qurilish materiallari

DOCX 22 pages 83.4 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.4 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

kirish kirish xalq xo’jaligida qurilish materiallarining ahamiyati juda katta. sanoat va uy-joy qurilishining kun sayin o’sib borishi qurilish materiallariga bo’lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. shuning uchun qurilish materiallari ishlab chiqarish texnologiyasi, ulardan yasalgan buyumlar tarkibini bilish va o’rganish har bir quruvchi-mutaxassis uchun muhimdir. shuning uchun quruvchi-mutaxassis avvalo quyidagilarni yaxshi bilishi lozim: a) materiallar ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan homashyoni; b) homashyoni ishlash va buyum tayyorlash jarayoni; c) qurilish materiallarining hossalari, ularni sinash usullari va qabul qilish; d) tashish va saqlash usullarini; e) materiallarning qurilishda va kerakli joylarda ishlatilishini; f) materiallarni tejash yo’llarini. qurilish materiallaridan tayyorlangan mahsulot qurilish buyumlari yoki konstruksiyalar deb ataladi. g’isht bloklari, temir-beton buyumlari va konstruksiyalar, yog’och fermalar va boshqalar shular jumlasidandir. qurilish materiallarini ishlab chiqarish va ularni xalq xo’jaligida ishlatishning o’ziga hos tarixi bor. qadimda ko’p tarqalgan qurilish materiallari gil hisoblangan. gil qurilish materiali sifatida insoniyat taraqqiyotining boshlang’ich davridayoq ishlatilgan. inson gildan har xil shakldagi buyumlar tayyorlagan ekan, vaqt …

2 / 22

ar topilgan. mamlakatimizda ham turli binokorlik materiallari ishlab chiqarishning tarixi uzoq moziyga borib tarqaladi. binokorlar o’rtasida asta-sekin g’isht teruvchilar, toshtaroshlovchilar, ohak tayyorlovchilar va boshqa kasb ustalariyetishib chiqqan. shahar devorlari, minoralar, masjid va qasrlar kabi inshootlar qurilish materiallariga bo’lgan ehtiyojni oshirgan. eramizdan oldingi to’rtinchi asrda xorazmning chor atrofi qalin devorlar bilan o’rab chiqilgan to’rtta silindrsimon minoradan iborat bo’lgan. minoralarning usti tekis qilib ishlangan. bunday inshootlarni barpo etishda qo’shilmalar bilan birga ganch qorishmasi, giltuproqdan pishirilgan yapaloq g’ishtlar hamda tabiiy toshlar ishlatilgan. qorishma tayyorlashda quruvchilar vulqon shishasi, oq gil(kaolin) dan keng foydalanganlar. bunda hayvon qoni, tuxum sarig’i, suyak yelimi, shirali moddalar qorishmalarning mustahkamligi va chdamliligini oshiruvchi moddalar vazifasini o’tagan. samarqanddagi ulug’bek madrasasi, qo’qondagi xudoyorxon saroyini qurishda bunday qorishmalar bilan birga chang-g’isht qorishma va ohak-g’isht qorishmalaridan iborat betonlar ko’p miqdorda ishlatilgan. xix asrning oxiri va xx asrning boshlariga kelib sement sanoati tez taraqqiy eta boshladi. sementning ixtiro qilinishi beton xossalarining yaxshilanishiga, qurilish texnikasida esa …

3 / 22

adigan korxonalar yuqori unumli mashinalar bilan jihozlangan. ishlab chiqarishdagi deyarli barcha texnologik bosqichlar mexanizatsiyalashtirilgan. ko’pgina korxonalarda esa avtomatik boshqaruvchi konveyerlar ishlab turibdi. temir-beton konstruksiyalarning vazni va ularga sarflanadigan material sarfini kamaytirish, chidamlilik muddatini oshirish, keng yuzali va yupqa konstruksiyalar yaratish, mustahkamligi yuqori bo’lgan betondan foydalanish hozirgi kunning asosiy vazifalaridan biridir, bu esa sement sifatini yanada yaxshilash va uning markasini oshirishni taqozo etadi. beton vat emir-beton ilmiy tadqiqot-instituti tadqiqotchilarining fikricha, 300 markali beton tayyorlashda 400 markali portlandsementga nisbatan 500 va 600 markali portlandsement ishlatish quyidagi samarani beradi: sement sarfi 20% gacha kamayadi, zavodlarda buyumlarga issiqlik yordamida ishlov berish muddati 3-4 soat qisqaradi, ayni vaqtda texnologik liniyalarning unumdorligi va metall qoliplar ishlatilish tezligi ortadi, shu qoliplarga bo’lgan ehtiyoj 15-20% kamayadi, monolit betonning qotish muddatini qisqartirish hisobiga tayyor konstruksiyalarni topshirish muddati taxminan 20% qisqaradi. nihoyat, yuqori markali betonlardan keng ko’lamda foydalanish konstruksiyalarda material sarfini qariyb 20% va ularning tannarxini 8-10% kamaytirish imkonini beradi. …

4 / 22

i, o’tga chidamli beton va boshqalar ishlab chiqarishda maxsus sementlar keng ishlatilmoqda. bulardan tashqari, ular har qanday ob-havo sharoitida, yilning turli faslida ishlatilishi mumkin. qurilish taraqqiyoti qurilish usullarini yanada takomillashtirish va avvaldan ishlatilib kelingan ayrim qurilish materiallari o’rniga yangi qurilish materiallari ishlab chiqarishni talab etadi. maxsus sementlar yaratish va ularni ishlab chiqarish sementshunoslik fani va texnologiyasining jadal su’atlarda rivojlanishiga olib keladi. o’zining kimyoviy va minerologik tarkibiga ko’ra bir-biridan farqlanadigan bunday sementlarga ehtiyoj yildan-yilga o’sib bormoqda. shu ehtiyojni hisobga olib, o’zbekiston olimlari sement sanoatchilari bilan hamkorlikda mahalliy homashyo sifatida o’rta osiyo respublikalari uchun zarur bo’lgan maxsus sementlar yaratib, ularni ishlab chiqarishga tavsiya etdilar. mahsulotning fazilati gipsli bog’lovchi moddalar kuydirilgan gips toshini mayda qilib tuyib olinadi.gips toshi asosan tarkibida ikki molekula suv bo’lgan kaltsiy sulfat caso*2ho dan iborat.gips toshining pishirilish haroratiga va sharoitiga qarab qurilish gipsi,juda mustahkam gips hamda angidrit tsement (gips) hosil bo’ladi. gips monomineral bog’lovchi moddalarga kiradi. qurilishda uning eng …

5 / 22

i darajada kuydirilgan gips olish uchun gips yuqori haroratda (600-900˚c) kuydiriladi. u asosan suvsiz gips (angidrid)dan iborat bo’lib, sekin qotishi bilan farqlanadi. qurilish gipsi – bog’lovchi modda tarkibi β – yarim suvli gipsdan iborat. uni tabiiy gipsni kuydirib mayda kukun holatgacha tuyib olinadi. qurilish gips issiqlik uskunalarda kuydiriladi va kristallangan suv bug’ ko’rinishida caso4 · 2h2o dan ajraladi va asosan β-yarim gidrat quyidagi reaksiya bo’yicha hosil bo’ladi. caso4 · 2h2o= caso4 · 0,5h2o+1,5h2o ishlab chiqarish jarayoni asosan gipsni un holiga keltirish va gipstoshni suvsizlantirishdan iborat. gips toshi suvsizlantirish pishirish qozonlarida, aylanma, shaxta pechlarida, bug’latgich asboblarida va boshqa uskunalarda amalga oshiriladi. shaxta pechlarga gipstoshi 70-300 mm o’lchamda uzatiladi, aylanma pechlarga 10-35 mm o’lchamda, bug’latuvchi asboblarga gipstosh 400 mm bo’lgan bo’laklarda beriladi. gipstosh lunjli, konusli, bolg’ali maydalagichlarda maydalanadi va shaxta, aerobil sharli tegirmonida un holatiga keltiriladi. kuydirilgan moddani asosan sharli va zarbali tegirmonda maydalanadi. quritilgan gips oson maydalanadi va kam elektr quvvat …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qurilish materiallari"

kirish kirish xalq xo’jaligida qurilish materiallarining ahamiyati juda katta. sanoat va uy-joy qurilishining kun sayin o’sib borishi qurilish materiallariga bo’lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. shuning uchun qurilish materiallari ishlab chiqarish texnologiyasi, ulardan yasalgan buyumlar tarkibini bilish va o’rganish har bir quruvchi-mutaxassis uchun muhimdir. shuning uchun quruvchi-mutaxassis avvalo quyidagilarni yaxshi bilishi lozim: a) materiallar ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan homashyoni; b) homashyoni ishlash va buyum tayyorlash jarayoni; c) qurilish materiallarining hossalari, ularni sinash usullari va qabul qilish; d) tashish va saqlash usullarini; e) materiallarning qurilishda va kerakli joylarda ishlatilishini; f) materiallarni tejash yo’llarini. qurilish materiallaridan ta...

This file contains 22 pages in DOCX format (83.4 KB). To download "qurilish materiallari", click the Telegram button on the left.

Tags: qurilish materiallari DOCX 22 pages Free download Telegram