kirish. atom fizikasining rivojlanish tarixi. fanning boshqa fanlar bilan aloqadorl

PPT 19 стр. 9,2 МБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 9,2 МБ

Тип файла PPT

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

slayd 1 * kirish. atom fizikasining rivojlanish tarixi. fanning boshqa fanlar bilan aloqadorligi reja : kirish atom fizikasining fan sifatida shakllanishi atom nazariyasi asoschilari atom tuzilishiga doir modellar xulosa * atom fizikasi hozigi zamon umumiy fizika kursining asosiy bo'limlaridan biri bo'lib, atom fizikasi moddaning eng kichik zarrasi bo'lgan atom elektron qobiqlarining tuzilishini, ularning xususiyatlarini va ulardagi jarayonlar tufayli yuz beradigan hodisalarni o'rganadigan fandir. atom so'zining lug'aviy ma'nosi lotinchadan bo'linmas degan ma'noni anglatadi. xush hozirgi davrga kelib bu so'z o'z ma'nosiga mosmi degan savolga javob topishga harakat qilamiz. * asosiy darslik va o'quv qo'llanmalar shpolskiy e.v. atomnaya fizika, t.1,2. m.: nauka, 1984 mateev a.n. atomnaya fizika, m.: visshaya shkola, 1989. g.ahmedova,o.b.mamatqulov,i.xolbayev. atom fizikasi. t.: istiqlol,2013. goldin l.l.i dr.vvedeniya v kvantovuyu fiziku,m.:nauka,1988. polvonov s.r., kanokov z., karaxodjaev a., ruzimov sh.m. atom fizikasidan masalalar to'plami. o'quv qo'llanma. t.:, o'zmu, 2006, 75 b. kanokov z., karaxodjaev a., nariddinov k., polvonov s.r. atom va yadro …

2 / 19

atomistik qarashlar eramizdan avvalgi 500-428 yilllarda yunon faylasufi anaksagor tomonidan aytilgan. uning fikricha «materiya asosida juda kichik bo'lgan zarralar– moddaning urug'lari turadi. ularning sifatlari ham cheksizdir. hamma narsada hamma narsaning ulushi bor, qaysi narsaning ulushi ko'proq bo'lsa, har bir alohida narsa o'sha narsaga ko'proq o'xshaydi. tabiatdagi har qanday o'zgarish abadiy va doimiy bo'lgan modda urug'lari munosabatining o'zgarishi natijasidir» degan materialistik fikrni ilgari suradi. atomistik materializm asoschilari bo'lgan qadimgi yunon va rim faylasuflari: anaksagor (e.o. 500 — 428 yillar) demokrit (e.o. 460 — 370 yillar) epikur (e.o. 341 — 270 yillar) lukretsiy kar (e.o. 99 — 55 yillar, rim) * keyinchalik atomistik materializm asoschilari qadimgi yunon faylasufi levkipp va demokritlar atom nazariyasini ilgari surdilar. bu nazariyaga ko'ra har bir modda bo'linmaydigan mayda zarralardan, ya'ni atomlardan tuzilgan. atomlar mutlaq bo'lib, ularda bo'shliq yo'q. ular cheksiz fazoda bir-biridan alohida ajralgan bo'lib, shakli, o'lchami, holati va tartibi bilan farq qiladi. atomlar ma'lum vaqtlarda turg'un …

3 / 19

tasavvurlar frantsuz fizigi gassendi, ingliz fiziklari nyuton, boyllar tomonidan rivojlantirildi. buyuk ingliz fizigi nyuton materiya g'ovak bo'lib, bo'shliqga joylashtirilgan alohida zarralardan iborat degan fikrga qattiq jismlar o'zaro ta'sirining tabiatini o'rganish natijasida keldi. zarralarning birlashishi qandaydir kuchlar bilan tortishishi natijasidir, zarralar bir-biriga tekkanida bu kuchlar katta qiymatga ega bo'ladilar. * chunki bu davrda issiqlik hodisalarini tushuntirishda ikki xil tushuncha atomlarning harakati tufayli (broyl, guk, bernulli) teplorod tushunchalari (blek) mavjud edi. xix asr boshlarida dalton va lomonosov atom nazariyasini rivojlantirdilar va teplorod nazariyasiga qarshi chiqdilar. issiqlik modda zarralarining aylanma harakati natijasidir degan fikrlarini devi va joullar gazlar kinetik nazariyasini yaratishda foydalandilar. dalton turli elementlarni o'zaro ta'sir qildirib kimyoviy birikmalar hosil qilish usullarini kuzatish natijasida harbir element atomlardan tuzilgan, atom esa moddaning bo'linmas birligidir. uning fikricha qancha element bo'lsa shuncha zarralar ham mavjud edi. 1816 yilda esa prout barcha elementlar bir turdagi atomlardan ya'ni vodoorod atomlaridan tashkil topgan degan nazariyani ilgari surib, qadimgi …

