kvant mehanikasining asoslari

PPT 20 pages 621.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 621.5 KB

File type PPT

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

slayd 1 kvant mehanikasining asoslari. to‘lqin funksiyasi va uning xususiyatlari. shredinger tenglamasi. statsionar va nostatsionar holat * 1887 yil 12 avgust, vena, avstro-vengriya. 1961 yil 4 yanvar, vena, avstriya (73 yoshda). kvant mexanikasining asoschilaridan biri 1933 yil nobel mukofoti laureati ervin shryodinger reja kirish 1. to‘lqin funksiyasi 2. to‘lqin funksiyasini normalash sharti 3. shredinger tenglamasi 4. statsionar holatlar 5. to‘lqin funksiyasiga matematik talablar xulosa adabiyotlar kvant mexanikasida mikrozarraning holatini klassik mexanikadagi kabi oldindan aniq aytib bo‘lmaydi. kvant mexanikasida mikrozarraning u yoki bu holatining ehtimolligi aniqlanishi mumkin. shuning uchun to‘lqin funksiya deyilganda, koordinata va vaqtga bog‘liq bo‘lgan shunday matematik ifoda (x,y,z,t) tushunilishi kerakki, uning yordamida berilgan vaqtda mikrozarralarning fazodagi taqsimotini (joyini) aniqlash mumkin bo‘lsin. to‘lqin funksiyasi qanday fizik ma’noga ega? to‘lqin funksiyasi orqali mikrozarraning qaysi xarakteristikalarini aniqlash mumkin, degan savollar tug‘iladi. bu savollarga beriladigan javoblarni ko‘raylik. to‘lqin funksiyasi – elektr va magnit maydonlari tushunchalari kabi fizik tushunchadir. maks born to‘lqin funksiyasiga …

2 / 20

vjudligini, fazoning qaysidir biror nuqtasida bo‘lishini ko‘rsatadi. bunday normalash xususiy qiymatlarning spektri diskret bo‘lganda to‘g‘ri bo‘ladi. xususiy qiymatlarning spektri uzluksiz bo‘lganda, 2 dan olingan integral cheksizlikka aylanadi, shuning uchun xususiy qiymatlar uzluksiz bo‘lganda boshqa normalash shartidan foydalaniladi. image1.wmf oleobject1.bin image2.wmf oleobject2.bin image3.wmf oleobject3.bin = r pr) ( ) , ( - - = et i ae t r h y noaniqlik munosabatlaridan ko‘rinadiki, klassik fizikada ishlatiladigan deterministik prinsiplar kvant mexanikasida to‘g‘ri bo‘lmaydi, chunki zarraning turgan joyi va tezligini bir vaqtda absolyut aniqlikda o‘lchab bo‘lmaydi. demak, kvant mexanikasida zarraning trayektoriyasi to‘g‘risida gapirib bo‘lmaydi. kvant mexanikasida faqat fazoning berilgan nuqtasida berilgan vaqtda zarraning topilish ehtimoliyatining zichligi * ni aniqlash mumkin bo‘ladi. ehtimoliyatning o‘zi esa p=*dv ko‘rinishda ifodalanadi. umuman, funksiya fizikaviy jarayonlarni ifodalashda foydalaniladigan qulay instrument hisoblanadi. p impulsga va e energiyaga ega bo‘lgan mikrozarraning to‘lqin xususiyati quyidagi ko‘rinishdagi de-broyl yassi to‘lqin funksiyasi orqali ifodalanadi: (3) image1.wmf oleobject1.bin image2.wmf oleobject2.bin ) ( t …

3 / 20

qlanadi. shredinger tenglamasi kvant mexanikasining asosiy tenglamasi bo‘lib, norelyativistik kvant mexanikasi uchun, ya’ni yorug‘likning vakuumdagi tezligidan kichik ( 0 bo‘lganda, zarraning energetik spektri uzluksiz bo‘ladi. zarra noldan farq qiladigan ehtimoliyat bilan cheksizlikka ketishi mumkin yoki e>0 bo‘lganda, zarra harakati infinit bo‘ladi. infinitlik sharti klassik mexanikada ham shunday. atomning mumkin bo‘lgan statsionar holatlar soni (yoki energetik holatlar soni) u(x) potensial funksiyaning ko‘rinishiga bog‘liq bo‘ladi. u(x) funksiya chekli yoki cheksiz bo‘lishi mumkin. atomdagi diskret energetik sathlar soni ortishi bilan sath energiyasi assimptotik ravishda e=0 ga yaqinlashadi, qo‘shni sathlar oralig‘i ham nolga intiladi. to‘liq energiyasi e=umin bo‘lgan statsionar holat mavjud bo‘lmaydi. zarraning potensial chuqurlikdagi eng kichik energiyasi e1, nol energiya deyiladi. nol energiyani zarradan olish mumkin emas, chunki bu energiya ruxsat etilgan eng kichik energiyadir. uni o‘zgartirish uchun potensial chuqurlikni o‘zgartirish kerak. reja kirish 1. to‘lqin funksiyasi 2. to‘lqin funksiyasini normalash sharti 3. shredinger tenglamasi 4. statsionar holatlar 5. to‘lqin funksiyasiga matematik talablar …

