aylanma harakat

PPTX 11 pages 562.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 562.2 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

slide 1 ma’ruza mexanik harakat uchta turdan iborat - ilgarilanma, aylanma va tebranma harakat. ilgarilanma harakat harakatning shunday ko’rinishiki, unda jismni tashkil etgan zarrachalar to’g’ri bir-biriga parallel trayektoriyalar chizadi. aylanma harakatda jismning ixtiyoriy ikki nuqtasi vaqt davomida harakatsiz bo’lib turadi. bu ikki nuqta orqali o’tkazilgan to’g’ri chiziq aylanish o’qi deb ataladi. aylanish o’qida jismning hamma nuqtalari harakatsiz bo’ladi. jismning boshqa nuqtalari aylanish o’qiga perpendikulyar tekisliklarda harakatlanadi. bu aylanalarning markazlari aylanish o’qida yotadi. tebranma harakat deb jism o’z muvozanat holati atrofida ko’p marta takroriy harakatlanib har safar dastlabki holatiga qaytadigan harakatga aytiladi. muayyan sharoitda o’lchamlari inobatga olinmaydigan jismga moddiy nuqta deyiladi. sanoq tizimi deb koordinatalar tizimi, sanoq jismi va vaqt o’lchaydigan asbobga aytiladi. sanoq jismi deb koordinatalar boshi qo’yilgan jismga aytiladi mexanika. moddiy nuqta kinematikasi. ilgarilanma harakatda tezlik va tezlanish moddiy nuqtaning harakati vaqtida hosil qilingan chiziqqa trayektoriya deb ataladi. moddiy nuqta tomonidan biror vaqt oralig’ida bosib o’tilgan trayektoriyaning uzunligiga uning …

2 / 11

ni hisobga olib bu tenglamani quyidagicha yozish mumkin: mexanik harakatning eng oddiy ko’rinishi tekis harakatdir moddiy nuqtaning s yo’lni bosib o’tishi sarf bo’lgan vaqt. shunday qilib bu yerda umumiyholdatezlikvektorio’zgarmayqolmaydi. vaqto’tishibilanyokiuningkattaligiyokiyo’nalishi, yoxudikkalasi ham birgalikdao’zgaradi. demak, tezlikvaqtgabog’liqkattalik. tezlikningo’zgarishsur’atiniifodalashuchunmoddiynuqtatezlanishideganyangifizikkattalikkiritiladi. jismto’g’richiziqli, ham egrichiziqliharakatdatezlanishbilanharakatlanishimumkin. farazqilamizki, moddiynuqta ∆t kichikvaqtoralig’idaegrichiziqlitrayektoriyabo’ylabtezligi υ1bo’lgan a nuqtadantezligi υ2bo’lgan b nuqtagako’chayotganbo’lsin. rasmdanko’rinadiki, tezlikningo’sishiboshlang’ichvaoxirgitezliklarvektoriniayirmasivektordaniborat: tezliko’zgarishiningshuo’zgarishuchunsarfbo’lganvaqtganisbatio’rtachatezlanish deb ataladi: ∆t→0 bo’lganda b nuqta a nuqtagayaqinlashadiva ab yo’ldao’rtagatezlanishoniytezlanishgaaylanadi. a nuqtadao’rtachatezlanish trayektoriyaning istalgan nuqtasida oniy tezlanish trayektoriyaning botiq tomoniga yo’nalgan va trayektoriya bilan burchak hosil qiluvchi vektordan iborat, kattaligi esa vaqt oralig’i o ga intilganda o’rtacha tezlanish limitiga tengdir. tezlanish vektori ikkita tashkil etuvchilarga ajratiladi, ulardan biri trayektoriyaga urinma ravishda yo’nalgan va unga urinma yoki tangensial tezlanish αt deb, ikkinchisi esa trayektoriyaning normali bo’ylab yo’nalgan va unga normal yoyli markazga intilma tezlanish αn deb ataladi. o’zgarmas tezlanish (α=const) bilan yuz beradigan harakatga tekis o’zgaruvchan (tekis tezlanuvchan agar α>0 va tekis sekinlanuvchan agar α<0 bo’lsa) harakat deyiladi. bu …

3 / 11

ng vaqtlar oralig’ida teng yoy uzunliklarini bosib o’tgandagi harakatga aytiladi. aylana bo’ylab tekis harakatni chiziqli tezlik degan tushuncha ifodalaydi. chiziqli tezlik deb moddiy nuqtaning vaqt birligi ichida bosib o’tgan yoy uzunligiga aytiladi. tarifga ko’ra, - yoyuzunligi, - vaqt agar jism (moddiynuqta) to’labirmartaaylansa, u holda - aylana uzunligi 2πr (r-aylanaradiusi) ga, ∆t esaaylanishdavri t gaalmashadi. aylanishdavri deb moddiynuqtaningbirmartato’laaylanibchiqishiuchunketganvaqtgaaytiladi. u vaqtdachiziqlitezlik vaqtbirligiichidaaylanishlarsonigaaylanishchastotasideyiladivaνbilanbelgilanadi. v ningo’lchovbirligi 1/s. davrvachastota ko’rinishda bog’langan. bunihisobgaolsak, chiziqlitezlik deb yoziladi. egri chiziqli harakat tangensial va markazga intilma tezlanish bilan ham ifodalanadi. aylana bo’ylab tekis harakatda to’liq tezlanishning tangensial tashkil etuvchisi yuzaga kelmaydi va shuning uchun markazga intilma tezlanish inobatga olinadi uchburchaklarning o’xshashligidan ma’lumki, bo’lgani uchun ∆t→0 bo’lsa ab vatar ∆s yoyga intiladi, shuning uchun r radiusningburilishburchagi ∆φningburilishuchunsarfbo’lgan ∆t vaqtoralig’iganisbatiburchaktezlikdeyiladivabilanbelgilanadi: ω ning o’lchov birligi radian. agar burchak tezlik vaqt davomida o’zgarsa burchak tezlanish tushunchasi kiritiladi. o’rtacha burchak tezlanish βo’r deb ∆ω burchak tezlik o’zgarishining shu o’zgarish yuzaga kelishi uchun ketgan ∆t …