4 / 19

r sababchi bo‘ladi, degan fikrni bildirdi. 1906 yilda ingliz olimi tomson qator tajribalar asosida katod nurlari-elektronlar ekanligini isbotladi. 1908-1913 yillar davomida milliken o‘lchashlar asosida elektron zaryadining kattaligi ga tengligini aniqladi. elektron zaryadining tajribada topilgan kattaligi nazariy hisoblab topilgan son bilan mos keldi. elektron massasi vodorod atomi massasidan 1836 marta kichik, elektr zaryadiga ega elementar zarra bo'lib, massasi va zaryadi o'zgarmas kattalik ekanligi aniqlandi * elektron emissiyasi hosil bo'ladigan uchta hodisa fotoelektrik effekt- metallarni ultrabinafsha nurlar ta'sirida nurlantirilganda hosil bo'ladi. termoelektron emissiya- metal tolani yuqori haroratgacha qizdirilsa, undan elektronlar uchib chiqa boshlaydi. radioaktiv elementlarning o'z-o'zidan beta nurlar (elektronlar) chiqarishi hodisalari elektron qaysi usulda urib chiqarilishidan qa'tiy nazar bir xil massaga va elektr zaryadga ega bo'lishi elektronning bo'linmas zarra ekanligini isbotladi. * keyinchalik atomning o'ziga xos chastotali yorug'likni yutishi va nurlantirishi unda elektr zaryadi mavjudligini isbotladi. atom normal holatda elektro neytral hisoblanadi. atomning tuzilishiga doir bir qancha fikrlar mavjud bo'lsada, uning tuzilishiga …

5 / 19

surildi, lekin tajribada tomson modeli to'g'riligini tekshirgan ingliz fizigi e.rezerford atom tuzilishi tomson modeliga mos kelmasligini oltin folgani alfa zarralar bilan bombordimon qilish orqali aniqladi. tajriba natijalariga ko'ra o'zining atom tuzilishini tushuntiradigan planetar modelini taklif etdi, unga ko'ra atom markazda musbat zaryadlangan yadro va uning atrofida orbita bo'ylab harakatlanadigan elektronlardan iborat edi. m.plank taklif etgan energiyaning kvantlanishini daniyalik fizik n.bor rezerford taklif etgan yadroviy modelga tatbiq etdi va o'zining elektronlarning atomlardagi harakatlarini xarakterlaydigan kvant postulotlarini taklif etdi. * atom fizikasida ishlatiladigan ayrim fizik kattaliklar uzunlik atom o‘lchami: 1 a0=10-8sm=10-10m yadro o’lchami: 1 fermi= 10-15m=10-13sm 1 m.a.b=1.66 ∙10-27 kg energiya mikrodunyoda energiya birliklari quyidagicha: 1ev =1,6·10-12 erg=1,6·10-19joul; 1kev =103 ev=103·1,6·10-12erg=1,6·10-9erg=1,6·10-16joul; 1mev=106 ev=106·1,6·10-12erg=1,6·10-6erg=1,6·10-13joul; 1gev =109 ev=109·1,6·10-12erg=1,6·10-3erg=1,6·10-10joul. * 1.1.jadval. karrali va hissali (ulushli) o'lchov birligini hosil qilish uchun o'nli keltirgichlar yadro dalee elektronnaya obolochka k l dalee ? folga radioaktivnoe veshestvo skorost a- chastits - 1/30 skorosti sveta v vakuume dalee na ekrane …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kirish. atom fizikasining rivojlanish tarixi. fanning boshqa fanlar bilan aloqadorl"

slayd 1 * kirish. atom fizikasining rivojlanish tarixi. fanning boshqa fanlar bilan aloqadorligi reja : kirish atom fizikasining fan sifatida shakllanishi atom nazariyasi asoschilari atom tuzilishiga doir modellar xulosa * atom fizikasi hozigi zamon umumiy fizika kursining asosiy bo'limlaridan biri bo'lib, atom fizikasi moddaning eng kichik zarrasi bo'lgan atom elektron qobiqlarining tuzilishini, ularning xususiyatlarini va ulardagi jarayonlar tufayli yuz beradigan hodisalarni o'rganadigan fandir. atom so'zining lug'aviy ma'nosi lotinchadan bo'linmas degan ma'noni anglatadi. xush hozirgi davrga kelib bu so'z o'z ma'nosiga mosmi degan savolga javob topishga harakat qilamiz. * asosiy darslik va o'quv qo'llanmalar shpolskiy e.v. atomnaya fizika, t.1,2. m.: nauka, 1984 mateev a.n. atomnaya fiz...

Этот файл содержит 19 стр. в формате PPT (9,2 МБ). Чтобы скачать "kirish. atom fizikasining rivojlanish tarixi. fanning boshqa fanlar bilan aloqadorl", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kirish. atom fizikasining rivoj… PPT 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram