eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari

PPTX 10 pages 510.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 510.0 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

leksikologiya o'z va o'zlashma qatlam eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining katta qismini umumturkiy qatlamga mansub so‘zlar tashkil etadi. tilimizda umumtukiy so‘zlarning quyidagi leksik-tematik guruhlari faol ishlatiladi: 1) inson tushunchasi bilan bog‘liq so‘zlar: kishi, el, yurt; 2) qarindoshlik tushunchalari bilan bog‘liq so‘zlar: ota, ona, opa, enaga, aka, uka, singil, qayin, qayinog‘a, yanga va boshqalar; 3) odam va hayvon tana a’zolari nomlari: barmoq, bag‘ir, bel, bo‘g‘iz, biqin, milk, miya, og‘iz va boshqalar. muayyan tushuncha doirasida birlashuvchi …

2 / 10

gan so‘zlar: tug‘ruqxona, so‘rovnoma. 4. boshqa tillardan kirib kelgan o‘zak va yasovchi qo‘shimchalardan: tilshunos, madadkor, mehnatkash, vagonsiz, ilmiy, gazetxon. qayd etib o‘tilgan umumturkiy so‘zlar va o‘zbek tilining o‘z ichki imkoniyatlari asosida shakllangan so‘zlar tilning o‘z qatlamini tashkil etadi. shuningdek, tilimiz o‘zbek lahja va shevalaridan, qardosh turkiy milliy tillardan kirib kelgan so‘zlar hisobiga ham boyib boradiki, bu ham uning o‘z qatlami imkoniyatlarini oshiradi. 2. o‘zlashma qatlam. tilimizning lug‘at tarkibida boshqa xalqlar tilidan kirib kelgan so‘zlar ham mavjud. bunday so‘zlar tilning lug‘at boyligidagi o‘zlashma qatlamni tashkil etadi. ular quyidagi tillardan tarixning eng qadimgi bosqichlarida o‘zlashtirilgan: 1. hind tildan o‘zlashgan so‘zlar: barcha, bibi, paysa, tovus, chaqmoq. 2. xitoy tilidan o‘zlashgan so‘zlar: choy, lag‘mon, shiypon. 3. qadimgi yunon tilidan: iqlim, marvarid, marmar, ark, billur. o‘zbek adabiy tili leksikasining o‘zlashma so‘zlar qatlami asosini keyingi tarixiy bosqichlar mobaynida yaqin munosabatda bo‘lgan fors-tojik, arab, rus va boshqa xorijiy tillardan o‘zlashgan so‘zlar tashkil etadi. ular quyidagilar misolida ko‘zga …

3 / 10

zmlar), 3) yangi so‘zlar (neologizmlar). 1. tarixiy so‘zlar (istorizmlar). o‘tmishga oid narsa, hodisalarni ifodalagan, biroq hozirgi tilimizda o‘z sinonimiga ega bo‘lmagan so‘zlardir. masalan: miri, paqir, (pul birliklari) qozi, qushbegi, yasovul, xalifa (mansab nomlari), omoch, yorg‘ichoq, charx kabilar. 2. eskirgan so‘zlar(arxaizmlar). hozirgi kunda mavjud bo‘lgan narsa va hodisalarning eskirib qolgan nomlaridir. eskirgan so‘zlarning hozirgi tilda sinonimi mavjud bo‘ladi. masalan: budun, ulus, raiyat – xalq; handasa - geometriya; muarrix – tarixchi; dudoq – lab; lang - cho‘loq, oqsoq. 3. yangi so‘zlar (neologizmlar). ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va o‘zgarishlar natijasida vujudga kelgan narsa - hodisalarning yangi nomlaridir. masalan, o‘zbekiston mustaqil bo‘lgandan so‘ng tilimizda paydo bo‘lgan faxriy - veteran, noib - deputat, tuman - rayon, tayyora - samolyot kabi so‘zlar yangi so‘zlardir. yangi so‘zlarning nofaol so‘zlar qatoridan o‘rin egallashi sababi shundaki, ular paydo bo‘lgandan keng iste’moldagi so‘zlar singari barchaning nutqida birdek ishlatilavermay-di. biroq vaqtlar o‘tishi bilan yangi so‘zlar ham keng iste’moldagi so‘zlar qatoridan o‘rin egallashi mumkin. …

4 / 10

q og‘zaki nutqda qo‘llansa, ularning sinonimlari bo‘lgan jirkanmoq, uyushmoq, kasb, makon, juz’iy so‘zlari ko‘proq yozma nutqda qo‘llanadi. frazeologiya ikki yoki undan ortiq so‘zdan tarkib topgan va yaxlit bir ma’no ifo-dalaydigan til birligi frazeologik ibora deyiladi. frazeologizmlar yaxlit-ligicha yoki muayyan so‘zning ko‘chma ma’noda qo‘llanishi asosida yuzaga keladi. masalan, og‘zi qulog‘ida iborasi tarkibidagi so‘zlar bir butun holda ko‘chma ma’noda qo‘llanib, xursand tushunchasini ifodala-gan. biroq qo‘l ko‘tarmoq birikmasida esa ko‘tarmoq so‘zining ko‘chma ma’noda ishlatilishi iborani vujudga keltirgan. shu bois ular nutqning erkin sintaktik birliklaridan farqli ravishda, tilning turg‘un birikmalari hisoblanadi. frazeologik iboralarning so‘zlar singari tilning lug‘aviy bir-liklari qatoridan o‘rin egallaydi. bunga quyidagi omillar sabab bo‘ladi: 1.frazeologizmlar ikki yoki undan ortiq so‘zdan tashkil topgan turg‘un birikmalar bo‘lsa ham, so‘zlar singari, odatda, yaxlit bir tushun-chani ifodalash uchun xizmat qiladi. bu xususiyat ularni so‘zlar bilan sinonimik munosabatga kirisha olishini ta’minlaydi: uchiga chiqqan-o‘taketgan, turgan gap-albatta, yeng ichida-xufiya, yashirin kabilar shular jumlasidandir. 6. leksikografiya leksikografiya (yunoncha lexs-so‘z, grapos-yozaman …

5 / 10

y (ensiklopedik) lug‘atlar; 2) lingvistik (filologik) lug‘atlar. image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.png image8.jpeg image3.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari"

leksikologiya o'z va o'zlashma qatlam eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining katta qismini umumturkiy qatlamga mansub so‘zlar tashkil etadi. tilimizda umumtukiy so‘zlarning quyidagi leksik-tematik guruhlari faol ishl...

This file contains 10 pages in PPTX format (510.0 KB). To download "eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: eskirgan so'zlar yangi so'zlar … PPTX 10 pages Free download Telegram

eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "eskirgan so'zlar yangi so'zlar iboralar tasvirlar ifodalar atamalar ilmiy va kasbiy atamalar shevaga oid so'zlar olinma so'zlar haidagi bilimlar majmuasini o'qitish usullari"

Similar files