskiy, m.i.kosobutskiy, i.k. maxnovskiy) oʻrganildi. hozirgi davrda e. sohasida asosiy zʼtibor hasharotlarning xilmaxilligi, ularning noyob va yoʻqolib borayotgan turlarini oʻrganish, zararkunanda hasharotlar (jumladan termitlar)ga qarshi kurashning atrof muhitga kam ziyon yetkazadigan ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmoqda. bu maqsadda har xil biologik faol preparatlar, jumladan, attraktantlar, feromonlar va jinsiy gormonlardan foydalanish metodlari ishlab chiqilmoqda. oʻtonda e. sohasida tadqiqotlar oʻzbekiston fa zoologiya instituti, oʻsimliklarni himoya qilish instituti, sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik instituti, manzarali bogʻdorchilik va oʻrmon xoʻjaligi ilmiyishlab chiqarish markazi, respublika karantin lab.si, veterinariya instituti hamda deyarli barcha oliy oʻquv yurtlari kafedralaritsa olib boriladi. hasharotlar (lotincha: insécta) - boʻgʻimoyoqli umurtqasiz hayvonlar sinfi. yer sharida 1,5 mln.ga yaqin turi maʼlum. turlarining koʻpligi va shakllarining xilma-xilligi jihatidan biosferada 1-oʻrinni egallaydi. h. sinfi oyoqdumlilar, qoʻshdumlilar, qoʻngʻizlar, tuyaboʻyinlar, toʻrqanotlilar, kapalaklar, burgalar, termitlar, qandalalar kabi 34 turkumga boʻlinadi. tanasining uzunligi 0,2 mm …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "entomologiya"

mavzu: hasharotlarning anatomiyasi va biologiyasi. reja: 1. entomologiya hasharotlar haqidagi fan 2. hasharotlarning anatomiyasi 3. hasharotlarning biologiyasi entomologiya (lotincha: — hasharotlar va ...logiya) — hasharotlar toʻgʻrisidagi fan. hasharotlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ularning individual va tarixiy rivojlanishi, xilmaxilligi, yer yuzida tarqalishi, yashash muhiti bilan munosabatlari va boshqalarni oʻrganadi. vazifasiga binoan, nazariy, yaʼni umumiy e. va amaliy e. farq qilinadi. umumiy e. hasharotlar morfologiyasi, embriologiyasi, fiziologiyasi, biokimyosi, etologiyasi, entomogeografiyasi, paleontologiyasi, sistematikasi va boshqalar fanlarga ajratiladi. bu fanlarni oʻrganish obʼyektiga binoan, yanada kichikroq boʻlimlarga ajratish mumkin. mas, sistematika tarkibida ko...

This file contains 16 pages in DOCX format (323.3 KB). To download "entomologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: entomologiya DOCX 16 pages Free download Telegram