4 / 11

ylabburchaktezlikvektoriningelementaro’sishitomonyo’nalgan. tekistezlanuvchanharakatda va vektorgaparallel, tekissekinlanuvchanharakatdaesaantiparalleldir 1.3. nyuton qonunlari. butun olam tortishish qonuni va jism og’irligi nyutonning birinchi qonuni: har qanday moddiy nuqta (jism) o’zining tinch yoki to’g’ri chiziqli tekis harakat holatini tashqi jismlar ta’sir etib, bu holatini o’zgartmaguncha saqlaydi. jismlarning tinch yoki to’g’ri chiziqli tekis harakat holatini boshqa jismlarning ta’siri bo’lmaganda saqlash xossasiga inertlik deyiladi. nyutonning ikkinchi qonuni: nyutonning ikkinchi qonuni kuch, massa va tezlanish kabi muhim kattaliklarni bir-biri bilan bog’laydi. jism massasi materiyaning asosiy ko’rinishlaridan biri bo’lib, uning inersion va gravitatsion xossalarini ifodalaydi. massa deb jism inertligining o’lchoviga aytiladi. kuch vektor kattalik bo’lib, jismga boshqa jismlar yoki maydonlar mexanik ta’sir etganda tezlanish olish yoki shakli va o’lchamlarini o’zgartish o’lchamidir. mexanik jarayonlarda ishqalanish, elastik va tortishish kuchlari ta’sir etadi. nyutonning ikkinchi qonuniga asosan, moddiy nuqta (jism) olgan tezlanish unga ta’sir etuvchi kuchga to’g’ri proporsional va jism massasiga teskari proporsional bo’lib, yo’nalishi kuch yo’nilgan tomonda bo’ladi, ya’ni xalqaro o’lchov birliklar (xo’b) …

5 / 11

ama-qarshi bo’lib, moddiy nuqtalarni birlashtiruvchi to’g’ri chiziq bo’ylab yo’nalgan: butun olam tortishish qonuni va jism og’irligi: ikkita jismlar orasidagi o’zaro tortishish kuchi shu jismlar massalarining ko’paytmasiga to’g’ri proporsional va ular orasidagi masofaning kvadratiga teskari proporsional, ya’ni inersial sanoq tizimida jismning og’irligi modul jihatdan uning yerga tortilish kuchiga teng bo’ladi. jism og’irligi e’tiboringiz uchun rahmat! image1.png image2.png image3.png image4.png image5.png image6.png image7.png image8.png image9.wmf image10.wmf image11.wmf image12.wmf oleobject4.bin image14.png image15.png oleobject1.bin image13.png oleobject2.bin oleobject3.bin image16.wmf image22.png image23.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png oleobject5.bin image19.jpeg image24.png image25.png image26.png image27.png image28.png image29.png image30.png image32.png image33.png image31.png image35.png image32.wmf image33.wmf image34.wmf image35.wmf image36.wmf oleobject8.bin oleobject9.bin image44.png image40.png oleobject10.bin image37.png image38.png image39.png oleobject6.bin oleobject7.bin image41.wmf oleobject11.bin image42.png image43.png image45.png image46.png image51.png image47.png image48.png image49.png image55.png image50.png image51.wmf image52.png image53.png image54.png oleobject12.bin image56.png å = d = d + + d + d = n i i n s s s s s 1 2 1 …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aylanma harakat"

slide 1 ma’ruza mexanik harakat uchta turdan iborat - ilgarilanma, aylanma va tebranma harakat. ilgarilanma harakat harakatning shunday ko’rinishiki, unda jismni tashkil etgan zarrachalar to’g’ri bir-biriga parallel trayektoriyalar chizadi. aylanma harakatda jismning ixtiyoriy ikki nuqtasi vaqt davomida harakatsiz bo’lib turadi. bu ikki nuqta orqali o’tkazilgan to’g’ri chiziq aylanish o’qi deb ataladi. aylanish o’qida jismning hamma nuqtalari harakatsiz bo’ladi. jismning boshqa nuqtalari aylanish o’qiga perpendikulyar tekisliklarda harakatlanadi. bu aylanalarning markazlari aylanish o’qida yotadi. tebranma harakat deb jism o’z muvozanat holati atrofida ko’p marta takroriy harakatlanib har safar dastlabki holatiga qaytadigan harakatga aytiladi. muayyan sharoitda o’lchamlari inobatga olinmay...

This file contains 11 pages in PPTX format (562.2 KB). To download "aylanma harakat", click the Telegram button on the left.

Tags: aylanma harakat PPTX 11 pages Free download Telegram