4 / 20

siga quyidagich a ta’rif beradi: to‘lqin funksiyasi ehtimoliyat interpretatsiyasiga ega va uning modulining kvadrati  2 fazoning berilgan nuqtasida va berilgan vaqtda zarraning topilish ehtimoliyatiga proporsional bo‘ladi. zarraning topilish ehtimoliyati maydon intensivligi kuchli bo‘lgan sohada katta bo‘ladi. zarraning dx uzunlik elementida topilishining ehtimoliyati quyidagicha ifodalanadi: dxp *  . bu ifodaga normalash qoidasini qo‘llab quyidagi formulani hosil qilish mumkin: 1 *     dx , (1) yoki umumiy holda zarraning dv=dxdydz hajm elementida topilish ehtimoliyatini quyidagicha yozish mumkin: 1 *         dv , (2) (1) va (2) formulalar to‘lqin funksiyasini normalash sharti deyiladi va zarraning mavjudligini, fazoning qaysidir biror nuqtasida bo‘lishini ko‘rsatadi. bunday normalash xususiy qiymatlarning spektri diskret bo‘lganda to‘g‘ri bo‘ladi. xususiy qiymatlarning spektri uzluksiz bo‘lganda,  2 dan olingan integral cheksizlikka aylanadi, shuning uchun xusu siy qiymatlar uzluksiz bo‘lganda boshqa normalash shartidan foydalaniladi. noaniqlik munosabatlaridan ko‘rinadiki, klassik fizikada ishlati ladigan …

5 / 20

dalanadi: )(tkri ae     , (4) (4) formulada  – psi funksiya, k – to‘lqin soni  p k , r – radius vektor,  – doiraviy chastota, t – vaqt, 1i – kompleks son. lekin zarra turli kuch maydonlarida ham harakatlanishi mumkin. bunda uning harakati murakkabroq to‘lqin funksiyasi bilan ifodalanadi. mikrozarralarning harakatini uning to‘l qin xususiyatini hisobga olgan holda ifodalaydigan to‘lqin tenglama 1926 -yilda ervin shredinger tomonidan taklif etildi. shredinger tenglamasi faraz sifatida qabul qilingan, uning to‘g‘riligi bu tenglamadan kelib chiqadigan xulosalarning tajriba natijalar iga mos kelishi bilan tasdiqlanadi. shredinger tenglamasi kvant mexanikasining asosiy tenglamasi bo‘lib, norelyativistik kvant mexanikasi uchun, ya’ni yorug‘likning vakuumdagi tezligidan kichik ( 0 bo‘lganda, zarraning energetik spektri uzluksiz bo‘ladi. zarra noldan farq qiladigan ehtimoliyat bilan cheksizlikka ketishi mumkin yoki e>0 bo‘lganda, zarra harakati infinit bo‘ladi. infinitlik sharti klassik mexanikada ham shunday. atomning mumkin bo‘lgan statsionar holatlar soni (yoki energetik holatlar soni) u(x) …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant mehanikasining asoslari"

slayd 1 kvant mehanikasining asoslari. to‘lqin funksiyasi va uning xususiyatlari. shredinger tenglamasi. statsionar va nostatsionar holat * 1887 yil 12 avgust, vena, avstro-vengriya. 1961 yil 4 yanvar, vena, avstriya (73 yoshda). kvant mexanikasining asoschilaridan biri 1933 yil nobel mukofoti laureati ervin shryodinger reja kirish 1. to‘lqin funksiyasi 2. to‘lqin funksiyasini normalash sharti 3. shredinger tenglamasi 4. statsionar holatlar 5. to‘lqin funksiyasiga matematik talablar xulosa adabiyotlar kvant mexanikasida mikrozarraning holatini klassik mexanikadagi kabi oldindan aniq aytib bo‘lmaydi. kvant mexanikasida mikrozarraning u yoki bu holatining ehtimolligi aniqlanishi mumkin. shuning uchun to‘lqin funksiya deyilganda, koordinata va vaqtga bog‘liq bo‘lgan shunday matematik ifoda (x...

This file contains 20 pages in PPT format (621.5 KB). To download "kvant mehanikasining asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant mehanikasining asoslari PPT 20 pages Free download Telegram