ilmiy dunyoqarash va uning rivojlanish bosqichlari

DOCX 16 pages 26.4 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.4 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ilmiy dunyoqarash va uning rivojlanish bosqichlari reja: 1. ilmiy dunyoqarash tushunchasi va uning mohiyati 2. ilmiy dunyoqarashning shakllanish manbalari (falsafa, tabiiy va ijtimoiy fanlar) 3. o‘rta asrlarda ilmiy dunyoqarashning rivojlanishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar dunyoqarash — subyektiv voqe’likni baholovchi qarorlar toʻplami; dunyoga va insonning undagi oʻrniga, kishilarning oʻz atrofidagi voqelikka va oʻz-oʻziga munosabatiga boʻlgan umumiy qarashlar tizimi, shuningdek, bu qarashlarga asoslangan odamlarning eʼtiqodlari, ideallari, bilish va faoliyat tamoyillari. dunyoqarash kishining yoshi, hayotiy tajribasi, bilimi, mafkurasi bilan bogʻliq. dunyoqarashda jamiyatda shakllangan falsafiy, ilmiy, diniy, siyosiy, axloqiy, huquqiy, estetik bilimlar, qarashlar oʻz aksini topadi. shaxsning dunyoqarashi ijtimoiy munosabatlar bilan chambarchas bogʻlangan. dunyoqarash insonning oʻzini va dunyoni zaruriy ravishda anglashi hamda baholashi asosida shakllanadi. bu jihatdan dunyoqarash voqelikning inson ongidagi subyektiv inʼikosidir. ayrim individning ongi bilan bog'langan individual dunyoqarash, muayyan ijtimoiy guruh, qatlam, sinf, millat va jamiyat miqyosidagi ijtimoiy ong bilan bogʻlangan ijtimoiy dunyoqarash mavjud. bular bir-birini toʻldiradi, bir-biriga taʼsir qiladi, bir-birini rivojlantiradi. dastlab …

2 / 16

qelik haqidagi mifologik bilimlar toʻplangan va tizimga solingan bir davrda vujudga kelgan, borliqning inson ongidagi xayoliy inʼikosi sifatida qadimgi davr kishilari uchun xos boʻlgan. ular voqelikni turli rivoyatlar va afsonalar asosida tasvirlab, uni qahramonlar, yovuz va xayrli kuchlarni aks ettiruvchi obrazlar tarzida bilishgan. tabiatdagi jonsiz jismlarni jonlantirib, olov, suv, havo, tabiat hodisalarini ham muayyan jonli obrazlarning namoyon boʻlishi deb hisoblashgan. diniy dunyoqarash diniy dunyoqarash olamdagi voqea va hodisalarning sabablarini ilohiy, gʻayritabiiy kuch bilan bog'lab tushuntiradi. diniy eʼtiqod, tuygʻu, diniy aqidalarga ishonish, ilohiy kuchlarga sigʻinish diniy dunyoqarashning muhim jihatlari hisoblanadi. turmush bilan bogʻlangan (kundalik) dunyoqarash.unda aqlga sigʻadigan tasavvurlar, olam va odam toʻgʻrisidagi oddiy anʼanaviy qarashlar aks etadi. falsafiy dunyoqarash falsafiy dunyoqarashda butun borliq, tabiat, jamiyat, inson ruhiyati va tafakkurining eng umumiy jihatlari idrok etiladi, shu asosda olamning umumlashgan nazariy modeli yaratiladi. falsafiy dunyoqarash dunyoqarashning boshqa shakllariga tayanadi, ulardagi umumiy qonuniyatlarni, jihatlarni anglashga harakat qiladi. falsafiy dunyoqarashning shakllanishi va rivojlanishi falsafaning paydo …

3 / 16

ilarning turmush tajribasiga, toʻplagan bilimlariga tayanadi. dunyoqarash kishilarning axloq meʼyorlari, hayotdagi intilishlari, qiziqishlari, mehnat va turmushlariga taʼsir koʻrsatib, katta amaliy maʼno kasb etadi. ilmiy dunyoqarash tushunchasi ilmiy dunyoqarash – bu insonning borliq, tabiat, jamiyat va tafakkur haqidagi ilmiy asoslangan qarashlari, bilimlari va tushunchalari majmui. u inson tafakkurining eng yuqori shakli bo‘lib, voqelikni obyektiv, mantiqiy va tajribaga asoslangan holda anglash imkonini beradi. ilmiy dunyoqarash falsafa, tabiiy va ijtimoiy fanlarning umumlashgan bilimlari asosida shakllanadi. ilmiy dunyoqarashning o‘ziga xos xususiyatlari obyektivlik – haqiqatni shaxsiy qarash va hissiyotlardan holi tarzda bilishga intilish. mantiqiylik – fikrlash va xulosalarning qonuniyatlarga asoslanishi. empirik asos – tajriba va kuzatuvlarga tayanishi. nazariy asos – ilmiy qonunlar va konsepsiyalar bilan izohlanishi. dinamiklik – yangi ilmiy kashfiyotlar bilan doimiy ravishda boyib borishi. ilmiy dunyoqarashning rivojlanish bosqichlari qadimgi davr bosqichi qadimgi sharq va antik davr mutafakkirlari (fales, suqrot, aflotun, aristotel, forobiy va boshqalar) tabiat va jamiyatni tushuntirishda mantiqiy mulohaza yuritishga asos solishdi. …

4 / 16

bosqichi (xvii–xviii asrlar) ilm-fan rivojida inqilobiy davr bo‘lib, klassik mexanika, fizika va matematika asoslari yaratildi. nyuton, dekart, spinoza, lomonosov kabi olimlar ilmiy tafakkurni tizimlashtirdi. ilmiy tajriba va eksperiment asosiy metodga aylandi. xix asr bosqichi biologiya, kimyo, sotsiologiya kabi fanlarda katta yutuqlar qo‘lga kiritildi. darvinning evolyutsiya nazariyasi, marks va engelsning jamiyat haqidagi ta’limotlari ilmiy dunyoqarashni yanada boyitdi. ilmiy tafakkur differensiallashuv va integratsiya jarayonlariga yuz tutdi. xx–xxi asr bosqichi (zamonaviy davr) ilm-fan yuksak darajada rivojlanib, fanlararo integratsiya kengaydi. kibernetika, informatika, genetika, kosmonavtika, sun’iy intellekt kabi yangi yo‘nalishlar yuzaga keldi. globallashuv, ekologik muammolar va axborot texnologiyalari ilmiy dunyoqarashning yangi qirralarini shakllantirmoqda. ilmiy dunyoqarash insoniyat tafakkurining tarixiy taraqqiyoti jarayonida shakllanib kelgan bo‘lib, u mifologik va diniy dunyoqarashlardan farqli ravishda obyektiv haqiqatni ilmiy metodlar orqali anglashga asoslanadi. bugungi kunda ilmiy dunyoqarash inson faoliyatining barcha sohalarida muhim ahamiyat kasb etib, insoniyat taraqqiyotini belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. hozirgi zamon madaniyatshunosligi (kulturologiyasi)da tabiat va madaniyatning bir-biriga ta’siri, …

5 / 16

rkinlik sari qadam tashlagan. inson bilan tabiat o’rtasidagi begonalashuv barham topgan, tabiiy mutanosiblikka erishilgan davrlarni madaniyatshunoslikda inson tarixining «oltin asri» deb atash rasm bo’lgan. barcha diniy ta’limotlar, falsafiy tizimlar tabiat va madaniyat o’rtasidagi g’oyat murakkab muammolami oqilona hal etish, tabiiy mutanosiblikni shakllantirish, ekologik madaniyatni rivojlantirish uchun xizmat qilgan. ekologik inqirozlar, insonning tabiatdan begonalashuvi, tabiatni shafqatsiz ekspluatatsiya qilish — ma’naviy qashshoqlik, insonning o’z mohiyatidan begonalashuvi madaniy taraqqiyotdagi umumiy tanazzul bilan bog’liqdir. insoniyatning tabiatga bo’lgan munosabati uning o’z-o’ziga bo’lgan munosabatidir: tabiat aqlli mavjudot bo’lgan hazrati insonni yaratish bilan tabiiy taraqqiyotdagi vorislik, uzluksizlik va tartib-intizomni qaror toptirgan. tabiat jonsiz, hissiz va ongsiz borliq emas, balki o’ta ta’sirchan, o’ta «aqlii» va donodir. tabiat to’g’risida chuqur bilimga, intellektual salohiyatga, axloqiy va ekologik madaniyatga ega bo’lgan ulug’ ajdod-l-inmiz tabiatni avaylab-asrashga, barcha tirik mavjudot haqida g’amxo’rlik qilishga intilganlar. insoniyat tarixi — madaniyatning shakllanishi, ravnaq topishi va madaniy yuksalishning inqirozlar bilan almashinishi tarixidan boshqa narsa emasdir. biroq har …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy dunyoqarash va uning rivojlanish bosqichlari"

ilmiy dunyoqarash va uning rivojlanish bosqichlari reja: 1. ilmiy dunyoqarash tushunchasi va uning mohiyati 2. ilmiy dunyoqarashning shakllanish manbalari (falsafa, tabiiy va ijtimoiy fanlar) 3. o‘rta asrlarda ilmiy dunyoqarashning rivojlanishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar dunyoqarash — subyektiv voqe’likni baholovchi qarorlar toʻplami; dunyoga va insonning undagi oʻrniga, kishilarning oʻz atrofidagi voqelikka va oʻz-oʻziga munosabatiga boʻlgan umumiy qarashlar tizimi, shuningdek, bu qarashlarga asoslangan odamlarning eʼtiqodlari, ideallari, bilish va faoliyat tamoyillari. dunyoqarash kishining yoshi, hayotiy tajribasi, bilimi, mafkurasi bilan bogʻliq. dunyoqarashda jamiyatda shakllangan falsafiy, ilmiy, diniy, siyosiy, axloqiy, huquqiy, estetik bilimlar, qarashlar oʻz aksini topadi. s...

This file contains 16 pages in DOCX format (26.4 KB). To download "ilmiy dunyoqarash va uning rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy dunyoqarash va uning rivo… DOCX 16 pages Free download Telegram